Türkiyə ilə Rusiya arasında son zamanlar müşahidə edilən yaxınlaşmanın geosiyasi nəticələrinin necə olacağı indi əsas müzakirə mövzularından birini təşkil edir. Bu prosesin artıq Yaxın Şərqdə geosiyasi duruma təsiri aydın hiss edilməkdədir. Ekspertlərin əksəriyyəti isə bu qənaətdədir ki, tərəflərin yaxınlaşması Cənubi Qafqazda da hadisələrin gedişinə mütləq mənada təsir edəcək. Burada diqqəti çəkən əsas məqam ondan ibarətdir ki, region dövlətlərinin əlaqələrini belə genişləndirməsinə münasibətlər fərqlidir.
Xatırladaq ki, Azərbaycanın hər iki ölkə ilə əlaqələri yüksək səviyyədədir və bu fonda Bakı Ankara ilə Moskvanın yaxınlaşmasını alqışlayır. Hətta Bakı adıçəkilən ölkələrin bir vaxtlar gərgin münasibətlərinin normallaşmasında da mühüm rol oynayıb. Rəsmi Tiflis isə prosesə daha çox neytral mövqedən yanaşmağa üstünlük verir. İşğalçı Ermənistana gəldikdə, İrəvan tamamilə fərqli mövqedədir. Belə ki, İrəvan Rusiya - Türkiyə münasibətlərinin belə inkişafını özünə təhlükə kimi qiymətləndirir. Amma buna qarşı da real heç bir addım ata bilmir. Çünki hansısa təsir rıçaqı yoxdur. İndilikdə görünən odur ki, Ermənistan barəsində bəhs olunan iki ölkənin münasibətlərini bu şəkildə nizama salmasından çox narahatdır. Düşmən ölkədə hesab edilir ki, Türkiyə ilə yaxınlaşma fonunda Kreml Ermənistanın təhlükəsizliyinin müdafiəsində əvvəlki siyasətindən vaz keçəcək. Bunu sürətləndirən daha bir amiil də İrəvanın Qərbə meyllənməsidir. Erməni ekspertlər hesab edirlər ki, baş verənlər regionda Türkiyə və Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyətini daha da artırır. Bununla bağlı erməni politoloq Levon Şirinyan Rusiya, Türkiyə və Azərbaycan arasında münasibətlərin belə dinamik inkişafının ölkəsi üçün müsbət heç nə vəd etmədiyini vurğulayır. O, dünyada gedən proseslər fonunda Rusiya-Türkiyə maraqlarının yaxınlaşması ilə Ermənistanın, 1920-ci illərdə olduğu kimi, yenidən məhv ola biləcəyini vurğulayıb: “Bu, Rusiya himayəsinin Ermənistana güvən vermədiyi gerçəyini başa düşən Ermənistan rəhbərliyinin Amerikaya sığınmasına gətirib çıxarır. Ermənistan rəhbərliyi başa düşməli idi ki, Ermənistan Türkiyə və Azərbaycan faktoruna görə Rusiyaya lazım idi. İndi və gələcəkdə strateji maraqların uzlaşması çərçivəsində Ermənistan uzun müddət Rusiyanın yadına düşməyəcək. Bu da Ermənistanın məhvi deməkdir”.
Digər erməni ekspert Naira Ayrumyan “lragir.am“ portalında paylaşdığı şərhdə məsələnin başqa bir tərəfinə nəzər salır: “Türkiyə və Rusiya bu günlərdə tam mənası ilə Suriyada İdlibin bölünməsi üçün qəti protokol imzalayıb. Türkiyə və Rusiya getdikcə daha yaxın tərəfdaşa çevrilir və 100 il əvvəlki status-kvonu qaytarmağa çalışır – o zaman bu iki ölkə I Dünya savaşından sonrakı çaxnaşmadan yararlanıb Avrasiyanı faktiki olaraq öz aralarında bölüblər.
Təsadüfi deyil ki, bu günlərdə Türkiyədə parlament başçılarının Avrasiya forumu keçirilir və Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri orada iştirak edir. Rusiya və Türkiyə Avrasiyada, o cümlədən Qafqazda öz hakimiyyətlərini sənədli şəkildə və güc yolu ilə möhkəmləndirməyə çalışır. Rusiya bunun üçün çox şeyə hazırdır. Rusiyanın 310 bort nömrəli “Perekop” döyüş gəmisi Dardanel boğazından keçib və heyətin bütün üzvləri gəminin boğazdan keçidi zamanı göyərtədə sıraya düzülüblər. Hərbi ekspertlər qeyd edirlər ki, bu, ərazisindən keçdiyi Türkiyəyə münasibətdə gəminin “xeyirxah iradə və sayğı” siqnalıdır. Eyni zamanda məlum olub ki, Türkiyə Respublikasının biznesmenləri Krım ərazisində ümumi dəyəri 12 milyard ABŞ dolları olan yatırım layihələri gerçəkləşdirməyə hazırdır. Bu haqda Sumferopolda Türkiyə heyətinin Krım Respublikasının başçısı Sergey Aksyonovla görüşünün gedişində söhbət açılıb.
Türkiyəli qonaqların sözlərinə görə, sanksiyalar türk biznesmenlərin planlarına təsir etmir. Nümaynədə heyətinin rəhbəri Əhməd Sarptaş izah edib: “Türkiyə hökumətinin səlahiyyətli şəxsləri bizim hərəkətimizi bəyənib və burada fəaliyyət göstərməyimizi yasaqlamırlar, sanksiyalar isə nə zamansa dayanacaq”. Rusiya faktiki olaraq Krım və İdlibi Türkiyəyə “verib” – Ukrayna kilsəsinin saxlanması və pravoslav dünyasında liderlik xatirinə. Rusiya-Türkiyə bölgüsünün növbəti predmeti kim olacaq? ”. Erməni ekspert hesab edir ki, bu xüsusda Ermənistan çox ciddi narahat olmalıdır. Çünki Rusiya və Türkiyə Ermənistan məsələsində də öz aralarında çox asanlıqla razılığa gələ bilər. Onda regionda proseslərin daha sürətlə Türkiyə və Azərbaycanın lehinə dəyişəcəyi də açıq vurğulanır. Bu isə Ermənistanın onsuz da bölgədə zəif olan mövqeyinin daha da sarsılması deməkdir.
Nahid SALAYEV
