“Bu yaxınlarda verilən məlumata görə, Kanada 154 milyon əhali üçün vaksinlər sifariş edib. Kanadanın əhalisi 38 milyondur. Vətən müharibəsi zamanı sırf ermənipərəst mövqe sərgiləyən, işğalçıları dəstəkləyən, bizim haqq işimizə kölgə salmaq istəyən, hətta “Bayrakdar” pilotsuz uçuş aparatlarının kameralarının Türkiyəyə ixrac edilməsi ilə bağlı əsassız embarqo qoyan bu ermənipərəst ölkə 154 milyon vaksin sifariş edir, onun pulunu verir. Deməli, 120 milyona bu vaksin çatmayacaq. Onlar almayacaqlar, onlar xəstələnəcəklər, öləcəklər. Bunların vecinə deyil”. Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində səsləndirib.
Dövlət başçısı məsələnin pərdəarxası məqamlarına da toxunub: “Bunlar ancaq eqoist hisslərə qapılaraq öz maraqlarını təmin etmək istəyirlər. Belə olan halda hansı demokratiyadan söhbət gedə bilər? Hansı ədalətdən, mərhəmətdən, insan haqlarından söhbət gedə bilər? Deməli, kasıb ölkələrin insanlarının haqları tapdalanır, onların səhhəti, sağlamlığı risk altına düşür. Amma zəngin ölkələr öz maraqlarını 4-5 dəfə artıqlaması ilə təmin edirlər”. İlham Əliyevin sözlərinə görə, vaksinasiyanın bölgüsündə yaranmış gərginliyin səbəbi ədalətsizlikdir, bu sahədə hətta müttəfiqlər arasındakı münasibətlərdə olan ziddiyyətlərdir: “Bu fakt özlüyündə çox narahatedicidir... Çünki istisna edilmir ki, bundan sonra vaksinlər uğrunda mübarizə daha da kəskinləşəcək və bu, çox faciəvi fəsadlara gətirib çıxara bilər”. Həqiqətən də dünyada vaksinlərlə bağlı vəziyyət olduqca narahatedicidir. Bunu Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) da açıq etiraf edir. Belə ki, dünya ölkələrinin müxtəlif istehsalçıların təklif etdiyi koronavirus əleyhinə peyvənd maddələrini əldə etmək üçün apardığı “yarışı” tənqid edən Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı indiyədək istehsal olunan peyvənd dozalarının 95 faizinin dünyanın 10 ölkəsində istifadə edildiyini açıqlayıb. Təşkilatın Avropa bürosunun rəhbəri Hans Kluqe bildirib ki, epidemioloji vəziyyətin imkan verdiyi bütün ölkələr peyvənd dozalarının dünyada ədalətli paylanmasına töhfə verməlidir. O, Avropada hansı ölkələrin ən çox peyvənd aldığını açıqlamadan Avropanın bu istiqamətdə həmrəylik nümayiş etdirməli olduğunu söyləyib.
“Our World in Data“ internet saytının apardığı araşdırmalara görə, koronavirusa qarşı peyvəndin ən çox tətbiq olunduğu ölkələr siyahısına Almaniya, İsrail, İtaliya, İspaniya, Böyük Britaniya, ABŞ, Çin və Rusiya başçılıq edir. ÜST-ün baş direktoru Tedros Qebreyesus isə xatırladır ki, dünyanın 49 zəngin ölkəsində indiyədək 40 milyondan çox peyvənd dozası tətbiq edildiyi halda, yoxsul ölkələrdə vurulan peyvəndlərin sayı cəmi 25 dozaya bərabərdir. O, yaranmış vəziyyəti şərh edərkən qeyd edib ki, bu mənzərə dünyanın fəlakətli mənəvi uğursuzluğun astanasında olduğunu nümayiş etdirir: “Zəngin ölkələrin peyvənd istehsal edən şirkətlərlə bağladıqları ikitərəfli müqavilələrin sayı getdikcə artmaqdadır. Əgər ötən il ərzində 44 belə müqavilə bağlanmışdısa, bu ilin ilk günlərdə daha 12 yeni müqavilə imzalanıb”. Qebreyesus “hamıdan öncə mən“ yanaşmasının təkcə yoxsul ölkələrin əhalisinin həyatına təhlükə yaratmaqla yanaşı, eyni zamanda pandemiyanın müddətini də artırdığını diqqətə çatdırıb. O, yüksək sayda peyvənd dozaları alan ölkələrə müraciət edərək, onları vermiş olduqları vədlərə sadiq qalmağa və yoxsul ölkələri peyvənd dozaları ilə təmin etməyi hədəf alan beynəlxalq COVAX təşəbbüsünü dəstəkləməyə çağırıb. Xatırladaq ki, COVAX təşəbbüsü çərçivəsində 92 ölkənin əhalisi peyvəndlə təmin olunmalıdır və hələ ötən il bir sıra ölkə bu təşəbbüsə maliyyə dəstəyi göstərməklə yanaşı, öz ölkələri üçün sifariş edilən peyvənd dozalarının bir qismini həmin təşəbbüsə yönləndirəcəklərini vəd ediblər. Amma hazırda bu xüsusda ciddi problemlər hökm sürür. Bu məsələ, hətta irqi zəmində də özünü göstərir. Məsələn, ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin məlumatına görə, ölkədə vaksinləşdirmənin ilk ayı ərzində peyvəndləşdirilənlərin yarıdan çoxu Avropa mənşəli amerikalılar olub.
Mərkəzin hesabatına görə, dekabrın 14-dən yanvarın 14-dək olan dövrdə COVID-19-a qarşı vaksinləşdirilmiş 13 milyona yaxın insanın 5 faizdən bir qədər çox hissəsi Afrika mənşəli, 12 faizdən bir qədər az hissəsi isə Latın amerikalı sakinlər olub. Əhalini siyahıyaalma məlumatlarına görə, afroamerikanlar ABŞ əhalisinin təqribən 13 faizini, Latın amerikalılar isə təqribən 19 faizini təşkil edir: “Vaksinləşdirmədən keçən insanlar arasında, xüsusən koronavirusa yoluxma risqinə ən çox məruz qalanlar arasında potensial qeyri-bərabərliyin qarşısını almaq üçün insanların irqi və etnik mənsubiyyəti barədə məlumatların daha tam təqdim olunması zəruridir”. Mərkəzin məlumatına görə, ağdərili amerikalılarla müqayisədə afroamerikanlar və Latın amerikalılar arasında koronavirusa yoluxma hallarına iki dəfə çox rast gəlinir və onların tibbi yardıma ehtiyac duyması halları dördqat çox olur. Bu iki qrup üçün virusdan ölmə risqi 3 dəfə yüksəkdir.
Tahir TAĞIYEV
