Bu gün dünyanın diqqəti Ukrayna münaqişəsi ilə yanaşı, İsrail və HƏMAS arasında baş verən toqquşmalar üzərində köklənib. Budəfəki toqquşma miqyas və parametrlər baxımından son onilliklərdə baş verənlərdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Məsələn, İsrail artıq rəsmi şəkildə müharibə vəziyyətini elan edib.
Hökumət bu qərarı 40-Əlif adlanan bəndi işə salaraq qəbul edib. Sonuncu dəfə bu bənd 50 il əvvəl – “Məşhər Günü” müharibəsi zamanı qüvvəyə minib. Müharibə vəziyyəti o deməkdir ki, ordu tam hərəkət azadlığı əldə edib. İsrail ordusu artıq cavab olaraq “Dəmir Qılınclar” əməliyyatına başladığını bildirib. İsrailin 1973-cü ildən sonra ilk dəfə rəsmi şəkildə müharibə vəziyyəti elan etməsi isə o deməkdir ki, döyüşün iki tərəfdən birinin tam məğlubiyyətinə qədər davam edəcəyi ehtimalı böyükdür.
Qeyd edək ki, 7 oktyabrda HƏMAS “İslami-Cihad”la birgə “Əqsa tufanı” əməliyyatı başladığını elan edib və İsrailə hücum həyata keçirib. Genişmiqyaslı hücum nəticəsində 700-dən çox sakin və hərbçi ölüb, 2,2 mindən çox insan yaralanıb. İsrail ordusu cavab tədbirləri görür. İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu bəyan edib ki, ölkəsi artıq müharibə vəziyyətindədir. “Biz hərbi əməliyyatda deyil, müharibədəyik. HƏMAS İsrail dövlətinə və onun vətəndaşlarına qarşı qəfil ölümcül hücuma keçib". O əlavə edib ki, İsrail qüvvələrinə ölkəni ərazisinə soxulmuş terrorçulardan təmizləmək, eyni zamanda, hərbi ehtiyatların geniş miqyasda səfərbər edilməsi əmri verilib: “Düşmənə bu təcavüzə görə görünməmiş bir cavab veriləcək”. Müdafiə naziri Yoav Qalant müharibə vəziyyəti ilə bağlı təcili tədbirlər görülməsi üçün hazırlıqlar elan etdikdən sonra ehtiyat qüvvələrin səfərbər edilməsi xəbərini təsdiqləyib. Bundan başqa o qeyd edib: “İsrail Qəzza zolağından olan fələstinli yaraqlılara misli görünməmiş cavab zərbəsi endirəcək və bu, daha 50 il yaddaşlarda qalacaq. Müharibə qaydaları dəyişdi. Qəzzanın ödəməli olacağı qiymət çox yüksək olacaq və gələcək nəsillər üçün reallığı dəyişəcək. Biz bu əməliyyatın növbəti 50 il ərzində Qəzza zolağında yadda qalmasını təmin etmək üçün məsuliyyət daşıyırıq və HƏMAS buna başlamağa peşman olacaq”. İsrailin BMT-dəki daimi nümayəndəsi Gilad Erdan qeyd edir ki, artıq İsrail HƏMAS-la danışıqlar aparmaq niyyətində deyil: “Bunlar açıq-aşkar sənədləşdirilmiş hərbi cinayətlərdir. Terrorçularla danışmaq mərhələsi artıq geridə qaldı. İndi HƏMAS-ın terror infrastrukturunu məhv etmək lazımdır ki, bir daha belə dəhşət yaşanmasın”. Bu fonda HƏMAS fələstinliləri və digər ərəbləri İsrailin işğalından qurtulmaq üçün hərəkətə keçməyə çağırıb. Hazırda mübahisə predmeti olan Qəzzanın idarəsi isə 1948-ci ildə Fələstin Muxtariyyətinin ixtiyarına verilib. 1959-cu ildə Fələstin Muxtariyyətinin ləğvindən sonra bölgə Misirin nəzarətinə keçib. 1967-ci ildə 6 günlük müharibədən sonra isə bölgə İsrailin nəzarətə aldığı yerlər arasında olub. 1994-cü ilin mayında əldə edilən Oslo razılaşması ilə Qəzzanın böyük hissəsi Fələstin rəhbərliyinə keçib. 2007-ci ildə HƏMAS əraziyə nəzarəti ələ keçirib. Bundan sonra vəziyyət daha da pisləşib və indiki müharibənin əsas səbəblərindən biri də budur.
İndi əsas sual odur ki, işğal altındakı İordan çayının qərb sahilində və Şərqi Qüdsdə və ya bölgənin başqa yerlərindəki fələstinlilər HƏMAS-ın çağırışına qulaq asacaqlarmı? İsrail, şübhəsiz ki, bir neçə cəbhədə açıla biləcək bir müharibə potensialını görür. Ən pis ssenari odur ki, o, Livanın güclü silahlı qruplaşması olan “Hizbullah”ı məsələyə qarışdıra bilər. ABŞ-ın Respublikaçı senatoru Lindsi Qrehem bildirib ki, Livan “Hizbullah”ı İsrail və HƏMAS arasındakı müharibəyə daxil edərsə, Amerika Birləşmiş Ştatları İrana hərbi cavab verməlidir. Qeyd edək ki, İran və Suriya birmənalı şəkildə HƏMAS qruplaşmasının İsrailə hücumunu dəstəkləyib. Türkiyə tərəflərə mülki insanların ölümünə yol açan müharibənin dayandırılması çağırışını edib. Oxşar açıqlama Rusiya və Çindən gəlib. Ayrıca, bu dövlətlər İsraillə bərabər Fələstin dövlətinin də tanınması vacibliyini bildiriblər. ABŞ İsrailə əlavə silah və hərbi texnika göndərməyi planlaşdırır. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Vaşinqton İsrailə qarşı ikinci cəbhə açmağa həvəs göstərən “Hizbullah” qruplaşmasını və onun arxasındakı gücləri xəbərdar edib. Baş verənlər fonunda “Voll Strit Jurnalı”ın yaydığı məlumatda bildirilir ki, İsrailə hücum planı İran tərəfindən hazırlanıb. Qeyd olunub ki, hücum əməliyyatı cari ilin avqustundan oktyabrına qədər HƏMAS ilə razılaşdırılıb. Hər şey hazır olandan sonra Tehran əməliyyat üçün “yaşıl işıq” yandırıb. Bu o deməkdir ki, İsrail hərbi əməliyyatların gedişində HƏMAS-la yanaşı, İranın da hərbi obyektlərini və təlimatçılarını sıradan çıxarmağa çalışacaq. Belə bir vaxtda ABŞ-ın Aralıq dənizindəki “USS Gerald Ford” aviadaşıyıcısının zərbə qrupuna HƏMAS qruplaşmasının hücumundan sonra İsrailə kömək etməyə hazır olmaq əmri verib. ABŞ-ın müdafiə naziri Lloyd Ostin bildirib ki, “USS Gerald Ford” və onun təxminən 5 min dənizçisi və daşıdığı döyüş təyyarələrini kreyserlər və esmineslər müşayiət edəcək. Onların hədəfi HƏMAS-a silahın çatmasının qarşısını almaqdan və müşahidə aparmaqdan ibarətdir. “USS Gerald Ford”la yanaşı, ABŞ “USS Normandy” kreyserini, “USS Thomas Hudner”, “USS Ramage”, “USS Carney” və “USS Ruzvelt” esmineslərini, həmçinin ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin F-35, F-15, F-16 və A eskadrilyalarını göndərir. Ostin bu fonda bildirib: “Bundan əlavə, Bayden administrasiyası dərhal İsrail ordusunu əlavə avadanlıq və resurs, o cümlədən döyüş sursatları ilə təmin edəcək”. Bütün bunlar Yaxın Şərqdə yaşanan savaşın miqyasının daha da genişlənməsini istisna etmir.
Tahir TAĞIYEV
