Məlumdur ki, qardaş Türkiyə Suriyada uğurla tətbiq etdiyi “dron müharibəsi”ni Liviyada da uğurla həyata keçirir və nəticədə qarşı tərəf bundan böyük itkilər yaşayır. Artıq dünya miqyasında etiraf olunur ki, Türkiyə Suriyanın ardınca Liviyada özünün milli istehsalı olan pilotsuz döyüş təyyarələri ilə vəziyyəti kəskin dəyişməyə nail olub.
Xatırladaq ki, Liviyada Türkiyənin dəstəklədiyi Milli Barışıq Hökuməti qiyamçı feldmarşal Xəlifə Haftarın ordusuna qarşı son həftələrdə ciddi nailiyyətlər əldə edib. Haftarın ordusunu Tripoli ətrafındakı strateji aviabazadan vurub çıxarıb və feldmarşalın paytaxtı tutmaq planlarının üstündən, ən azından, yaxın perspektivlər üçün xətt çəkib. Bu döyüşlərdə vəziyyətin Milli Barışıq Hökumətinin xeyrinə kəskin dəyişməsində Türkiyənin hərbi dəstəyi əsas rol oynayıb. Xüsusən də Türkiyənin Liviyada tətbiq etdiyi pilotsuz döyüş təyyarələri Haftarın ordusunu ciddi itkilərə məruz qoyub. Bütün bunlar, yəni Liviyada baş verənlər isə Azərbaycan üçün daha çox Türkiyə pilotsuz döyüş komplekslərinin tətbiqi baxımından maraq doğurmaqdadır. Bu fonda artıq bəllidir ki, Azərbaycan Türkiyədən pilotsuz uçuş aparatları almağa hazırlaşır. Müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənov da mətbuata müsahibəsində bildirib ki, Azərbaycan Türkiyədən pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) alınması məsələsinə baxır. Nazir hansı tip pilotsuz uçuş aparatlarının alınacağı barədə əlavə məlumat verməyib. Zakir Həsənov deyib ki, bu yaxınlarda təsdiqlənmiş hərbi maliyyə yardımı sazişi çərçivəsində Türkiyə Azərbaycana hərbi yardımlar edəcək. Zakir Həsənov bu ilin mart ayında keçirdiyi xidməti müşavirədə İdlib döyüşlərinin təcrübəsinin öyrənildiyini və Türkiyədən yeni silahların alınması üçün iş getdiyini demişdi.
Ekspertlər isə hesab edir ki, Azərbaycan Türkiyədən pilotsuz təyyarələrin müxtəlif versiyalarını alacaq. Bu arada isə yayılan bir xəbərə görə, Türkiyənin “STM Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret A.Ş.” şirkəti tərəfindən istehsal olunan KARGU kamikadze dronlarının ixracı üçün üç ölkə ilə danışıqlar aparılır. Bunlar sırasında artıq Azərbaycan da var. KARGU kamikadze-dronları Türkiyə ordusu tərəfindən ilk dəfə ölkənin cənub-şərqində PKK terrorçularına qarşı tətbiq olunub. Daha sonra bu dronlar Suriyanın şimalında gedən döyüşlərdə Türkiyə ordusunun silahlanmasında yer alan digər pilotsuz döyüş sistemləri, o cümlədən “Akıncı” və “Bayraktar” pilotsuz təyyarələri ilə birlikdə tətbiq edilib. “Defence Turk” portalı yazır ki, KARGU kamikadze dronlarının ixracı ilə bağlı 3 ölkə ilə danışıqlar gedir. Bunlar Türkiyəyə dost və qardaş ölkələrdir, yüksək səviyyədə aparılan danışıqlar nəticə vermək üzrədir. Qeyd olunur ki, süni intellektlə idarə olunan və avtomonom uçan, hədəfi müstəqil şəkildə təsbit edib vura bilən dron sistemərinin ixracı ilə bağlı danışıqları yaxın zamanda tamamlayacaq, ilk müqavilə imzalanacaq. Türkiyədən KARGU dronlarını almaq istəyən həmin üç dost-qardaş ölkədən biri də Azərbaycandır.
Burada xatırladaq ki, bu ayın əvvəlində Azərbaycanla Türkiyə arasında imzalanmış “Hərbi sahədə maliyyə əməkdaşlığı anlaşması” qüvvəyə minib. Bu anlaşmaya əsasən, Türkiyə Azərbaycana 200 milyon lirə məbləğində kredit xətti açır və Azərbaycan həmin pulla Türkiyədən hərbi texnika, silahlar ala bilər. Türkiyədən təhlükəsizlik və terrorla mübarizə eksperti Coşkun Başbuğ deyib ki, Azərbaycan qardaş ölkədən istədiyi silahı və texnikanı ala bilər. Amma inkişaf edən texnologiyaları, yeni müharibə metodlarını və regiondakı şərtləri nəzərə alaraq Azərbaycan Türkiyədən daha çox yeni döyüş sistemləri, o cümlədən pilotsuz döyüş təyyarələri, pilotsuz kəşfiyyat təyyarələri ala bilər. Bu fonda isə Suriyada, ardınca Liviyada Türkiyənin pilotsuz təyyarələrlə uğurla apardığı müharibə eyni ssenarinin Dağlıq Qarabağda da tətbiq ediləcəyinə dair fikirlərin meydana çıxmasına səbəb olub. Belə fikirlər, xüsusilə Ermənistanda gündəmə gəlir. Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru, türkoloq Ruben Safrastyan hesab edir ki, Azərbaycan Qarabağda mümkün müharibədə Türkiyənin pilotsuz təyyarələrindən istifadə edəcək:“Azərbaycan və Türkiyə arasındakı hərbi əməkdaşlıq və müqavilələr də bunu deməyə əsas verir”. Burada o da xatırladılır ki, 2016-cı ilin aprel müharibəsində Azərbaycan ordusu İsraildən aldığı pilotsuz təyyarələrlə düşmən ordusunun hərbi texnikası və canlı qüvvəsini effektiv şəkildə məhv etdi. Bu təcrübəni və dünyada artıq müharibələrin elektron formada aparıldığı reallığını nəzərə alsaq, Qarabağda mümkün müharibədə eyni ssenarinin tətbiq ediləcəyini demək olar. Türkiyənin Yaxın Şərqdə müharibə tarixini dəyişdirən elektron hərbi metodlarından ölkəmizin də yararlanmaq imkanı var. Ermənistanı narahat edən əsas amillərdən biri məhz budur. Erməni şərhçi Akop Badalyan iddia edir ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə hələ Ramazan bayramı münasibətilə zəng edərkən bu məsələlər də müzakirə olunub:“Ərdoğan İlham Əliyevə zəng vurdu. İki prezident koronavirusla mübarizəni müzakirə etdilər. Ehtimal ki, Türkiyə və Azərbaycan prezidentləri Suriyada və Liviyadakı müharibədən, Türkiyənin pilotsuz təyyarələrlə müharibə təcrübəsinin Qarabağda mümkün müharibədə də tətbiqindən danışdılar. Türklərin Liviyadakı uğurları Azərbaycanı ruhlandırır və azərbaycanlılar bunu öz qələbəsi kimi qəbul edir”. Görünən budur ki, Türkiyə istehsalı olan müasir silah, hərbi texnika və avadanlıqların ordumuza qəbul edilməsi bundan sonra düşməni daha çox qorxuya salacaq.
Nahid SALAYEV
