ABŞ Dövlət Departamentinin “İnsan alveri haqqında” 2022-ci il hesabatı yayılıb. Hesabatda Azərbaycanla bağlı göstəricilər müsbət, Ermənistanla bağlı göstəricilər isə mənfidir.
Hesabatda qeyd edilir ki, Azərbaycan hökuməti insan alverinin aradan qaldırılması istiqamətində ciddi səylər göstərir. Hökumət COVID-19 pandemiyasının insan alverinə qarşı mübarizə potensialına təsirini nəzərə alaraq, əvvəlki hesabat dövrü ilə müqayisədə daha çox səy nümayiş etdirir. Ona görə də Azərbaycan 2-ci səviyyəyə yüksəlib. Bu səylərə əvvəlki illərlə müqayisədə daha çox insan alverçisinin həbs edilməsi, daha ciddi cəzaların verilməsi və şərti cəzaların sayının azaldılması daxildir: “Hökumət insan alveri qurbanlarının müdafiəsi istiqamətində görülən işləri genişləndirərək insan alveri qurbanlarına və Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) nəzarətində olan insan alveri qurbanları üçün sığınacağayardımı artırıb. Hökumət insan alveri qurbanların şəxsiyyətinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı fəaliyyətə Dövlət Miqrasiya Xidmətini (DMX) cəlb etmək və insan alverinin qurbanına çevrilmiş əcnəbi vətəndaşların reviktimizasiyasının qarşısının alınması ilə əlaqədar tədbirləri əhatə etmək üçün qanunlara düzəlişlər edib. DİN QHT tərəfindən idarə olunan sığınacağın təmirini maliyyələşdirib və QHT tərəfindən idarə olunan idarə olunan digər bir sığınacağa yeni sığınacağın yaradılması məqsədilə torpaq almaq üçün maliyyə vəsaiti verib”.
Hesabatda qeyd edilir ki, Ermənistan isə insan alverinin aradan qaldırılması üçün minimum standartlara tam cavab vermir. Ölkədə bununla bağlı bir sıra göstəricilər daha da pisləşib.
“Məhz o peşəkarlığın nəticəsidir ki, Dövlət Departamenti ölkəmizə münasibətdə mövqeyini dəyişməyə məcbur olub”
Məsələyə münasibət bildirən hüquqşünas Şəmsəddin Əliyevin fikrincə, Daxili İşlər Nazirliyi 2005-ci ildən başlayaraq insan alverinə qarşı mübarizədə ciddi fəaliyyət istiqamətləri ortaya qoyub: “2005-ci ildən bugünə qədər Azərbaycan heç bir inkişaf etmiş ölkənin cinayətkarlıqla mübarizə təcrübəsinə toxunmadan, ondan faydalanmadan öz peşəkarlığını ortaya qoymaqla insan alverinə qarşı uğurla mübarizə aparır. DİN əməkdaşlarının peşəkarlığına söykənərək uğurlu mübarizə sistemi yaradılıb. Hətta beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycanın bu yöndə əldə etdiyi təcrübəyə ciddi yanaşılır. Əvvəllər ABŞ Dövlət Departamenti Azərbaycanı bununla bağlı tənqid edirdi. Ancaq sonra Departamentin bizə olan münasibəti müsbətə doğru dəyişməyə başladı. Biz nəzərə almalıyıq ki, insan alveri cinayətləri, transmilli cinayətkarlığın mühüm bir qoludur. Burada insanlar sutka ərzində istismar olunur. Sözügedən cinayətin subyektlərini aşkar etmək üçün kifayət qədər zaman və peşəkarlıq tələb olunur. Çünki bu cinayətlərin subyektlərinin bir qismi Azərbaycanda olursa, digər qismi ikinci və üçüncü ölkələrdə fəaliyyət göstərir. Ona görə də həmin cinayətkarların şəxsiyyətinin müəyyən olunaraq onların məsuliyyətə cəlb olunması, ölkəyə gətirilməsi vaxt tələb edir. Ancaq bütün çətinliklərə baxmayaraq Azərbaycanda ilk illərdə bununla bağlı 40 cinayət faktı müəyyən olunurdusa, sonrakı dövrlərdə 140-160 fakt aşkar olundu. Məhz o peşəkarlığın nəticəsidir ki, Dövlət Departamenti ölkəmizə münasibətdə mövqeyini dəyişməyə məcbur olub. Çünki ortada real nəticələr var. Dövlət üçün daha çox önəm kəsb edən məsələ cinayətkarlıqla mübarizədir. İnsan alverinin qurbanları təkcə qadınlar olmur. Burada uşaqlar, ahıl yaşlı insanlar da cinayətin qurbanı olur. Ölkədə insan alverinin qurbanları üçün sığınacaqlar, reablitasiya mərkəzləri tikilib. Həmin mərkəzlərdə cinayət qurbanlarının psixoloji durumu bərpa olunur və daha sonra cəmiyyətə reinteqrasiyası təmin edilir. İxtisaslaşmış QHT-lərin də bu işdə rolu var. Ermənistan bir sıra sahələrdə olduğu kimi, insan alverinə qarşı mübarizədə də bizdən geridə qalır”.
Bir sözlə, hüquqşünas hesab edir ki, Azərbaycanda insan alverinə qarşı mübarizə yüksək səviyyədədir.
Vidadi ORDAHALLI
