Qərbi Azərbaycan İcması BMT-nin Baş katibi Antionio Quterreşə məktub göndərərək, Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların təhlükəsiz və ləyaqətli şəkildə geri qayıtması prosesinə başlamaq üçün bu ölkəyə BMT-nin xüsusi missiyasının göndərilməsini xahiş edib.
Bu barədə İcma tərəfindən BMT rəhbərinə müraciət göndərilib. Məktubda deyilir: “Biz bu məktubu Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların sülh yolu ilə, təhlükəsiz və ləyaqətlə geri qayıtmasına yardım etmək üçün Ermənistana BMT missiyası göndərməyi xahiş etmək üçün yazırıq.
1989-cu ildə yaradılmış təşkilatımız Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olur.
Azərbaycanlıların vaxtilə mütləq əksəriyyət təşkil etdikləri Ermənistanın indiki ərazisindən qovulması 1991-ci ildə başa çatdırılıb. Etnik təmizləmə nəticəsində Ermənistanda bir nəfər belə azərbaycanlı qalmayıb. Ermənistandakı Azərbaycan tarixi-mədəni irsi, o cümlədən məscidlər və qəbiristanlıqlar geniş miqyasda dağıdılıb, bütün Azərbaycan toponimləri dəyişdirilib.
Azərbaycanlıların Ermənistandan qovulması siyasi, hüquqi və humanitar ölçüləri nəzərə alsaq, misli görünməyən ədalətsizlikdir. Biz istərdik ki, bu haqsızlıq aradan qaldırılsın. Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsində, Mülki və Siyasi Hüquqlar Haqqında Beynəlxalq Paktda və digər mühüm beynəlxalq aktlarda təsbit olunmuş geri qayıtmaq hüququna əsaslanaraq, biz öz evlərimizə təhlükəsiz və ləyaqətlə qayıtmağa can atırıq.
Biz dinc, təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdış konsepsiyamızı hazırlamışıq və həmin sənəd A/77/801-S/2023/134 və E/2023/53 saylı qeydiyyat nömrələri ilə BMT Təhlükəsizlik Şurasının, Baş Assambleyanın və İqtisadi və Sosial Şuranın rəsmi sənədləri kimi yayılmışdır.
Digər oxşar vəziyyətlərdə olduğu kimi, Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların könüllü, təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdışına şərait yaratmaq üçün əsaslı beynəlxalq töhfə gərəkdir. İlk öncə qeyd edək ki, geri qaytarma ən yaxşı şəkildə müvafiq beynəlxalq hüquqi razılaşma çərçivəsində baş verdikdə təmin edilir. Qayıdış prosesi beynəlxalq ictimaiyyətdən müvafiq təhlükəsizlik, humanitar və sosial-iqtisadi yardım tələb edəcək. Geri qayıtmış əhalinin yenidən qovulmasının, onlara qarşı ayrı-seçkiliyin və zərərin qarşısını almaq üçün beynəlxalq sülhü qoruma, monitorinq, hesabatlılıq, müdaxilə və digər zəruri fəaliyyətlər zəruri olacaq. Qayıdanların davamlı reabilitasiyasını və yenidən inteqrasiyasını təmin etmək üçün beynəlxalq nəzarət altında müvafiq yenidənqurma və barışıq tədbirlərinə ehtiyac duyulacaq.
Bir daha qeyd etmək istərdik ki, bizim təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdış hüququmuzun təmin edilməsinə dair Ermənistandan qanuni tələbimiz bu ölkənin ərazi bütövlüyünə və ya suverenliyinə xələl gətirəcək şəkildə yanlış tövsif edilə bilməz.
İnsan hüquqlarına əsaslanan ədalət və barışığa nail olmaq üçün dialoqa başlamaq xahişi ilə biz birbaşa Ermənistan hökumətinə müraciət etmişik.
Biz insan hüquqlarına və insanların qanun qarşısında bərabərliyinə inanırıq. Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların hüquqlarına məhəl qoymamaq ədalətsizliyin davam etməsidir. Bu, beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunmasına heç cür yardım etmir.
Odur ki, sizdən xahiş edirik ki, BMT-nin Baş Katibi kimi xoş niyyətlərinizlə bizim işimizə dəstək olasınız və aşağıdakı vəzifələri yerinə yetirə biləcək BMT-nin qurumlararası missiyasını Ermənistana göndərəsiniz:
ümumi vəziyyəti qiymətləndirmək, təhlükəsiz və ləyaqətlə könüllü qayıdışa əlverişli şəraitin yaradılması üçün addımlar müəyyən etmək;
beynəlxalq humanitar yardım və uzunmüddətli reabilitasiya, reinteqrasiya proqramları kimi repatriasiya prosesinin ehtiyaclarını müəyyən etmək;
geri qayıdan azərbaycanlıların hüquqlarını, azadlıqlarını və təhlükəsizliyini, onların reinteqrasiyasını təmin etmək üçün Ermənistanın həyata keçirməli olduğu qanunvericilik və icraedici tədbirləri, habelə barışığa nail olmaq üçün atmalı olduğu addımlarını müəyyən etmək;
Azərbaycan mədəni irsinin vəziyyətini qiymətləndirmək, zərər vurulmuş və məhv edilmiş irs nümunələrinin bərpası üçün tələb olunan addımları müəyyən etmək;
azərbaycanlılara məxsus qanunsuz zəbt olunmuş əmlakın inventarlaşdırılmasını aparmaq;
münaqişənin Ermənistandakı evlərini tərk etməyə məcbur qalmış etnik azərbaycanlıların hüquqlarına təsiri barədə məlumat toplamaq;
Ermənistanın qovulmuş azərbaycanlı sakinlərinin bu ölkədəki evlərini, qəbiristanlıqlarını, müqəddəs yerlərini və mədəni irsini ziyarət etmələrinə imkan yaradan etimad quruculuğu tədbirləri hazırlamaq və həyata keçirmək;
repatriasiyanın dəstəklənməsi məqsədi ilə beynəlxalq aləmin mümkün təhlükəsizlik rolunu müəyyən etmək üçün təhlükəsizlik vəziyyətinin texniki-səhra qiymətləndirməsini həyata keçirmək.
Maraqlı tərəf olaraq biz Ermənistandan qovulmuş azərbaycanlıların geri qayıtmaq hüququnun təmin edilməsi istiqamətində fəaliyyətin həyata keçirilməsində BMT ilə qarşılıqlı əməkdaşlıq etməyə və bununla da regionda ədalətin, sülhün və təhlükəsizliyin bərqərar edilməsinə yardım etməyə hazırıq” - deyə İcmanın müraciətində bildirilir.
“Ermənistan adlanan dövlət bilir ki, gec-tez soydaşlarımızın öz ata-baba yurdlarına təhlükəsiz qayıdışına şərait yaratmalıdır”
AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitununun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev bizimlə söhbətində bildirdi ki, Azərbaycan indiyə qədər Ermənistanın bütün davranışlarına qarşı mümkün qədər səbr nümayiş etdirib. Q.Hacıyevin sözlərinə görə, baxmayaraq ki, Ermənistan Azərbaycana milyardlarla dollar ziyan vurub, xalqımıza qarşı deportasiya və soyqırım aktları törədib, bir sözlə, başımıza min bir bəla açıb, Azərbaycan yenə də humanizmdən əl çəkmir və bu qədər xəyanətlərdən, ziyanlardan, terrordan sonra Ermənistanı yenə də sülh danışıqları masasına dəvət edir: “Lakin ermənilər öz əbədi xislətlərindən əl çəkmək istəmirlər. Təhlil edəndə görürsən ki, ermənilərin xarakterlərində olan bir sıra xəstəlikləri onların düz yolla getməsinə imkan vermir. Ermənilər tək yaşamaq yolunu seçiblər, bu da onların həddən artıq eqoist olmalarından irəli gəlir ki, bu yolla daha çox saxtalaşdırma edə bilirlər. Bu gün Ermənistan əhalisinin 98 faizdən çoxu ermənilərdən ibarətdir. Baxın, görün, orada Azərbaycan xalqına aid abidələr saxlanılıbmı? Yox. Azərbaycan abidələrinin hamısını erməniləşdiriblər. Təsəvvür edin ki, bu gün BMT Ermənistana missiya göndərsə dünya necə dəhşətli mənzərə ilə qarşılaşa bilər. İllərdir ki, Ermənistanda qapalı bir mühit yaradılıb və orada məhv edilən Azərbaycan-türk abidələri barədə bütün məlumatları gizlədirlər. Matendaranda yatan tarix barədə də ayrıca missiya hərəkətə keçməlidir. Onlar Matendaranı əməlli-başlı qapalı məkana çeviriblər.
Hələ Sovet dövründən orada keçilməz sədd yaradıblar”.
Q.Hacıyev bildirdi ki, Ermənistan illər boyu Qərbi azərbaycanlılara qarşı deportasiya, terror, qətliam siyasəti yürüdüb, oradan Azərbaycan türklərinin izlərini silmək üçün hər cür cinayətə əl atıblar, amma təəssüflər olsun, BMT başda olmaqla, beynəlxalq təsisatların heç biri buna qarşı sərt reaksiya sərgiləməyib. “Əgər indiyə qədər BMT və onun təşilatları Ermənistana qarşı tədbir görsəydilər indi soydaşlarımızın pozulan hüquqları bərpa olunardı. Ermənistan qarşısında tələb qoyula bilərdi ki, Qərbi azərbaycanlıların öz yurdlarına qayıdışı təmin edilməlidir. Son zamanlar Qərbi Azərbaycan İcması bir neçə dəfə Ermənistan hökumətinə müraciət etsə də, təəssüflər olsun ki, onların haqlı müraciətləri cavabsız qalıb. Əgər Ermənistan normal ölkə olsaydı bu müraciətlərə beynəlxalq konvensiyalara uyğun cavab verərdi, amma vermədi, Paşinyan səviyyəsində təxribatla məşğul oldular.
Qərbi Azərbaycan İcması BMT-yə müraciət etməkdə haqlıdır və bu təsisatın rəhbəri Qərbi azərbaycanlıların taleyi ilə ciddi maraqlanmalıdır.
Qərbi azərbaycanlıların dinc yolla və ləyaqətli şəkildə öz torpaqlarına qayıdışı BMT tərəfindən təmin edilməlidir. Bu qurum bunun üçün Ermənistana missiya göndərməlidir ki, azərbaycanlıların təhlükəsizliyinə hər hansı bir problem yaradılmasın”.
Q.Hacıyev qeyd edir ki, XX əsrdə bir neçə dəfə azərbaycanlıları öz yurdlarından zorla qovub çıxaran, soydaşlarımıza qarşı hər cür terror aktları həyata keçirən Ermənistan bu gün etdiklərinə GÖRƏ cavab verməlidir. O qeyd etdi ki, Fransa başda olmaqla Qərb dövlətləri hər zaman ermənipərəslik etdilər və azərbaycanınlıların haqqını tapdadılar. Bu gün Qərbi Azərbaycan İcmasının BMT-yə və beynəlxalq aləmə müraciətlərinin təsirsiz ötüşməyəcəyinə inanan Q.Hacıyev qeyd edir ki, Ermənistan buna görə ciddi əndişə keçirməkdədir: “Ermənistan narahatdır ki, Qərbi Azərbaycan İcması Qərbi azərbaycanlıların haqqlarının müdafiəsinə qalxıb və onların geri qayıdışının təmin olunmasını tələb edir. Əlbəttə, Ermənistan adlanan dövlət bilir ki, gec-tez soydaşlarımızın öz ata-baba yurdlarına təhlükəsiz qayıdışına şərait yaratmalıdır. Ən azından BMT bunu ondan tələb etməlidir. Hesab edirəm ki, BMT missiya göndərərsə Ermənistanın bütün cinayətləri beynəlxalq aləmdə ifşa olunar və haqq-ədalət öz yolunu tutar. Biz bu yolda çox mübarizə aparmalıyıq, müraciətlərimiz davamlı xarakter almalıdır ki, BMT-ni bu prosesə cəlb edə bilək. Deyim ki, icma UNESCO-nun da Ermənistana missiya göndərməsini tələb edib. Bütövlükdə, BMT Qərbi Azərbaycan İcmasının müraciəti əsasında Ermənistanla bağlı ayrıca sessiya çağırmalı və indiyə qədər beynəlxalq aləmdə himayə edilən Ermənistanı nəhayət ki, öz öhdəliklərini yerinə yetirməyə məcbur etməlidir” - deyə Q.Hacıyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
