Uzun müddətdir qarşıdurmalara səhnə olan Orta Şərqdə 2017-nin son böyük hadisələri İranda yaşanır. Baki-xeber.com xəbər verir ki, sosial-iqtisadi problemlərin yaşandığı ölkədə 3 gündür davam edən etiraz aksiyaları bütün ölkəyə yayılmağa başlayır.
İqtisadi tələblərlə başlayan və hökumət əleyhinə etirazlara çevrilən aksiyalar ölkənin ikinci böyük şəhəri Məşhəddə başlayıb və qısa müddətdə Qum, Kirmanşah, Rəşt və İsfahan kimi bir çox şəhərlərə yayılıb. Müxalifət bildirir ki, 12 şəhərdə eyni vaxtda etiraz aksiyaları başlayıb. Aksiyalar zamanı qarşıdurmalar olub, polis etirazçılar arasında onlarla insanı həbs edib. Pis iqtisadi şərtlər, işsizlik, ödənilməmiş əmək haqqı və lisenziyasız kredit təşkilatlarının iflası kimi problemlərdən yaranan etirazlar getdikcə siyasi xarakter almağa başlayır.
Etirazçılar, “Ölüm və ya azadlıq”, “Diktatora ölüm”, “Siyasi məhbuslara azadlıq” kimi şüarlarla yanaşı prezident Ruhani və Ali dini lider Xamenei əleyhinə də çağırışlar səsləndirirlər.
Sosial mediada da aksiyaları davam etdirmək çağırışları səsləndirilir. Daxili işlər naziri Abdulrəhman Rəhman Fəzli isə insanları "başqa vətəndaşlara problem yaradacaq qanunsuz toplantılarda" iştirak etməməyə səsləyib.
Prezident Həsən Ruhani və hökumətə qarşı yönələn aksiyalar 2009-cu ildən bu yana xalqın hakimiyyətə qarşı narazılığını açıq ortaya qoyan ən böyük kütləvi çıxışlar kimi dəyərləndirilir.
Digər tərəfdən hökumət əleyhinə nümayişlərə cavab olaraq bu gün rejimin tərəfdarları da Tehranda küçələrdə çıxıb. Hökumət tərəfdarları 9 Dey ildönümü ilə əlaqədar Tehran, Təbriz, Məşhəd və Rəşt şəhərlərində aksiyalar keçirir. 9 Dey, səkkiz il əvvəl etirazların yatırılmasını simvolizə edir.
Hökumətə qarşı çıxan etirazçılar ölkənin yaşadığı iqtisadi çətinliklərlə yanaşı, İranın xarici siyasətinə qarşı da çıxır. Onlar İranın İraq və Suriyadakı varlığına qarşı "Livan deyil, Qəzza deyil, həyatım İrana qurban olsun", "Suriyanı tərk et, bizi düşünün" kimi şüarlar səsləndirirlər. Nümayişçilər İranı Suriyadakı altı illik vətəndaş müharibəsində müxaliflərə qarşı döyüşən Əsədə hərbi və maddi dəstək verməsini də tənqid edir.
Hadisələrə İranın bölgədə artan nüfuzundan narahat olan ABŞ da reaksiya verib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, İran hakimiyyəti öz xalqının hüquqlarını tanımalıdır: “Rejimin korrupsiyaya yuvarlanmasından və ölkənin sərvətinin xaricdə terrorizmə xərcləməsindən bezmiş İran vətəndaşlarının dinc etiraz aksiyaları ilə bağlı xəbərlər gəlir. Ölkə hakimiyyəti özünüifadə hüququ da daxil olmaqla, xalqın bütün hüquqlarına hörmət göstərməlidir. Dünya bu prosesi izləyir”.
ABŞ Dövlət Departamentinin nümayəndəsi Hizer Noyert isə bildirib ki, İran hökumətinə qarşı nümayişləri yaxından izləyir və həbsləri pisləyirlər. “İran liderləri zəngin tarixi, mədəniyyəti olan bir ölkəni şiddət, qan, xaos ixrac edən, iqtisadiyyatı çökmüş bir ölkəyə çeviriblər. Prezident Trampın dediyi kimi, İran liderlərindən ən çox zərər görən İran xalqıdır. ABŞ dinc nümayişçilərin həbsini sərt şəkildə qınayır. Biz bütün ölkələri İran xalqını və onların korrupsiyaya qarşı mübarizəsini açıq şəkildə dəstəkləməyə çağırırıq”, - Noyert bildirib.
İran iqtidarı yürüşlərin əksinqilabçı siyasi qüvvələr və xarici ölkələrin əlaltıları tərəfindən təşkil olunduğunu bildirir. Belə ki, İranın birinci vitse-prezidenti İshaq Cahangiri pis yaşayış bəhanəsi ilə küçə nümayişlərinin arxasında başqa səbəblərin olduğunu deyib: "Ölkədəki bəzi hadisələr iqtisadi problemlərdən qaynaqlanır. Ancaq deyə bilərəm ki, arxasında başqa şeylər də var".
İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının mətbuat katibi Nəqavi isə ölkədə iqtisadi problemlərin olduğunu etiraf edib: “Biz bunları həll etməliyik, lakin düşmənlərin bu problemlərdən istifadə etməsinə imkan verməyəcəyik”.
Beynəlxalq Böhran Qrupunun İran üzrə direktoru Əli Vaezin fikrincə isə, hadisələri, hökumətin mühafizəkar rəqiblərinin Məşhəddə təşkil etdiyi etirazlar qızışdırıb.
İrandakı hadisələrin ABŞ və İsrailin təşəbbüsü ilə başladığına dair də iddialar var.
Suriya üzrə ekspert, jurnalist Həsən Sivri isə “Twitter” hesabında, Səudiyyə Ərəbistanının böyük təsiri olan və ərəb-fars şəhəri kimi tanınan Ahvaz şəhərində etirazçılarin Səudiyyə lehinə şüarlar səsləndirdiyini yazıb və Səudiyyə şahzadəsi Məhəmməd ibn Salmanın bir müddət əvvəl dediyi "qarşıdurmalar bizə çatmadan, biz qarşıdurmaları İrana daşıyacağıq, bunun üçün kartlarımız var" sözlərini xatırladır.
TAHİR
