Dünyada kibercinayətlərin hədəfləri genişləndikcə sayı da, coğrafiyası da böyüyür. Texnologiyaların bu qədər inkişaf etməsinə, yeniliklərin tətbiqinə baxmayaraq, hələ də kiberhcumların qarşısını almaq mümkün olmur. Azərbaycanın da rəqəmsal informasiya sisteminə qlobal kiberhücumlar olur. Hələ əvvəlcədən deyilir ki, bizim ölkəmiz də onların hədəfindədir, Azərbaycana qarşı da kiberhücumlar təşkil ediləcək.
Ölkənin iri mobil rabitə şirkəti olan “Azersell” də təhlükə ilə bağlı müştərilərə xəbərdarlıq edib. “Azercell” şirkətindən verilən məlumata görə, Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin Kompüter İnsidentlərinə Qarşı Mübarizə Mərkəzinin məlumatına görə, Azərbaycanın elektron informasiya resurslarına qarşı genişmiqyaslı kiberhücumlar hazırlanıb. Müvafiq dövlət qurumunun bu xəbərdarlığını nəzərə alaraq, “Azercell Telekom” MMC Respublikamızın hüdudlarından kənarda “Azercell” sistemlərinə qoşulmaları müvəqqəti olaraq məhdudlaşdırır. Bu səbəbdən də xaricdə olan “Azercell” abunəçiləri “Kabinetim” proqramına, internet səhifəmizə və digər elektron resurslarımıza rouminq üzərindən mobil internet vasitəsilə qoşula biləcəklər.
Avqustun 8-də isə Azərbaycanın bir sıra dövlət qurumlarına və banklarına kiberhücumlar olub. Bu barədə Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətindən məlumat verilib.
Qeyd edək ki, ki, ötən həftə Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin Kompüter İnsidentlərinə qarşı Mübarizə Mərkəzi (KİMM) Azərbaycanın elektron informasiya ehtiyatlarına qarşı genişmiqyaslı kiberhücumların gözlənildiyi barədə xəbərdarlıq yayıb.
Azərbaycanın rəqəmsal informasiya sisteminə qlobal kiberhücum planı nə deməkdir?
“Bu cür planların və hücumların arxasında duran məqamlardan biri də...”
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, müasir dünyada istənilən ölkənin daxilində fəaliyyət göstərən dövlət və özəl şirkətlərə kiberhücumların edilməsi mümkündür: “Bunun təşkili üçün o qədər də ciddi maliyyə resurslarına ehtiyac duyulmur. Sadəcə olaraq, bunun intellektual tutumu var. Bu hücumları təşkil etmək üçün intellektual komandanın olması kifayətdir. Bütün ölkələrə, o cümlədən də Azərbaycana qarşı kiber hücumların təşkili düşmən dövlətlər tərəfindən həyata keçirilir. Əsasən, bizə qarşı kiberhucumları düşmən dövlət təşkil edə bilər və bizimlə əsas düşmən münasibətdə olan ölkə Ermənistandır. Ehtimal etmək olar ki, Azərbaycanın rəqəmsal informasiya sisteminə qlobal kiberhücum planının arxasında xaricdəki erməni lobbisi və onların təsiri altında olanlar dayanır. Bu planın arxasında Azərbaycanın iqtisadiyyatına, rəqəmsal informasiya sisteminə zərər vurmaq dayanır. Burada da qeyri-dost ölkələrin əli ola bilər. Azərbaycanla dost olmayan ölkədən söhbət gedirsə, Ermənistan nəzərdə tutulur. Azərbaycanı istəməyən başqa ölkələr də var və onların özəl, eləcə də dövlət qurumları ölkəmizi hədəfə ala bilər. Sözün düzü, bunu aydınlaşdırmaq bir az çətindir. Yalnız hücum həyata keçirildikdən sonra o sahənin mütəxəssisləri təhillərlə müəyyənləşdirə, dəqiqləşdirə bilir ki, hücum hansı subyektdən, hansı resurslar üzərindən həyata keçirilib”.
A.Nəsirli hesab edir ki, kiberhucum planını dəf etmək üçün dünyada müdafiə sistemləri mövcuddur, həmin müdafiə sistemləri “Nou-hau” bazarının bir elementidir, çox populyar bir bazardır. “Burada incə bir məqam var. Bu cür planların və hücumların arxasında duran məqamlardan biri də kiberhücumlara qarşı təhlükəsizlik sistemləri bazarında alıcılıq qabiliyyətini yüksəltmək məsələsi dayanır. Elə o təhlükəsizlik sistemlərini yaradan şirkətlər də bu cür hücumları təşkil edə bilir ki, onların məhsullarına tələbat artsın və ölkələr alsın. Lakin təhlükəsizlik şirkətlərinin etdiyi hücumları müəyyənləşdirmək bir çox hallarda mümkün olmur. Çünki onlar öz hücumlarını çox ustalıqla gizlədə bilirlər. Bu baxımdan hesab edirəm ki, Azərbaycan hökuməti öz strukturlarının kiberhücumlara qarşı müdafiəsini təşkil etməlidir. “Azersell” və digər özəl şirkətlər də öz müdafiə sistemlərini dünya standartlarına uyğun qurmalıdır. Məsələn, bu gün Əfqanıstanın paytaxtı Kabil şəhərində mobil rabitə sistemi sıradan çıxıb. Artıq bir sutkadan çoxdur ki, Kabildə insanlar mobil telefonla danışa bilmir, hökumət də heç bir açıqlama vermir. Bu yüz mobil rabitə şirkətinin çökməsinin səbəbi elə bu cür kiberhücumlardır”- deyə mərkəz sədri bildirdi.
İradə SARIYEVA
