Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində işğalçı Ermənistanda hələ də qeyri-müəyyən bir vəziyyətin hökm sürməsi müşahidə edilməkdədir. Belə görünür ki, İrəvan hələ də belə vəziyyət yaratmaqla məsələnin çözümünü dalana dirəməyə, status-kvonu uzatmağa çalışır. Amma Azərbaycan bununla barışmayaraq, Ermənistanın artıq müvafiq addımlar atmasını tələb edir və bu mövqeyini konfliktin çözümündə vasitəçilik edən ölkələrin də diqqətinə çatdırıb.
Yaranmış durumu şərh edən ekspertlər, əslində belə bir mövqe sərgiləməklə İrəvanın sadəcə yeni Qarabağ savaşını körüklədiyini qeyd edirlər. Rusiyalı hərbi və siyasi analitik İqor Korotçenko da bildirir ki, Ermənistan Qarabağ məsələsində özünü getdikcə daha çətin vəziyyətə salır: “Müharibə ehtimalı yüksəkdir, bu obyektiv vəziyyətdir. Çünki münaqişə var və o həll edilməyib. Yeni müharibə mümkündür”. Ekspertin sözlərinə görə, hazırda bu vəziyyətin nə qədər davam edəcəyini, bunun müharibə və ya sülh olduğunu demək çətindir: “Müharibə ehtimalı, dediyim kimi yüksəkdir, yeni müharibə mümkündür. Yəni tərəflər arasında razılaşma yoxdursa, o zaman müharibənin yenidən başlaması ehtimalı hədsiz dərəcədə yüksəkdir”. Digər hərbi ekspert Mixail Jiroxov da Qarabağda mümkün yeni savaşın olacağını proqnozlaşdırlanlar sırasında yer alır. O buna həm də geosiyasi amillərin təsir göstərdiyini vurğulayır: “Suriya münaqişəsinin həllinin mümkünsüzlüyü və Liviyadakı kəskinləşmə ilə bağlı olan açıq geosiyasi böhran fonunda Cənubi Qafqazda bu dəfə daha bir “qaynar nöqtə” aktivləşməyə başlayır. Təbii ki, biz ən azı 1988-ci ildən bəri davam edən Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən danışırıq”.
Ekspert Ermənistanın müdafiə naziri David Tonoyan tərəfindən səsləndirilən ən son təcavüzkar bəyanatları şərh edərkən bildirib ki, hazırda Ermənistan vəziyyəti gərginləşdirir və bu vəziyyət olduqca anlaşılmazdır: “Çünki son illərdə Azərbaycan hərbi potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilib. Bakının zirvədə olduğu dönəmdə silah idxalına illik 1.4 milyard dollar, ümumilikdə isə müdafiəyə ÜDM-in 6.2 faizi ayrılırdı, bu isə bütövlükdə erməni büdcəsi üçün ümumiyyətlə əlçatmaz idi. Bundan əlavə, son illərdə bir neçə dəfə Azərbaycanın müdafiə büdcəsi Ermənistanın bütün büdcəsindən çox olub. Təbii ki, bu vəziyyətdə savaşın hansı nəticə ilə yekunlaşacağını proqnozlaşdırmaq elə də çətin deyil. Ermənistan rəhbərliyinin bu reallığı nəzərə almaması isə, sadəcə, təəccüb doğurur”.
Ekspert artan silahlanma fonunda Qarabağda real toqquşmanın olacağını vurğulayıb: “Ermənistanın hazırkı təcavüzkar bəyanatları iki şeyə əsaslanır - Rusiyanın qeyd-şərtsiz dəstəyinə və İranın regional supergüc səviyyəsinə çatmaq cəhdlərinə. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın ilk xarici səfərlərindən birini Tehrana etməsi də təəccüblü deyil. Mənim fikrimcə, erməni hərbçilərinin hesablamaları müəyyən bir sıçrayışdan sonra Rusiyanın təzyiqi ilə Bakının mövcud statusun möhkəmləndirilməsi ətrafında danışıqlar aparmağa məcbur edilməsinə yönəlib. Erməni generallarının bu barədə necə qərar verəcəyi tam aydın deyil, lakin yaxın dövr ərzində bu istiqamətdə real kəskinləşmə görəcəyimizin ehtimalı böyükdür. Amma çətin ki, bu dəfə Azərbaycanı kimsə saxlaya bilsin. Bura Rusiya da daxildir”.
Xatırladaq ki, rəsmi Bakı savaşın istənilən an başlana biləcəyini açıq şəkildə bəyan edir. Elə bu günlərdə müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənov keçirdiyi xidməti müşavirədə işğalçı ölkəyə ciddi xəbərdarlıq edib. Nazir bütün səviyyələrdən olan komandir və rəis heyətinə düşmənin fəaliyyətinin daim müşahidə edilməsi, hərəkətinin nəzarətdə saxlanması, onun törədə biləcəyi istənilən təxribata qətiyyətli cavab vermələri və hər an aktiv döyüş əməliyyatlarının başlanmasına hazır olmaları barədə konkret göstərişlər verib. Ehtiyatda olan polkovnik Şair Ramaldanov bu fonda vurğulayır ki, artıq hər an cəbhədə vəziyyət gərginləşə və yeni döyüşlər başlaya bilər: “Hər an aktiv fazaya keçmək durumundayıq. Bununla bağlı dəfələrlə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev xəbərdarlıq edib. Azərbaycanın səbri sonsuz deyil. Azərbaycan görsə ki, Ermənistan vəziyyəti anlamaq istəmir, kontruktiv mövqe sərgiləmir, o zaman başqa seçim qalmayacaq. Unutmaq olmaz ki, Azərbaycan ordusu öz torpaqlarını güc yolu ilə azad etməyə qadirdir”.
Ş.Ramaldanov qeyd edib ki, Ermənistan danışıqlarda konstruktiv mövqe tutmaq imkanında deyil: “Çünki bu dövlət heç vaxt müstəqil olmayıb. Ermənistanda rəhbərliyə kimin gəlməsindən asılı olmayaraq, onların danışıqlarda yalnız cümlə quruluşu dəyişə, hansısa başqa fikirlər söyləyə bilərlər. Bunun təsdiqi olaraq bircə konstruktiv fikrin ortaya çıxmamasını göstərə bilərik. Ermənistanda hər kəs başa düşür ki, Azərbaycanla gah nala, gah mıxa vurmaqla danışmaq olmaz. Gec-tez Azərbaycanın səbri tükənə bilər. Artıq faciə başlasa, onun qarşısını almaq çox çətin olacaq”. Polkovnik hesab edir ki, Ermənistan tərəfi Vyana görüşündən sonra, heç olmasa, danışıqların davamı üçün siyasi etikanı qorumalı idi: “Hesab edirəm, onlar qəsdən qıcıqlandırırlar ki, Azərbaycanın səbri tükənsin, öz torpaqlarını güc yolu ilə azad etsin. Bunların qarşıya qoyduğu yol budur. Bu yolu onların havadarları, idarə edənlər onlara göstərib. Azərbaycanın müdafiə naziri hər bir çıxışında ordunun döyüşə tam hazır olduğunu bəyan edir. Sonuncu müşavirədə aktiv döyüşlərə hazır olmaq barədə tapşırıqlar verildi. Bütün bunlar Azərbaycanın hərb yolu ilə torpaqlarını azad etməyə hazır olmasına yönəlmiş mesajlar. Düşünürəm ki, hazırki şəraiti cəmiyyət də anlayır. Bütün heyət cəm şəkildə öz xidməti ilə qoyulan tapşırıqları yerinə yetirməklə məşğuldur. Ermənistan tərəfindən tutulan yol bizə başqa seçim qoymur. Düşünürəm ki, bu çox ciddi vəziyyətdir. Döyüşlərin yenidən aktiv fazaya keçməsi istisna deyil”.
Beləliklə, qeyd edilənlərdən bəlli olur ki, Qarabağ savaşının artıq hər an yenilənməsi istisnalıq təşkil etmir. Erməni mediası yazır ki, əslində, yeni savaş ehtimalının artdığı bir dönəmdə Ermənistan bu müharibəyə daha az hazırlıqlıdır. Məsələn, “İrates” qəzeti qeyd edir ki, Azərbaycan savaş hazırlığını artırdığı halda Nikol Paşinyanın başı daxili parçalanmalara qarışıb: “Dağlıq Qarabağ məsəəlsi, mümkün savaşa hazırlıq mövcud hakimiyyət üçün arxa plandadır. Çünki Ermənistanın daxili siyasətində qüvvələrin yenidən paylanması prosesi gedir. “İş odur ki, Paşinyanın komandası aydın şəkildə baş nazirin situasiyaya nəzarət edə bilmədiyini anlayır. Baş nazir hazırda inqilabda rolu olan Soros qanadına, təriqətçilərə, LGTB nümayəndələri və “atalarına” borcunu qaytarmaqla məşğuldur. Transgender Vanuşla (parlamentdə çıxış edən transgender Lilit Martirosyan) əlaqəli son insident Paşinyanın avtoritetini yerlə bir etdi. Onun komandasında hər kəs artıq parlamentdən kənarda yeni yerlər axtarır, həmçinin aktiv proseslər aparılır, komandalar formalaşdırılır, liderlər təyin edilir. Baş verənlərlə bağlı yekun görüntü iyun-iyulda müəyyənləşəcək. Məhz bu vəziyyət hakimiyyəti daha zəif hala gətirir. Özü də bunlar o vaxtda baş verir ki, Azərbaycan Qarabağ məsələsinin güc yolu ilə həllinə dair xəbərdarlıqlarını artırıb. Amma Ermənistanda diqqət bundan yayınır və belə vəziyyətin acı nəticələrini biz 2016-cı ilin aprelində görmüşük”.
Qəzet vurğulayır ki, yaranmış vəziyyətdə Paşinyan günahı komandasının üzərinə atmağa çalışır: “Bu hal Paşinyanın “Mənim Addımım“ Blokunun deputatları ilə keçirdiyi son qapalı görüşdə özünü bir daha göstərdi. Məlumata görə, görüş zamanı kifayət qədər ciddi danışıqlar aparılıb. Paşinyan görüş zamanı öz komandasının deputatlarından narazılığını dilə gətirib. O, çox sərt və kobud şəkildə bunun onun arzu etdiyi parlament olmadığını deyib və deputatların vaxtlarını yalnız boş yerə xərclədiyini bildirib. Paşinyanın daha bir narazılığı komandasının üzvlərinin onun siyasi xəttinə əməl etməmələrilə bağlı olub. Bəzi deputatlar iclas zamanı Paşinyanın Əliyevlə görüşü barədə maraqlanmağa cəhd ediblər. Bu da Paşinyanı əsəbiləşdirib. Baş nazir deputatları Qarabağ konflikti barədə təsəvvürlərinin səthi olmasında ittiham edib və onların elementar mövzular barədə danışa bilmədiklərini söyləyib. Paşinyanın qəzəbi o həddə çatıb ki, deputatlara, “Sizin susmağınızın, yoxsa danışmağınız daha yaxşı olduğunu bilmirəm” sözlərini deyib. Məhz bu vəziyyətdə mövqeləri zəifləyən Paşinyanın Qarabağ məsələsində siyasəti necə davam etdirəcəyi də çox maraq doğurur. Çünki o, Azərbaycan qarşısında daha gücsüz duruma düşür”.
“Vahid Ermənistan” partiyasının qurucusu Artur Qazinyan isə qeyd edir ki, yaranmış situasiyada Azərbaycan Ermənistana əlavə təzyiq imkanları əldə edir. O vurğulayır ki, bu durumda Bakı ilk növbədə danışıqlar prosesində istəyinə nail olmağa çalışacaq: “Artıq bu üzdən yeni Vyana gündəmi təsdiq edilir və bu sanki köhnə “Madrid prinsipləri”nə əsaslanır”.
Qazinyan Qarabağ münaişəsinin danışıqlar prosesi ətrafında baş verən yeniliklərə münasibət bildirərək qeyd edib ki, Paşinyanın səsləndirdiyi bəyanatlarla bağlı öncədən dəstək əldə olunmayıb və nəticədə elə bir vəziyyət yaranıb ki, bəyan edilən bir şeyi həyata keçirmək mümkün olmur. O, martın 29-da baş verən Vyana görüşünün nəticələrinə toxunarkən bu görüşü danışıq hesab etdiyini bildirib: “Təəssüratları hələ bölüşməyə tələsməzdim, çünki məlumat azdır. Bu kimi istənilən görüş həmişə hadisələrin həqiqətdə nə baş verdiyi gedişatını izləyir. Lakin bu vəziyyətdə, deyəsən sızma yoxdur, görüş prosesinin qərarları və onun məzmunu haqqında iki tərəfin hakimiyyət nümayəndələri tərəfindən aparılan siyasət və edilən bəyanatlardan məlumat əldə edilə bilər... Artıq yeni Vyana gündəmi təsdiq edilir və bu, qeyd etdiyim kimi, köhnə “Madrid prinsipləri”nə əsaslanıb. Bakını bu qane edir və Azərbaycan istədiyinə nail olmasa, savaşa əl atacaq”.
Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Ermənistan Qarabağ məsələsində danışıqlar zamanı Azərbaycanın istədiyi mövqeni nümayiş etdirməsə, Bakı İrəvanı güc yolu ilə başa salmalı olacaq.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
