ABŞ-ın vurulduğu ehtimal edilən F-15E təyyarəsinin pilotlarının xilas edilməsi əməliyyatı 2026-cı ilin aprel ayının əvvəlində həyata keçirilib. Təyyarə 3 aprel tarixində vurulub. Ekipaj üzvlərindən biri elə həmin gün, bir neçə saat sonra xilas edilib. Digər pilot isə daha mürəkkəb axtarış və xilasetmə əməliyyatından sonra 5 aprel tarixində xilas olunub. Beləliklə, əməliyyat ümumilikdə təxminən iki gün davam edib və 5 apreldə başa çatıb.
ABŞ pilotunun xilas etmə əməliyyatına təxminən 600-ə qədər hərbçi, 155-dən çox təyyarə və helikopter cəlb olunub. Texnika tərkibinə 4 bombardmançı, 64 qırıcı, 48 yanacaq tankeri daşıyan təyyarə və 13 xilasetmə təyyarəsi, həmçinin xüsusi əməliyyat helikopterləri daxildir. ABŞ itkiləri: 2 MC-130J və 4 xüsusi əməliyyat helikopteri; İran iddiasına görə isə 2 Black Hawk və 2 C-130 təyyarəsi vurulub.
İddialara görə, bu xilas əməliyyatı deyil, İrandan zənginləşdirilmiş uranın müsadirə edilməsi əməliyyatı olub. Əməliyyat uğursuz olduğuna görə "xilas əməliyyatı" adlandırılıb. İddialar nə dərəcədə doğrudur?
Doğrudan da bu hadisəni “sadəcə xilasetmə əməliyyatı” kimi təqdim etmək reallığı tam əks etdirmir. Mövcud faktlar və əməliyyatın miqyası göstərir ki, burada daha geniş və gizli məqsəd olub.
İlk növbədə əməliyyatın miqyası diqqət çəkir. Təxminən 600 hərbçinin, 150-dən çox təyyarə və helikopterin, o cümlədən bombardmançıların, qırıcıların və yanacaq tanker təyyarələrinin cəlb edilməsi tək bir pilotun xilas edilməsi üçün həddindən artıq böyük resurs istifadəsidir. Rəsmi açıqlanan məlumata əsasən, texnika itkisinə görə bu iki gün ərzində ABŞ dövlət büdcəsinə 500 milyon dollar zərər dəyib. Hərbi praktika göstərir ki, axtarış-xilasetmə əməliyyatları adətən daha məhdud qüvvələrlə icra olunur. Bu qədər geniş və kompleks hava dəstəyi isə adətən strateji obyektlərin qorunması və ya xüsusi yüklərin çıxarılması kimi daha yüksək prioritetli missiyalar üçün istifadə edilir.
Bu kontekstdə bir çox məlumatlarda iddia olunur ki, İranın əlində olan təxminən 60% zənginləşdirilmiş 450 kq uranın İsfahan bölgəsində, dağ massivinin altında yerləşdirildiyi ehtimal edilir. Bu barədə Mossadın və CİA-nın kəşfiyyat məlumatları mövcuddur. Bu versiyaya görə, vurulduğu bildirilən F-15E təyyarəsi məhz həmin ərazidə kəşfiyyat aparmaq üçün göndərilmişdi və ekipajın əsas vəzifəsi uranın dəqiq yerini müəyyənləşdirmək idi.
Bəzi şərhlərdə hətta belə bir ehtimal da irəli sürülür ki, təyyarənin vurulması hadisəsi ya planlaşdırılmış, ya da ən azı məqsədli şəkildə böyüdülmüş ola bilər ki, sonradan genişmiqyaslı hərbi müdaxilə üçün əsas yaradılsın. Bu yanaşmaya görə, “xilasetmə əməliyyatı” əslində əvvəlcədən planlaşdırılmış daha böyük missiyanın icra mərhələsi idi.
Bu versiyanı dəstəkləyənlər əlavə olaraq bildirirlər ki, hadisə ilə bağlı bəzi detallar da suallar yaradır. Məsələn, ağır xəsarət aldığı deyilən pilotun çətin dağlıq ərazidə uzun məsafə qət etməsi real görünmür və bu, rəsmi açıqlamalara şübhə ilə yanaşmağa əsas yaradır.
Bu istiqamətdə fikirlər Press TV və Tasnim News Agency kimi media qurumlarında da əksini tapıb. Həmin mənbələrdə əməliyyatın miqyasının və xarakterinin adi xilasetmə ilə izah olunmadığı, daha geniş və strateji məqsədlərin mümkün olduğu vurğulanır.
Bütün bu məqamlar bir araya gətirildikdə belə bir qənaət formalaşır ki, rəsmi izah hadisənin yalnız görünən tərəfini əhatə edir və əməliyyatın arxasında daha mürəkkəb və strateji plan dayanması ehtimalı kifayət qədər əsaslı görünür.
Akif NƏSİRLİ
