Akif Nağı: “Paraflanmış mətndə işlədilən o ifadə Azərbayanın Ermənistandan təzminat və reparasiya tələbini ortaya qoymasını məhdudlaşdırmır”
Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov ilin yekunlarına dair keçirilən mətbuat konfransında deyib ki, Ermənistanın 30 il ərzində işğal dövründə törətdiyi cinayətlər üçün məsuliyyətə cəlb edilməsi istiqamətində işlər davam etdirilib.
Nazir Ermənistana qarşı bu prosesin davam etdirildiyini qeyd edib.
Bu istiqamətdə fəaliyyətlərin Azərbaycanla Ermənistan arasında mətni razılaşdırılmış və avqustun 9-da ABŞ-da paraflanmış imzalanması gözlənilən sülh sazişinə hər hansı bir ziyanı ola bilərmi?
Bu, sülh müqaviləsinin mətni ilə hər hansı bir ziddiyyət edirmi?
“Azərbaycan bu tələbi beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində yox, birbaşa Ermənistanın özünün qarşısında qoya bilər”
Azad Vətən Partiyasının sədri Akif Nağı baki-xeber.com-a bildirdi ki, xarici işlər nazirinin bu məsələyə aydınlıq gətirməsi çox vacib idi. “Çünki cəmiyyətdə bir narahatlıq vardı ki, Ermənistan tərəfindən Azərbaycana qarşı işğalçı müharibə aparılıb, həm maddi, həm mənəvi cəhətdən böyük zərər vurulub, on minlərlə azərbaycanlı qətlə yetirilib, yaralanıb, şikəst olub. Müharibənin də öz qayda-qanunları var. Bu müharibəni törədən, günahkar, məğlub tərəf həm təzminat ödəməlidir, həm də burada reparasiya deyilən bir hissə də var ki, onu da həyata keçirməlidir. Reparasiya dəyən zərərin ödənilməsidir. Ermənistan da bunu mütləq etməlidir. Elm və Təhsil Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən İqtisadiyyat İnstitutunda bununla bağlı İşçi Qrup yaradılıb. Bu İşçi Qrup bir müddət əvvəl ortaya belə bir rəqəm qoydu ki, Azərbaycana dəyən zərər 150 milyard dollar həcmindədir. Mənə belə gəlir ki, bu rəqəm dəqiqləşdirilməlidir, reallığı əks etdirmir. Amma xeyli müddət əvvəl mətbuatda Ermənistanın Azərbaycana vurduğu zərərin həcmi 800 milyard dollar olaraq göstərilirdi ki, Ermənistan Azərbaycana 800 milyard dollar ödəyə bilər. Reparasiya ilə təzminat fərqlidir. Hesab edirəm ki, bizə vurulan zərər də hesablanmalıdır, eyni zamanda zərərin üzərində təzminatla bağlı da məsələ qaldırılmalıdır...Fikrimcə, 800 milyard dollar reallığa yaxın bir rəqəmdir. Bunun ətrafında da hökumət düşünməlidir.
XİN bu məsələni ortaya qoyur.
Bu ilin avqust ayında hər iki ölkənin xarici işlər nazirlərinin iştirakı ilə Ermənistanla Azərbaycan arasında bağlanacaq sülh müqaviləsinin mətni paraflandı.
İrəvan və Bakı arasında sülh və dövlətlərarası münasibətlərin qurulması haqqında paraflanmış Sazişə əsasən, saziş qüvvəyə mindikdən bir ay sonra tərəflər qarşılıqlı olaraq beynəlxalq məhkəmələrdən iddialarını geri götürəcək, yeni iddialar qaldırmamaq, üçüncü dövlətlər tərəfindən tərəflərdən birinə qarşı başlanmış məhkəmə prosesində iştirak etməyəcəklər.
Beynəlxalq məhkəmədə Ermənistanla bağlı bu proses davam etdirilməlidir. Ermənistan törətdiyi cinayətlərə görə beynəlxalq məhkəmə qarşısında cavab verməli, həm təzminat, həm də reparasiya ödəməlidir.
Praflanmış mətndə “tərəflər qarşılıqlı olaraq beynəlxalq məhkəmələrdən iddialarını geri götürəcək” cümləsi var, hesab edirəm ki, sənəd imzalananda ora “əsassız iddilardan imtina edirlər” cümləsi əlavə olunardısa, bu çox yaxşı olardı. Çünki bizim Ermənistana qarşı iddiamız əsaslı, Ermənistanın bizə qarşı bütün iddiaları əsassızdır.
Məsələnin digər tərəfi odur ki, Ermənistanın müharibə zamanı Azərbaycana vurduğu ziyanla bağlı məsələ bura daxil deyil. Bu, məzmun etibarı ilə iddiadan da kənar bir məsələdir. Bu, beynəlxalq hüquq normalarında nəzərdə tutulmuş bir aktdır. Yəni beynəlxalq hüquq normalarında müharibə bitəndən sonra təzminat və reparasiya ilə bağlı tam hüquqi qüvvəyə malikdir. Azərbaycan da o hüququndan istifadə edəcək və etməlidir. Bu sənədədi imzalayanda yəqin ki, Azərbaycan tərəf bunu nəzətdə tutub. Hesab edirəm ki, paraflanmış mətndə işlədilən o ifadə Azərbayanın Ermənistandan təzminat və reparasiya tələbini ortaya qoymasını məhdudlaşdırmır. Digər tərəfdən bu, ilkin bir sənəddir, paraflanıb, amma qüvvəyə minməyib, o imzalanandan sonra qüvvəyə minəcək. Nə qədər ki o sənəd qüvvəyə minməyib, Azərbaycan bu məsələləri indi də ortaya qoya bilər. Mətnə dəyişiklik olmasa da, orada işlədilən o ifadə Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən vurulan zərərin ödənilməsi tələbinin qarşısına heç bir məhdudiyyət qoymur. Orada beynəlxalq müstəvidə tələblərdən söhbət gedir. Amma Azərbaycan təzminat və reparasiya ilə bağlı bu tələbi beynəlxalq təşkilatlar səviyyəsində yox, birbaşa Ermənistanın özünün qarşısında qoya bilər ki, siz bu zərəri hansısa şəkildə ödəməlisiniz”-deyə A.Nağı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
