Koronavirus pandemiyası ilə bağlı dünya miqyasında ciddi problemlər davam etməkdə, eyni zamanda ortaya bəzi ziddiyyətli məqamlar da çıxmaqdadır. Belə ki, bəzi ölkələrdə peyvəndləmə fonunda karantin tədbirlərinin yumşaldılması tələsik addım sayılır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) bu fonda, xüsusən Avropa ölkələrini koronavirusa qarşı mübarizədə karantin qaydalarının yumşaldılması üçün tələsməməyə çağırıb.
Qurumun Avropa bürosunun rəhbəri Hans Kluqe yoluxma səviyyəsinin hələ də yüksək olması və səhiyyə sisteminin ciddi şəkildə yüklənməsi barədə xəbərdarlıq edib. O bildirib ki, yoluxma səviyyəsini aşağı salmaq üçün uzunmüddətli və qətiyyətli səylərin göstərilməsi tələb olunur: “Biz ağır dərslər aldıq: tələsik açmaq və bağlamaq, sonra yenidən hər yeri açmaq uğursuz strategiyadır. Biz səbrli olmalıyıq. Vaksinasiyanı həyata keçirmək üçün zamana ehtiyac var”. Kluqe Avropa ölkələrindəki vəziyyəti “pandemik paradoks” adlandırıb. O bildirib ki, bir tərəfdən Avropanın 35 ölkəsində artıq 25 milyon peyvənd dozası vurulub. Bununla yanaşı, qitədə digər virus mutasiyaları geniş yayılmağa başlayıb. Hazırda Avropanın 33 ölkəsində Böyük Britaniya, 16 ölkədə isə Cənubi Afrika Respublikasında (CAR) aşkarlanan virus ştammlarının yayılması təsdiqlənib: “Ona görə də indi Avropanın 25 ölkəsində qüvvədə olan karantin qaydalarının yumşaldılması üçün tələskənlik etmək düzgün olmazdı. Zamanla yarışda insanlar səbrli olmalı, əhalinin müəyyən bir hissəsinin peyvəndlənməsi başa çatanadək karantin qaydalarının qüvvədə qalması diqqət mərkəzində saxlanmalıdır”.
Belə bir vaxtda o da bəlli olub ki, koronavirusun yeni variantları dünyanın müxtəlif ölkələrində sürətlə yayılmaqdadır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına əsasən, ilk dəfə Böyük Britaniyada aşkarlanan mutasiyaya uğramış yeni variant artıq dünyanın 70 ölkəsinə yayılıb. Qeyd edək ki, ötən həftə bu rəqəm 60 olub. İlk dəfə Cənubi Afrika Respublikasında aşkarlanan ştammın da yayılma arealı kifayət qədər genişdir. Bir həftə ərzində bu ştammın aşkarlandığı ölkələrin siyahısına daha səkkiz ölkə əlavə olunub və ümumi say 31-ə çatıb. Braziliyada rast gəlinən ştamm isə indiyədək səkkiz ölkədə təsdiqlənib. Koronavirusun Böyük Britaniya variantının daha yoluxucu olması və ölüm hallarının çoxluğu məsələsinə gəldikdə isə, beynəlxalq qurumun açıqlamasında bu nəticələrə ilkin tədqiqatlar əsasında gəlindiyi və dərinləşdirilmiş araşdırma və analizlərə ehtiyac olduğu qeyd edilib. Eyni zamanda, CAR-da aşkarlanan variantın anticisim neytrallaşmasına daha az reaksiya verməsi, bəzi ekspertlərə görə, koronavirusa ikinci yoluxma halına yol aça və koronavirus əleyhinə peyvəndlərin təsir gücünü azalda bilər. Qeyd edilib ki, bu istiqamətdə də əlavə tədqiqatların aparılmasına ehtiyac var.
Bu durumda koronavirusun yeni variantlarının sürətlə yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə Avropa Komissiyası Avropa İttifaqı ölkələri arasında və eləcə də xaricdən səfərlərlə bağlı əlavə məhdudiyyətlərin tətbiqini tövsiyə edib. Komissiya tərəfindən, həmçinin, bir sıra ölkə və regionlar üçün daha ciddi test və karantin qaydalarının qüvvəyə minməsi təklif edilib. Eyni zamanda qeyd edilib ki, Aİ ölkələrini əhatə edən və üç rəngdən ibarət olan işıqfor xəritəsinin də təkmilləşdirilməsi məqsədəuyğun olardı. Belə ki, geridə qalan iki həftə ərzində hər 100 min nəfər sakinə 500-dən artıq yeni yoluxma halı qeydə alınan yüksək risqli ərazilər üçün xəritədə “tünd qırmızı” kateqoriyası və ona uyğun məhdudiyyətlər kataloqu yaradılmalıdır. Avropa İttifaqının ədliyyə komissarı Didye Reynders bildirib ki, həmin tünd qırmızı regionlara və oradan digər yerlərə vacib olmayan səfərlərdən qəti şəkildə çəkinmək lazımdır. Bu tövsiyə təkcə ölkələrarası səfərlərə deyil, eyni zamanda, bir ölkənin daxilindəki regionlara da şamil olunmalıdır. Artıq bir sıra Avropa ölkələri yeni qaydaların tətbiqinə start verib. Məsələn, Avstriyaya səfər edənlər öncədən onlayn qeydiyyatdan keçməlidir. Fransa və Almaniya yüksək infeksiya göstəricilərinə malik ölkələrin siyahısına əlavələr edib, Belçika isə yanvarın 27-dən vacib olmayan bütün səfərləri qadağan edib. Yanvarın 27-dən etibarən Slovakiyada əhaliyə yalnız mənfi koronavirus testi ilə evdən çıxmağa icazə verilir. Ölkənin 15-65 yaş arasında olan əhalisi evdən çıxarkən müvafiq testin cavabını özü ilə götürməlidir. Qaydaya əsasən, yoxlama zamanı müvafiq arayışı təqdim edə bilməyənləri cəza gözləyir. Slovakiyanın baş naziri İqor Matoviç bildirib ki, hazırda koronavirus əleyhinə peyvəndlərin çatdırılmasında baş verən gecikmələri nəzərə aldıqda pandemiyaya qarşı strategiyanı yalnız peyvəndlə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı: “İndiki templə davam edildiyi halda sentyabr ayına kimi ölkə əhalisinin yalnız 60 faizini peyvəndləmək mümkün ola bilər. Ona görə də, əhalinin aktiv şəkildə testdən keçirilməsi və karantin qaydalarının qüvvədə saxlanması tələb olunur”.
Bunlar fonunda xatırladaq ki, ölkəmizdə də virusa qarşı ciddi mübarizə aparılır. Ölkəmizdə ilk koronavirus daşıyıcısı keçən il fevralın sonunda qeydə alınıb. İndiyədək də bu infeksiyaya yoluxma davam edir. Azərbaycanda da koronavirusun qarşısının yalnız vaksinasiya ilə alınması mümkün sayılır. Amma tam vaksinasiya üçün uzun müddət tələb edilir və bu halda təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl edilməsi vacibdir. Azərbaycan Tibb Universitetinin Tibbi mikrobiologiya və immunologiya kafedrasının müdiri Həqiqət Qədirova bildirrb ki, vaksinlər mikroblardan, ya da onların həyat fəaliyyəti nəticəsində ifraz etdiyi maddələrdən hazırlanmış bioloji preparatlardır: “Bunları insan orqanizminə yeritdikdə həmin mikroba qarşı immunitet yaranır. Ona süni immunitet deyilir. Vaksinlər diri, zəiflədilmiş və öldürülmüş ola bilər. Hazırda bizim ölkədə tətbiq olunan vaksin öldürülmüş virusdur. Həmin virus vero adlanan hüceyrələrdə becərilir, onun kütləsi çoxaldılır, xüsusi üsullarla öldürülür. Müxtəlif maddələr əlavə edilərək stabilləşdirilir və bundan sonra vaksin kimi istifadə olunur”.
Mütəxəssis bir neçə qrup vaksin arasından Çin Xalq Respublikasının "Sinovac" şirkəti tərəfindən istehsal olunan vaksinin seçilməsini onun təhlükəsizliyi ilə əlaqələndirir: “Tətbiqi üçün, ilk növbədə, vaksinin təhlükəsizliyi nəzərə alınmalıdır. Bu nöqteyi-nəzərdən inaktivləşdirilmiş peyvəndlər təhlükəsiz hesab olunur. İkinci parametri isə effektivliyidir. Yəni, vaksin orqanizmə vurulduqdan sonra immunitet yaratmalıdır. Bu peyvəndlərin kifayət qədər immunitet yaratmaq qabiliyyəti var. Həmin parametrləri nəzərə alaraq ölkə rəhbərliyi Türkiyədə də geniş istifadə olunan bu vaksinin tətbiqinə qərar verdi. Bir çox ölkədə vaksinin əlçatmaz olmasına baxmayaraq, Azərbaycanda peyvəndləmə prosesinə vaxtında başlanılmasını insan sağlamlığının daim diqqətdə saxlanıldığının göstəricisi kimi qiymətləndirmək lazımdır”. H.Qədirovanın sözlərinə görə, ilk mərhələdə risq qrupuna daxil olan insanların, o cümlədən tibb işçilərinin vaksinasiya edilməsi doğru yanaşmadır: “Çünki xəstələnənlər arasında tibb işçiləri kifayət qədərdir. Eyni zamanda, yaşı 65-i keçənlər, şəkərli diabet, ürək çatışmazlığı və digər xəstəliklərdən əziyyət çəkənlər vaksinasiyaya birinci mərhələdə cəlb olunmalıdır. Bir virusoloq, immunoloq və mikrobioloq kimi hər kəsin mütəşəkkilliklə vaksinasiyadan keçməsini tövsiyə edirəm”. Vaksinasiya tədbirinə qarşı, xüsusən də sosial şəbəkələrdə çox güclü antitəbliğat aparılmasından təəssüfləndiyini söyləyən professor insanları çaşdırmağa hesablanmış feyk xəbərlərin reallığa, məntiqə söykənmədiyini vurğulayır.
Ramil QULİYEV
