Avropa İttifaqının son illərdə yol verdiyi yanlışlıqlar bu qurumun özü üçün çoxsaylı problemlərə gətirib çıxarıb. Xatırladaq ki, bu quruma üzv bəzi ölkələr Azərbaycana qarşı da yanlış mövqe sərgiləyiblər. Amma bundan daha çox əziyyəti Avropa özü çəkib.
Hazırda Avropanın Ukrayna məsələsində də siyasətində ciddi qüsurlar qeydə alınır. Bunun Avropaya hansı böyük priblemlər yaratdığını Macarıstanın baş naziri Viktor Orban prezident İlham Əliyevlə mətbuata birgə bəyanatında açıq şəkildə ifadə edib: “Macarıstanın qonşusu olan ölkədə artıq üç ildir ki, müharibə gedir. Bu günədək Macarıstanın iqtisadiyyatının itkisi 20 milyard avrodan artıqdır. Hər kəsə məlumdur ki, müharibə başlayan gündən bəri Avropa İttifaqı müharibəni genişləndirmək seçimini etmişdir, nəinki sülhü bərqərar etmək. Bundan əlavə, Avropa iqtisadiyyatı olduqca mürəkkəb vəziyyətdədir. Çünki sanksiyalar bazar iqtisadiyyatını və Avropanın inkişafının təməlini sarsıtmışdır. Bazar iqtisadiyyatı, əlbəttə ki, Avropa iqtisadiyyatının təməl prinsipləri idi və bunlar artıq sarsılmış vəziyyətdədir. Deyə bilərəm ki, bu gün Avropa iqtisadiyyatının gəmisi kompas olmadan səyahət edir. Onu da qeyd etmək istəyirəm ki, biz mütəmadi olaraq enerji böhranı şəraitində yaşayırıq. Biz Amerikadan fərqli olaraq, Avropada qaza 3-4 dəfə daha çox pul ödəyirik və bu şəraitdə rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyat qurmaq çətindir”. Ukraynada müharibənin sona çatmasna töhfə vermək əvəzinə Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı yenicə qəbul edilmiş 17-ci sanksiyalar paketinin mürəkkəbi hələ qurumamış bu hal ciddi tənqid hədəfinə çevrilib. Əksər analitiklər xəbərdarlıq edir ki, bir çox cəhətdən Aİ artıq ən güclü kartlarını oynayıb və hazırda əlində çox seçim qalmayıb — xüsusilə də Vaşinqton Kiyev və Moskva arasında sülh danışıqlarını təşviq etdiyi bir vaxtda bu prosesə qoşulmaqda tərəddüd göstərdiyi halda. Kiyevdə yerləşən “KSE Institute” analitik mərkəzinin baş iqtisadçısı Benyamin Hilqenştok bildirir: “Bizim hələ oynaya biləcəyimiz kartlar, əsasən, elə tədbirlərdir ki, onların həyata keçirilməsi üçün ABŞ-yə ehtiyacımız olacaq. Xüsusilə bu, Rusiya neft və qazının böyük həcmdə qlobal bazarlardan çıxarılması ilə bağlı olardı”. Hilqenştok əlavə edib ki, Hindistan, Çin və Türkiyə kimi ölkələr ABŞ-nin ikinci dərəcəli sanksiyalarının təzyiqi olmadan Rusiya qazı və neftini almağı dayandırmayacaq.
Bir daha qeyd edək ki, Avropa liderləri Vaşinqtonun Moskvaya təklif etdiyi 30 günlük atəşkəsi qəbul etmədiyi təqdirdə Rusiyanı nəhəng sanksiyalarla hədələyiblər. Onlar bildirib ki, bu tələb ABŞ prezidenti Donald Trampla razılaşdırıldıqdan sonra irəli sürülüb. Bu addım oyunun gedişatını dəyişəcək bir məqam olmalı idi, lakin görünən odur ki, transatlantik razılaşma qısa zamanda pozulub. Rusiya prezidenti Vladimir Putin Tramp ilə telefon danışığı zamanı atəşkəslə bağlı öhdəlik götürməyib, lakin Tramp bu danışığı müsbət qiymətləndirib. O, Rusiyaya qarşı yeni ABŞ sanksiyalarını elan etməyə meylli görünməyib. Tramp deyib ki, bu mərhələdə sanksiya tətbiq etmək danışıqları təhlükəyə ata və vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər. Beləliklə, indi Avropa liderləri ABŞ-nin iştirakı olmadan özləri nəyisə böyük və təsirli bir addım atmalı olacaqlar, əks halda, boş bir hədə ilə çıxış etdikləri kimi görünə bilərlər. Litvanın xarici işlər naziri Kyastutis Budris bunun mümkün olduğunu hesab edir. O bildirib ki, Aİ Rusiyanın enerji ixracı sahəsindəki təzyiqlərini ikiqat artıra bilər: “Biz Rusiyanın büdcəsinə və onun müharibə maşınına əsas gəliri - qaz, neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz) ixracını dayandırmalıyıq. Bəziləri deyir ki, bu çox bahadır, biz bunu ödəyə bilmərik. Baxın, biz bunu artıq etmişik”. Praktikada İspaniya, Niderland və Belçika kimi ölkələr əslində ötən illə müqayisədə indi daha çox maye qaz idxal edirlər. Budris isə iddia edir ki, qlobal bazarda kifayət qədər alternativ mövcuddur. Lakin qiymətlə bağlı bu arqumentlər göstərir ki, sanksiyaların zərərli təsirləri keçmişdə Aİ-nin addımlarını ləngidib və gələcəkdə də ləngidə bilər. Londonda yerləşən “Royal United Services Institute” beyin mərkəzinin əməkdaşı Tom Kitinq qeyd edir: “Sanksiyalar yalnız biz öz istədiyimizdən daha uzağa getməyə hazır olduğumuz zaman “nəhəng” ola bilər. Yəni, yalnız bizim öz iqtisadiyyatlarımıza müəyyən mənada zərbə vuran sanksiyalar tətbiq etməyə hazır olduğumuz zaman”. Benyamin Hilqenştok isə iqtisadi səbəblərdən Rusiyanın mayeləşdirilmiş təbii qazından istifadə edən ölkələr ilə Macarıstan və Slovakiya kimi Moskvayla yaxın siyasi münasibətlərə görə idxal qadağasına qarşı çıxan ölkələri fərqləndirir. İqtisadi etirazlar aradan qaldırılsa belə, siyasi amillər bu sahədə sanksiyaların ciddi şəkildə sərtləşdirilməsini gecikdirə və ya çətinləşdirə bilər. Avropa liderləri bildiriblər ki, növbəti sanksiyalar paketi enerji sektorunu əhatə edəcək, lakin bu, çox geniş bir anlayışdır. Bəziləri maliyyə tədbirləri də təklif edib. Hilqenştok bildirib: “Əslində nədən danışdıqları kifayət qədər aydın deyil. Onlar edə biləcəklərindən daha artığını vəd edirlərmi? Məncə, edirlər”.Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula Fon der Lyayen növbəti addımlar barədə müəyyən ipucu verib. O, Rusiya neft və neft məhsullarına qoyulan məhdudiyyətlərdən yayınmaq üçün istifadə edilən və mülkiyyəti bəlli olmayan gəmilərə istinad edərək bildirib: “Bura Rusiya kölgə donanmasının daha çox gəmilərinin siyahıya alınması üzərində iş daxildir”. 17-ci sanksiyalar paketi və Britaniyanın eyni gün elan etdiyi tədbirlər, əvvəlki paketlərin nümunəsinə uyğun olaraq, onlarla gəmiyə məhdudiyyət tətbiq edir. Beləliklə, yeni gəmilərin sanksiyalar siyahısına əlavə edilməsi cəsarətli və yeni bir şey deyil, daha çox məcmu fəaliyyət kimi görünür. Fon der Lyayen həmçinin Rusiya neftinə tətbiq olunan qiymət tavanının azaldılmasından da danışıb. Bu da Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğalından sonra tətbiq edilmiş sanksiyalardan biridir. Lakin bu tədbirin qlobal səviyyədə icrası üçün ABŞ-nin razılığı tələb olunur. “Royal United Services Institute” beyin mərkəzinin əməkdaşı Tom Kitinq xəbərdarlıq edir ki, həqiqətən təsirli sanksiyalarla davam etməmək etibarı sarsıtmaq riski daşıyır: “Bu, Sergey Lavrov və digərlərinə avropalilar haqda “onlar yalnız danışır, amma heç nə etmirlər” demək üçün bol arqument verir”.
Samirə SƏFƏROVA
