Son dövrlər ayrı-ayrı şəxslər, elm adamları, eləcə də millət vəkilləri Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının bərbad vəziyyətdə olduğu, eləcə də burada bir sıra materialların hazırlanmasında köçürmələrə yol verildiyi barədə ittihamlar səsləndirirlər.
Qeyd edək ki, Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının cildlərinin nəşrə hazırlanması və çapa təqdim edilməsi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası tərkibində fəaliyyət göstərən xüsusiləşdirilmiş elmi təşkilat olan Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzində həyata keçirilir. Bu elmi təşkilat “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzinin yaradılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 may 2004-cü il tarixində imzaladığı 206 saylı Sərəncamı ilə yaradılıb.
Elmi Mərkəz yaradıldıqdan 10 il sonra Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə tikilib istifadəyə verilmiş, əməkdaşların peşəkar fəaliyyəti üçün hər bir şəraiti olan, yüksək memarlıq tələblərinə cavab verən, rahat və gözəl binaya köçürülüb.
5 may 2014-cü il tarixində yeni binanın açılışında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti iştirak edib və Ensiklopediyanın kollektivinə öz tövsiyələrini bildirib. Elmi Mərkəzdə Milli Ensiklopediyanın çapdan çıxmış bütün cildləri ilə yanaşı, Azərbaycan xalqının böyük oğlu Heydər Əliyevin və Azərbaycan Respublikasıın Prezidenti İlham Əliyevin əsərləri, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi altında 2012-ci ildə nəşr edilmiş “Azərbaycan Muğam Ensiklopediyası”, müxtəlif dillərdə yazılmış ensiklopedik xarakterli kitablar və foliantlar, o cümlədən, Raban Mavr tərəfindən tərtib olunaraq 847-ci ildə çapdan çıxmış dünyanın ilk ensiklopediyalarından biri olan “De rerum naturis” (“Əşyaların təbiəti”) kitabının orijinalını tam dəqiqliklə təkrar edən, Almaniyada hazırlanmış əla keyfiyyətli surəti var.
Elmi Mərkəzdə 110-dan artıq əməkdaş fəaliyyət göstərir. Bunların arasında həm uzun illər bu təşkilatda çalışmış təcrübəli ensiklopediya işçiləri, həm də bu işə yeni girişmiş gənclər də var. Elmin nailiyyətlərini və ictimai həyatın yeniliklərini kollektivin qarşısında işıqlandırmaq üçün buranın böyük akt zalında elmi seminarın vaxtaşırı iclasları keçirilir. Seminarın iclaslarında çıxış etmək üçün görkəmli alimlər və ictimai xadimlər dəvət olunur.
Rəsmi qeyd edildiyinə görə, “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzinin əsas fəaliyyət sahəsi təqribən 20 cilddən ibarət Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının yerdə qalan bütün cildlərini yüksək keyfiyyətdə hazırlayaraq çapa təqdim etməkdir və qarşıdakı illər ərzində bu mühüm vəzifə yerinə yetirilməlidir. Heç şübhə yoxdur ki, Ensiklopediyanın illər boyu birgə əmək prosesində formalaşmış peşəkar kollektivi Azərbaycan Prezidentinin göstərdiyi qayğı nəticəsində, Azərbaycan dövlətinin və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının dəstəyilə bu məsuliyyətli işin öhdəsindən gələcək. Bundan sonra Elmi Mərkəzdə hazırlanmış cildlərin xarici dillərə tərcüməsi, sahə ensiklopediyaları, görkəmli şəxsiyyətlərin həyat və fəaliyyətinə, təbiət hadisələrinə, böyük əhəmiyyət daşıyan tarixi proseslərə həsr olunmuş və ensiklopedik xassəli başqa məcmuələrin işlənib hazırlanması və çapı nəzərdə tutulur.
Milli Ensiklopediyanın səviyyəsinin aşağı olması, onun qeyri-peşəkar səviyyədə hazırlanması ilə bağlı səsləndirilən ittihamlarla bağlı sözügedən nəşrlərin redaksiya heyəti ilə əlaqəmiz alınmadı. Buna görə də mövzu ilə bağlı Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzinin “Təhsil, mətbuat, televiziya, internet, turizm və idman” elmi redaksiyasının müdiri, “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzində ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə məsul şəxs, Əməkdar jurnalist Sevda Mehrəliyeva ilə əlaqə saxladıq.
“…hansı məsələlərlə razılaşmırsa…”
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası ilə bağlı səsləndirilən fikirlərin heç birinin həqiqətə uyğun olmadığını qeyd edən S.Mehrəliyeva “Bakı-Xəbər”in telefonla müraciətinə cavabında bildirdi ki, bu fikirləri söyləyənlərin əksəriyyəti nəinki Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının hazırlanması prosesindən, ümumiyyətlə, ensiklopediyanın hazırlanması prinsiplərindən xəbərsiz olanlardır. Əslində isə Milli Ensiklopediyanın hazırlanmasına çox ciddi və məsuliyyətlə yanaşılır, Milli Ensiklopediyanın müxtəlif sahələr üzrə akademiklərdən, həmçinin, yüksək səviyyəli mütəxəssislərdən ibarət, həm də sədr səviyyəsində təsdiq olunmuş redaksiya heyəti var. “Bilirsiniz, bəzi insanlar bütün sahələrdə yaxşını da pis görməyi ənənəyə çeviriblər. Milli Ensiklopediyanın vəziyyəti necə tənqid obyekti ola bilər ki, onun cildlərinin hazırlanmasında akademiklər, yüksək səviyyəli mütəxəssislər iştirak edir və bu, kollektiv əməyin məhsuludur. Biz bu işə o qədər həssaslıq və dəqiqliklə, həm də məsuliyyətlə yanaşırıq ki, onu ifadə etmək
çətindir. Artıq Milli Ensiklopediyanın “Azərbaycan” adlı xüsusi cildi (iki dildə) və universal ensiklopediyanın 9-cu cildi işıq üzü görüb, 10-cu cild üzərində iş gedir və paralel olaraq 11-ci cildin materialları hazırlanır. Hansısa bir sahə üzrə bir ensiklopedik məlumatın, məqalənin hazırlanması üçün müxtəlif mənbələrə müraciət edilir, bütün məlumatlar detallarına qədər dəqiqliklə əks olunur və zamanla həmin faktlar bir daha illərə uyğun olaraq yenilənir. Bəzən bir cilddə 5 mindən artıq məqalə yer alır. Ensiklopediyanın cildlərini hazırlayarkən biz rəsmi mənbələrə müraciət edirik. Hansısa bir ölkə haqqında məqalə hazırladığımız zaman mütləq həmin ölkənin rəsmi mənbələrindən istifadə edərək ona istinad edirik. Ensiklopedik məlumat hazırlamaq çox çətindir. Gərək o məqalədə məlumatların dəqiqliyi, səhihliyi tam qorunsun və o sahə ilə bağlı ən mühüm məlumatlar lakonik şəkildə və ensiklopedik üslub qorunmaqla əks olunsun. Məsələn, biz məqalə hazırlayarkən Açıq Ensiklopediyadan yox, əsasən həmin materiallar üzrə rəsmi mənbələrdən istifadə edir və bu zaman materialın sonuncu dəyişmə tarixini də nəzərə alırıq. Yəni məlumatların tam olaraq dəqiq olmasını əsas götürürük. Məsələn, ABŞ haqqında ensiklopedik məlumat hazırlayırıqsa, o ölkənin tarixi, mədəniyyəti, ədəbiyyatı, iqtisadiyyatı, elmi, elm-təhsil müəssisələri haqda məlumatlar veririk, bundan əlavə, böyük tarixi ənənələrə malik olan qədim ali məktəbləri haqqında ayrıca məqalə də daxil edirik.
Sovet dövründə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının 10 cildi nəşr edilsə də, nəzərdə tutulan “Azərbaycan SSR” xüsusi cildi nəşr edilməyib, lakin Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının “A” hərfi ilə başlayan cildində həmin xüsusi cildə istinad verilmişdi.
Bununla belə, mərkəzi hökumətin qərarı ilə Rəsul Rzanın rəhbərliyi altında hazırlanaraq nəşr olunmuş Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının 1-ci cildi orada gedən 7 xəritəyə görə satışdan yığışdırılmış və məhv edilmişdi. Qeyd edək ki, o dövrdə SSRİ-nin 13 respublikasında xüsusi cild nəşr olunmuşdu. Azərbaycan tarixində ilk dəfə olaraq “Azərbaycan” xüsusi cildi 2007-ci ildə nəşr edildi və 2008-ci ilin yanvarında yüksək səviyyədə təqdimatı keçirildi”.
S.Mehrəliyeva qeyd etdi ki, Milli Ensiklopediyaya hər bir material təlimata uyğun olaraq salınır və bu prosesə ciddi nəzarət mövcuddur. “Bizim hazırladığımız bütün materiallar mərhələli şəkildə və dəfələrlə yoxlanılır. Bu prosesə ciddi nəzarət var və biz öz işimizi böyük məsuliyyətlə həyata keçiririk. Biz hər şeyi sıfırdan başladıq. Sözümün canı odur ki, ensiklopedik material hazırlamaq çox çətin və məsuliyyətli işdir. Hər kəs ensiklopedik material hazırlaya bilməz, hətta sahə ensiklopediyaları belə mütəxəssis kollektivləri tərəfindən hazırlanır. Ümumi danışmaq görülən işə kölgə salmaq kimi anlaşılmasın deyə, konkret materiala dair irad bildirilsə, daha yaxşıdır. Əgər kimsə hansısa bir cildimizdə nöqsan tapıbsa, nələrsə onu qane etmirsə, hansı məsələlərlə razılaşmırsa, “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzinə gəlib öz fikirlərini bildirə bilər. Hansısa bir məsələdə haqlı çıxarlarsa, biz anlayışla qarşılayar və həmin nöqsanı aradan qaldırarıq. Bizim mərkəzin qapıları hər kəsin üzünə açıqdır” - deyə S.Mehrəliyeva vurğuladı.
İradə SARIYEVA
