Rusiyanın azərbaycanlılara qarşı sərtləşən siyasəti islamofobiya, etnik ayrıseçkilik və siyasi manipulyasiyanın qarışığıdır
Rusiya azərbaycanlılara qarşı təzyiqləri artırır - bunlar islamofobiyadır, irqi ayrıseçkilikdir, bunlar Hitlerin vaxtilə apardığı siyasətlə paralellər təşkil edir.
Rusiyada son aylarda miqrantlara, xüsusilə Orta Asiya və Cənubi Qafqazdan olanlara qarşı sərtləşən münasibət həm sosial, həm də siyasi səbəblərlə bağlıdır. Azərbaycanlılara qarşı tətbiq olunan təzyiqlər və məhdudiyyətlər bir neçə aspektdən diqqət çəkir.
Rusiya hakimiyyət dairələri tərəfindən islamofobiya və dini kimlik xüsusi hədəfə alınır. Rusiyada müsəlman icması kifayət qədər böyükdür, amma son illərdə Kreml və müəyyən siyasi dairələr islamı təhlükə kimi təqdim edirlər. Bu, xüsusən Qafqaz və Mərkəzi Asiyadan olan müsəlmanlara qarşı mədəni, dini qadağalar, hüquqi məhdudiyyətlər, hətta ictimai nifrət kampaniyaları ilə müşahidə olunur. Bu da islamofobiyanı sistemli şəkildə gücləndirir.
Eyni zamanda, Kreml irqi və etnik ayrıseçkilik siyasətini də son illər xüsusilə şiddətləndirib. Azərbaycanlılar, taciklər, özbəklər və digər miqrant xalqlar çox vaxt rus mediasında “qeyri-sivil”, “cinayətkar element” kimi təqdim olunur. Bu, həm rus cəmiyyətində ksenofobiyanı artırır, həm də dövlətin sərt miqrasiya siyasətini legitimləşdirmək üçün istifadə olunur.
Əlbəttə, bu, nasist Adolf Hitlerin Almaniyadan dünyaya yaymaq istədiyi siyasətlə tam oxşarlıq təşkil edir. Hətta rus cəmiyyətində vüsət alan skinhedlər (başıqırxıqlar-red.) hərəkatı Hitler nasizminin atributlarını belə öz simvollarına çevrib. Nəzərə alsaq ki, Rusiyada hökumətin pərdəarxası və ya açıq dəstəyi olmadan heç bir ictimai hərəkatın uğur qazanması mümkun deyil, deməli qeyri-rus kəsimə qarşı yönəlmiş skinhedlər dalğası Kremlin dəstəklədiyi ictimai hərəkatdır. Bu isə nasizmdən hec nə ilə fərqlənmir, hələ bir qədər də mənfiyə doğru gedir.
Faşist Almaniyasında da müəyyən etnik və dini qruplar (ilk növbədə yəhudilər) “daxili düşmən”, “ictimai təhlükə” kimi təqdim edilirdi. Onlara qarşı hüquqi məhdudiyyətlər (iş yerlərində qadağalar, yaşayış yerlərinin məhdudlaşdırılması), təbliğat (mediada mənfi obraz yaradılması), cəmiyyətin qütbləşdirilməsi (xalqın problemlərinə günahkar kimi təqdim etmək) və s. tətbiq olunurdu. Bu gün Rusiyada da azərbaycanlılara və digər qeyri-slavyan xalqlara qarşı oxşar yanaşmalar müşahidə olunur.
Bu məsələdə hökumətin siyasi məqsədi cəmiyyətin daxili sosial-iqtisadi problemlərindən diqqəti yayındırmaqdır. Ona görə də ölkədə “miqrant problemi” qabardılır. Əslində Rusiyada miqrantlar ölkənin inkişafına daha çox töhfə verir, nəinki slavyan kökənlilər.
Avtoritar hakimiyyət ictimai qəzəbi yönləndirmək üçün ən asan hədəf kimi əcnəbiləri və müsəlmanları seçir. Bu, həm də Rusiyanın xarici siyasətində təzyiq alətinə çevrilir. Azərbaycan, Tacikistan, Özbəkistan kimi ölkələrin Kremlin qarşısında “itaətkar” olmasına xidmət edir. Qısaca desək, bu proseslər islamofobiya və etnik ayrıseçkilik kontekstində Hitlerin siyasətini xatırladır - düşmən obrazı yaratmaq, hüquqi məhdudiyyətlərlə sıxışdırmaq, xalqı manipulyasiya etmək.
Hitler yəhudiləri Almaniyanın bütün sosial-iqtisadi problemlərinin səbəbi kimi göstərirdi. Onların iş yerlərində, təhsildə, yaşayış yerlərində hüquqları məhdudlaşdırıldı. Ardınca isə açıq zorakılıq (Kristallnaçt hadisəsi - Üçüncü Reyx tərəfindən yəhudilərə qarşı başlanılmış talan və s.) və soyqırım siyasəti tətbiq olundu. Rusiyada isə qeyri-slavyan xalqlar, xüsusən azərbaycanlılar, taciklər, özbəklər “cinayətkar”, “təhlükə” obrazında təqdim olunur. Onlara qarşı iş qadağaları, hüquqi məhdudiyyətlər tətbiq edilir.
Stalin repressiyaları zamanı müxtəlif xalqlar “xalq düşməni” damğası ilə sürgün edilirdi (tatarlar, çeçenlər, qaraçaylar və s.). Xalqların kollektiv şəkildə təqsirkar elan olunması indi də Rusiyanın təcrübəsində müşahidə olunur. Rusiya bu gün də ayrı-ayrı şəxslərin yox, bütöv etnosların məsuliyyətini qabardır.
Rusiyanın azərbaycanlılara qarşı sərtləşən siyasəti islamofobiya, etnik ayrıseçkilik və siyasi manipulyasiyanın qarışığıdır. Bu, həm tarixi olaraq Hitlerin və Stalinin metodlarını xatırladır, həm də müasir populist rejimlərin klassik alətləridir.
Akif NƏSİRLİ
