Əlilliyin müəyyən edilməsinə dair yeni meyarlar təsdiqlənib. Nazirlər Kabineti bununla bağlı müvafiq qərar verib. Qərara əsasən, əlliliyin və sağlamlıq imkanlarının məhdudluğunun müəyyən olunmasına dair yeni meyarlar təsdiq olunub.
Qeyd edək ki, “Əlilliyin müəyyən olunması meyarları” 2022-ci il iyulun 1-dən qüvvəyə minir.
Əlilliyin müəyyən olunması meyarları “Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında” Qanuna əsasən hazırlanıb və əlilliyin qiymətləndirilməsi üçün əsas göstəriciləri müəyyən edir. Bu meyarların məqsədləri üçün köməkçi texniki vasitələr dedikdə funksionallığın təkmilləşdirilməsinə, fərdin asılılığının aradan qaldırılmasına, sağlamlıq vəziyyətinin ağırlaşmasının və ya xəstəliyin yaratdığı funksiya pozuntusunun azaldılmasına və ya qarşısının alınmasına xidmət edən xüsusi vasitələr (cihazlar, avadanlıqlar, alətlər və ya proqram təminatları) nəzərdə tutulur.
İnsanın həyat fəaliyyətinin əsas kateqoriyaları və onların məhdudlaşma dərəcələri.
İnsanın həyat fəaliyyətinin əsas kateqoriyaları aşağıdakılardır:
Özünəqulluq bacarığı;
Sərbəst hərəkətetmə bacarığı;
İstiqamətseçmə bacarığı;
Ünsiyyət bacarığı;
Davranışına nəzarətetmə bacarığı;
Öyrənmə bacarığı;
Əmək fəaliyyəti bacarığı.
Məsələn, sərbəst hərəkətetmə bacarığına- sərbəst hərəkət etmək, hərəkət zamanı, hərəkətsizlik, bədən vəziyyəti dəyişdirilərkən bədənin tarazlığını qorumaq, ictimai nəqliyyatdan istifadə edə bilmək aid edilir.
Bu halda:
I dərəcə – tələb olunduğundan daha artıq vaxt sərf etməklə, dağınıq formada və köməkçi texniki vasitələrdən istifadə etməklə sərbəst hərəkət etmək bacarığı;
II dərəcə – mütəmadi olaraq kənar şəxslərin qismən köməyi ilə, köməkçi texniki vasitələrdən istifadə etməklə sərbəst hərəkət etmək bacarığı;
III dərəcə – sərbəst hərəkət etmək bacarığı
Qeyd edək ki, əlilliyin yen meyarlarla təyin edilməsi narazılıqlara səbəb olub.
“Əlillik dərəcəsini dəyişməklə problem həll olunmur, vahid dövlət proqramı, vahid yanaşma olmalıdır”
“Altay” Sosial İqtisadi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, sosioloq Elçin Bayramlı bildirdi ki, son vaxtlar əlillik dərəcələri ilə bağlı ciddi narazılıq yaşanır. Ekspert hesab edir ki, yeni dəyişikliklər absurddur: “Sosial şəbəkələrdə son zamanlar narazılıqların artması da elə bu siyasətlə bağlıdır. İndiyə qədər necə olurdusa, kimin hansı dərəcədə əlil olması bəlli olurdu. İndi isə təyin edilən mürəkkəb konfiqurasiyalar, qəliz qaydalar əlillərin sayını, dolayısı ilə onlara veriləcək ödənişləri azaltmağa xidmət edir”.
E.Bayramlı onu da əlavə etdi ki, son zamanlar nazirlik “saxta əlillər”in sayını azaltmaq üçün ciddi yoxlamalar aparıb, əlillər meyarlarına dəyişiklik edib, bu isə xeyli insanın əlillər təyinatının ləğvi ilə nəticələnib: “Bu, sosial ədaləti təmin etmək üçün müsbət addımdır. Amma qurunun oduna yaş da yanır axı. Şəxsin daxili orqanlarının hansı vəziyyətdə olması, nə qədər əmək qabilliyyətli olması ancaq həkim komissiyasının qərarı əsasında müəyyənləşəcək. Faiz necə hesablanır, hansı meyarlara əsasən müəyyən olunur, bəlli deyil. Tutaq ki, adamın ayağının biri yoxdur. sənədinə 60% əmək qabilliyətli olması yazılıb. Fakt budur ki, ayağı yoxdur. Bir ayağı olmayan adamı kimsə işə götürür? Dövlət orqanlarında, şirkətlərdə əlillik kvotası deyilən məcburi kvota var. Gəlin görək, harada belə bir kvotaya riayət olunur, harada əlilləri işə götürürlər? Əlillik dərəcəsini dəyişməklə problem həll olunmur. Vahid dövlət proqramı, vahid yanaşma olmalıdır”.
Günel CƏLİLOVA
