Rusiya Prezidenti Vladimir Putin İran Prezidenti Pezeşkyan və İsrailin Baş naziri Benjamin Netanyahu ilə telefon danışığı aparıb. Danışıqlarda əsas diqqət İranla bağlı vəziyyətə yönəldilib. Putin Yaxın Şərqdə gərginliyin azalması üçün diplomatik vasitəçilik rolunu təklif edib və bütün müvafiq tərəflərlə bu səylərdə iştirak etməyə hazır olduğunu bildirib. O, sabitliyin təmin edilməsi üçün dialoqun inkişaf etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Bundan başqa, Putin və Netanyahu müxtəlif səviyyələrdə təmasları davam etdirmək barədə razılığa gəliblər. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov əlavə edib ki, Putin regionda gərginliyin azaldılması üçün səylərini davam etdirəcək.
Bu, birinci gündən verilən sualdır: Putinin bu vasitəçilik cəhdi həqiqətən nəticə verə bilərmi? Əgər Putin bu qədər “vasitəçi” və diplomatik imkanlara malikdirsə, onda niyə Ukrayna ilə müharibəni dayandırmaq və sülhə gəlmək mümkün olmur? Nə üçün beynəlxalq ictimaiyyət ona belə bir sualı açıq şəkildə vermir?
Putinin Yaxın Şərqdə vasitəçilik təşəbbüsü formal baxımdan diplomatik fəallıq təsiri bağışlasa da, onun real nəticə verməsi ciddi suallar doğurur. Rusiya bu regionda İranla strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə malikdir, İsraillə isə praqmatik və məhdud dialoq saxlayır. Bu balans Putinə müəyyən kommunikasiya kanalları açsa da, onu tam neytral vasitəçi mövqeyinə gətirmir. Vasitəçiliyin effektivliyi üçün əsas şərt tərəflərin vasitəçiyə etimadı və onun ədalətli mövqe tutacağına inamıdır. Ukrayna müharibəsi fonunda Rusiyanın beynəlxalq hüququ pozan tərəf kimi qəbul edilməsi Putinin vasitəçi imicini xeyli zəiflədir və bu da təşəbbüslərin daha çox siyasi görüntü xarakteri daşıdığını göstərir.
Digər tərəfdən, “əgər Putin vasitəçidirsə, niyə Ukrayna ilə sülhə gəlmir?” sualı mahiyyətcə haqlıdır və məhz bu sual onun diplomatik iddialarındakı ziddiyyəti üzə çıxarır. Ukrayna müharibəsi Rusiyanın vasitəçi yox, birbaşa münaqişə tərəfi olduğunu açıq şəkildə göstərir. Burada problem vasitəçilik bacarığının olmaması deyil, siyasi iradənin və strateji məqsədlərin sülhlə uzlaşmamasıdır. Kreml Ukraynadakı müharibəni kompromis yolu ilə deyil, geosiyasi üstünlük aləti kimi görür və bu, Putinin “sülh təşəbbüslərini” qeyri-səmimi və seçmə xarakterli etdiyini üzə çıxarır.
Beynəlxalq ictimaiyyətin bu sualı açıq şəkildə səsləndirməməsi isə daha çox diplomatik reallıqlarla bağlıdır. Böyük dövlətlərlə münasibətlərdə birbaşa ittiham və açıq ritorika əvəzinə dolayı mesajlar və sanksiyalar üstün tutulur. Lakin bu susqunluq Putinin müxtəlif regionlarda sülh təşəbbüsləri irəli sürərkən Ukrayna mövzusundakı məsuliyyətdən yayınmasına şərait yaradır. Nəticə etibarilə, Putinin vasitəçilik cəhdləri daha çox Rusiyanın beynəlxalq təcridini yumşaltmaq və “qlobal oyunçu” imicini qorumaq məqsədi daşıyır, real və dayanıqlı sülh yaratmaq potensialı isə olduqca məhduddur.
Akif NƏSİRLİ
