Azərbaycan və Ermənistan arasında paraflanmış sülh sazişinin mətni açıqlanıb. Bu barədə Azərbaycan XİN məlumat yayıb.
8 avqust 2025-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti və Ermənistan Respublikasının Baş nazirinin iştirakı ilə Azərbaycan və Ermənistanın xarici işlər nazirləri “Azərbaycan Respublikası ilə Emənistan Respublikası arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin təsis olunması haqqında Saziş”in mətnini paraflayıblar.
Ermənistanla sülh müqaviləsinin mətnində diqqət çəkən məqamlar nədir?
Bəhruz Quliyev: “Azərbaycan və Ermənistan arasında paraflanmış sülh sazişi, ilk baxışdan, bölgədə uzun illərdir davam edən qarşıdurmaya, münaqişəyə son qoymaq və davamlı sabitlik yaratmaq niyyəti daşıyır…”
"Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında paraflanmış sülh sazişi, ilk baxışdan, bölgədə uzun illərdir davam edən qarşıdurmaya, münaqişəyə son qoymaq və davamlı sabitlik yaratmaq niyyəti daşıyır: “Lakin sənədin mətnində diqqət çəkən bəzi məqamlar var ki, bunlar milli maraqlar baxımından xüsusi təhlil olunmalıdır. Məsələn, erməni tərəfinin təşəbbüsü ilə sazişə daxil edilən, tərəflərin bir-birinə qarşı torpaq iddiasından imtina etməsini nəzərdə tutan maddə, əslində, bir tərəfdən özlərini təlaşdan, qorxudan sığortalamaq, digər tərəfdən, onların çoxdan məlum olan məkrli siyasətinin formasıdır. Onlar elə düşünürlər ki, bu, gələcəkdə Azərbaycanın Qərbi Azərbaycan torpaqları ilə bağlı haqq səsini beynəlxalq hüquq müstəvisində qaldırmasının qarşısını almaq niyyəti daşıyır. Yəni Ermənistan, hər zamanki kimi, “sülh dili”ndə danışaraq, milli maraqlarımıza zərbə vuracaq incə mexanizmlər hazırlamağa çalışır".
Ekspert qeyd etdi ki, biz unutmamalıyıq, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə bəyan edib ki, Qərbi Azərbaycana qayıdışımız “ləyaqətli dönüş” prinsipi əsasında, mədəni və mərhələli şəkildə həyata keçiriləcək: Bu, həm beynəlxalq hüquqa, həm də dövlətimizin strateji maraqlarına uyğun yoldur. Bu baxımdan, sülh sazişinin imzalanması milli maraqlarımıza zidd deyil, amma sənədin hər bir maddəsinin icrasında son dərəcə diqqətli olmalı, Ermənistanın “kağız üzərindəki oyun”larına imkan verməməliyik. Azərbaycanın tarixi və hüquqi mövqeyi dəyişməz olaraq qalır. Biz Qərbi Azərbaycana mütləq qayıdacağıq, amma bunu beynəlxalq arenada üstün mövqedə olan, qalib dövlət kimi edəcəyik. Eyni zamanda, sülh müqaviləsinə qədər Ermənistan tərəfi bəzi öhdəlikləri yerinə yetirməlidir ki, ona da artıq start verilib. Yəni ATƏT-in Minsk Qrupunun missiyası ləğv edilməli, Ermənistan konstitusiyasında bəzi maddələrə dəyişikliklər olmalıdır ki, o da ABŞ görüşündə bir daha müzakirə olundu. Mənə elə gəlir ki, Ermənistan hər dəfəki kimi deyil, bu dəfə imzası ilə sözünə və hərəkətinə diqqət etmək məcburiyyətindədir. Yaddan çıxartmaq lazım deyil ki, artıq Qafqazda yeni mənzərə, yeni format, yeni vəziyyət yaranıb. Artıq konkret addımlar atılmalıdır”.
Mübariz Göyüşlü: “Azərbaycanla Ermənistan arasında əbədi sülhün, dialoqun, dinc yaşayışın mərhələsindəyik”
Cross Media Təhlil Mərkəzinin analitiki, siyasi şərhçi Mübariz Göyüşlü “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, sülh müqaviləsi illərdir Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının sonu deməkdir: “Bununla Ermənistan heç vaxt bizim torpaqlarımıza iddia edə bilməyəcək. Bu, Prezident İlham Əliyevin uğurlu strategiyasının nəticəsidir. Məlum müqavilə, saziş regionda sabitliyin, sülhün bərqərar olunması deməkdir. Cənubi Qafqazdan başlayan sülhün, sabitliyin dünya üçün faydaları olacaq. Bir çox dövlətlər, təşkilatlar bu hadisəyə inanmırdı, məlum məsələyə qarşı çıxırdılar. Fransa, Rusiya kimi dövlətlər məlum konflikti yaratmışdılar, onun mövcudluğunu qoruyub saxlamağa çalışırdılar. Ancaq biz bu sakitliyi pozub, sülh reallığını yaratdıq. Sülh, sabitlik yolunu tutan Cənubi Qafqaz reallığını yaratdıq. Azərbaycanla Ermənistan arasında əbədi sülhün, dialoqun, dinc yaşayışın mərhələsindəyik. Ermənistan bu məsələlərə əməl edərsə, biz çox böyük tarixin şahidi olacağıq”.
Mətin Məmmədli: “Yayılan sülh mətnindən aydın olur ki, bu sənəd iki ölkə arasında davamlı sülhün əldə olunması üçün ciddi bir zəmin formalaşdırır”
Siyasi şərhçi Mətin Məmmədli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, yayılan sülh mətnindən aydın olur ki, bu sənəd iki ölkə arasında davamlı sülhün əldə olunması üçün ciddi bir zəmin formalaşdırır: “Beynəlxalq hüquq normalarına uyğun olaraq hazırlanmış sülh mətni kifayət qədər əsaslı sənəddir. Hesab edirəm ki, bu müqavilə imzalanarsa, iki xalq arasında davamlı sülhün yaranması istiqamətinə əhəmiyyətli bir addım olacaq. Sənədlə bağlı qeyd edim ki, orda çox maraqlı məqamlar var. Belə ki, sənədin mətnindən tam aydın olur ki, Azərbaycanın sülh gündəliyi bu müqavilənin hazırlanmasında xüsusi olaraq nəzərə alınıb. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi 2022-ci ilin mart ayında 5 baza prinsipini təklif etmişdi. Həmin prinsiplər bu sənəddə də öz əksini tapıb. Azərbaycanın tələbləri xüsusi olaraq Ermənistanın qarşısında qaldırılıb. Qarşılıqlı olaraq ərazi suverenliyinin tanınması olduqca vacibdir. Sənəddə üçüncü tərəfin Azərbaycan-Ermənistan sərhədində yerləşdirilməməsi də qeyd edilib. Azərbaycan tərəfi hər zaman qeyd edib ki, üçüncü tərəflərin mövcudluğu sülhə xidmət etmir, əksinə, sülh prosesinə mənfi təsir edir, regionda problemlərə səbəb olur. Bununla yanaşı, tərəflərdən biri üçüncü tərəfə imkan verməyəcək ki, digərinə qarşı istifadə olunsun. Bu da bizim üçün xüsusi məqamdır. Onsuz Azərbaycan ərazisində heç bir ölkənin hərbi bazası yoxdur, ancaq Ermənistanda Rusiyanın hərbi bazası var. Bizim üçün Ermənistanın üzərinə belə bir öhdəlik götürməsi olduqca önəmlidir. Həmçinin, tərəflər dözümsüzlik, ayrıseçkilik, separatism, zorakılıq və terrorizmi pisləyir. Bu məsələnin müqavilədə öz əksini tapması əhəmiyyətlidir. Onu da deyim ki, sənəddə diplomatik səfirliklərin yaranması məsələsi də nəzərdə tutulur. Bu o deməkdir ki, sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra tərəflər daha yüksək səviyyəli münasibətlər qurmaq niyyətindədir. Ümumiyyətlə, sənəddə olduqca mühum məqamlar yer alıb. Artıq biz Ermənistanın son addımı atmasını gözləyirik. Ermənistan Azərbaycanın haqlı, legitim tələbi olan konstitusiyanı dəyişdirməlidir”.
Günel CƏLİLOVA
