İyunun 18-də İran İslam Respublikasında prezident seçkiləri keçiriləcək. Qonşu ölkədə seçkiqabağı proseslər, hansı qüvvələrin qalib gələcəyi Azərbaycanda da diqqətlə izlənilir. İranın Qəyyumlar Şurasının mayın 25-də verdiyi qərara görə, seçkilərə 590 iddiaçıdan cəmi 7 namizəd buraxılıb, vəzifədən gedəcək Prezident Həsən Ruhaninin müttəfiqlərinin namizədliyi isə təsdiqlənməyib. Yəni islahatçıların lideri Əli Laricani seçkiyə buraxılmayıb.
13-cü çağırış prezident seçkiləri ilə əlaqədar seçkiöncəsi sorğunun nəticələrinə əsasən, mühafizəkarlar cərəyanından İbrahim Rəisi öndədir. Bu, İran Tələbələri Seçki Mərkəzinin (Iranian Students Polling Agency) 30 may -1 iyun arasında keçirdiyi sorğu ilə müəyyənləşib. 5,159 nəfər arasında keçirilən sorğuda respondentlərə 4 sual ünvanlanıb.
Qeyd edək ki, İranda prezidentlik uğrunda 7 namizəd - Səid Cəlili (İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının sabiq katibi), İbrahim Rəisi (İranın Məhkəmə Sisteminin sədri), Möhsün Rzayi (İranın Məsləhət Şurasının katibi), Əlirza Zakani (sabiq deputat), Əmir Hüseyn Qazizadə Haşemi (İran parlamentinin sədr müavini), Möhsün Mehrəlizadə (İsfahan vilayətinin sabiq valisi), Əbdülnasir Hemmətidir (İranın Mərkəzi Bankının sabiq baş direktoru) rəqabət aparır. Onlardan 5 namizəd mühafizəkarlar cərəyanının, 2-si isə islahatçılar cərəyanının üzvüdür. İranda seçkiqabağı təbliğat-təşviqat kampaniyası iyunun 16-dək davam edəcək.
Bölgü əsasında 31 vilayət, 450 rayon var. Ölkədə 13-cü çağırış prezident seçkilərində 59,3 milyon seçici iştirak edə bilər.
Azərbaycanla qonşu olan ölkədəki növbəti prezident seçkiləri nə vəd edir?
Politoloq Qabil Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, İranda iyunun 18-də keçiriləcək prezident seçkilərinə namizdəliyini irəli sürən onlarla tanınmış siyasətçi Konstitusiyanı Qoruma Şurası tərəfindən diskvalifikasiya edilib: “İslam Respublikası artıq prezident seçkilərinin əslində təyinat prosesindən ibarət olduğunu gizlətməyə çalışmır. Konstitusiyanı Qoruma Şurası namizәdliyini irәli sürәn 592 nәfәrdәn sadəcə 7-nin namizədliyini qeydə alıb. İran mediasında namizədliyi təsdiqlənən hazırkı Məhkəmə Hakimiyyətinin sədri İbrahim Rəisinin prezidentliyə seçilmə şansının digər namizədlərə görə önəmli dərəcədə yüksək olduğu önə çəkilir. İçəridə və beynəlxalq ictimaiyyətdəki durumuna görə açıq şəkildə təyinat sistemini ortaya qoydular. Keçmişdə seçki mühəndisliyi edirdilər, bu dəfə birbaşa təyinat yolunu seçiblər. Ölkənin müxtəlif qruplarından səs toplaya biləcək bir çox siyasətçi, o cümlədən keçmiş parlament sədri Əli Laricani, keçmiş prezident Mahmud Əhmədinejad, prezidentin birinci müavini İshaq Cahangiri və keçmiş parlament sədrinin birinci müavini Məsud Pezeşkiyanın diskvalifikasiya edilməsini İbrahim Rəisinin prezidentliyə təyinatı üçün atılan addım kimi dəyərləndirir. İranda bu seçki ciddi dəyişikliklər vəd etmədiyi üçün ehtimal etmək olar ki, Vaşinqton Tehrana qarşı sanksiyaları gücləndirərək, narazılıqları artırmağa çalışacaq, Tehran isə buna kəskin müqavimət göstərəcək. Bütün bunlara baxmayaraq, İranda sosial narazılıqların artması ciddi problemelərə yol açacaq. Azərbaycana münasibət dəyişməyəcək. Çünki həmin doktrina olduğu kimi qalacaq. Nə qədər ki İranda teokratik rejim hakimdir, orada hansısa ciddi islahatdan danışmağa dəyməz”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
