Azərbaycan ikinci Qarabağ mühribəsindəki parlaq qələbənin beşinci ildönümünə hazırlaşır. Bu hadisə dünya miqyasında son 5 ildə bir ölkənin kənar yardım olmadan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi ilə bağlı yeganə presedent kimi qəbul edilir. Məsələ ilə bağlı prezident İlham Əliyev Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illik yubileyinə həsr olunmuş yığıncaqda çıxışı zamanı qeyd edib:
“Əsas vəzifə - torpaqlarımızın azad edilməsi, ərazi bütövlüyümüzün bərpası, suverenliyimizin bərpası layiqincə təmin edilmişdir. Bu gün Azərbaycan bütün suveren torpaqlara sahibdir. Bizim ərazimizdə işğalçı qüvvələr yoxdur. Bizim ərazimizdə xarici hərbi birləşmələr yoxdur. Bu gün biz bu torpaqlarda qurub-yaradırıq. Biz bir neçə gündən sonra şanlı Zəfərimizin beşinci ildönümünü qeyd edəcəyik. Son beş il ərzində dünyada bir çox yerlərdə müharibələr, toqquşmalar, münaqişələr baş verirdi və hər şey müqayisə ilə ölçülür. Bunu da alimlər yaxşı bilir. Deyə bilərəm ki, bizim qədər parlaq, tam və mütləq Qələbə qazanan ikinci ölkə olmamışdır”.
O da faktdır ki, bu tarixi uğurlar heç də hamını sevindirmir. Ermənilər, Azərbaycanın daxilindəki “beşinci kolon” bunlar sırasındadır. Bəzən isə bu çirkin oyunların planı elə həmin “beşinci kolon” tərəfindən cızılaraq, xaricdəki havadarlarına təqdim edilir. Prezident Administrasiyasının sabiq rəhbəri Ramiz Mehdiyev və çevrəsinin göstərdiyi xidmət buna sübutdur. Müxtəlif ictimai-siyasi dairələrdə, mediada Azərbaycandakı “beşinci kolon”un siyasi təlimatları məhz Ramiz Mehdiyevdən aldığına dair məlumatlar yayılır. Bunun təsdiqi kimi Ramiz Mehdiyevin Azərbaycanda dövlət çevrilişi planı ilə bağlı Moskvaya ünvanlandığı məktubu göstərmək olar. Belə qüvvələr Azərbaycanın qələbəsinə də hər baxımdan kölgə salmağa can atıblar. Ölkənin radikal müxalifət düşərgəsində yer alanlar da burada istisna deyil məsələn faktdır ki, c bir vaxtlar Qarabağda sülhməramlıların müvəqqəti yerləşdirilməsini “Qarabağın itirilməsi” kimi təqdim edirdilər. Bəllidir ki, 2020-ci ilin payızında başa çatan 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olmaqla yanaşı, regionda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına səbəb oldu. Ermənistanın kapitulyasiyası və 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatın imzalanması ilə münaqişə faktiki olaraq başa çatdı. Həmin bəyanatın əsas müddəalarından biri isə Rusiyanın sülhməramlı qüvvələrinin Qarabağ bölgəsinə müvəqqəti yerləşdirilməsi idi. 10 noyabr 2020-ci il bəyanatına əsasən, Rusiyanın 1960 nəfərlik sülhməramlı kontingenti Qarabağın müəyyən hissələrinə yerləşdirildi. Onların tərkibinə 90 zirehli texnika, 380 ədəd müxtəlif təyinatlı avtomobil və xüsusi texnika daxil idi. Sülhməramlı qüvvələr əsasən Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə istiqamətlərində mövqe tutmuşdu. Missiyanın qərargahı Xankəndidə yerləşirdi. Rusiya Müdafiə Nazirliyinin tərkibində fəaliyyət göstərən bu qüvvələr 5 il müddətinə, yəni 2025-ci ilin noyabrına qədər Azərbaycan ərazisində qalmalı idi.
İlk mərhələdə onların iştirakı ilə bir sıra texniki məsələlər – meyitlərin mübadiləsi, mina təmizləmə əməliyyatları və mülki əhalinin təhlükəsiz şəkildə yaşayış yerlərinə qayıtması həyata keçirildi. Bununla belə, zaman keçdikcə sülhməramlı missiyanın fəaliyyəti ilə bağlı müəyyən narazılıqlar və tənqidlər də meydana çıxdı. Azərbaycan ictimaiyyəti və rəsmi dairələri bir sıra hallarda Rusiya sülhməramlılarının üzərinə düşən öhdəlikləri tam yerinə yetirmədiyini, xüsusilə qanunsuz erməni silahlı qruplarının bölgədə qalmasına göz yumulduğunu bildirdilər. Rəsmi Bakı dəfələrlə vurğuladı ki, Azərbaycanın suveren ərazisində hər hansı xarici hərbi qüvvənin daimi mövcudluğu qəbulolunmazdır. Azərbaycanın Qarabağda apardığı antiterror tədbirləri nəticəsində bölgədə qanunsuz erməni silahlı qrupları zərərsizləşdirildi, separatçı rejim ləğv olundu və ölkənin suverenliyi tam şəkildə bərpa edildi. Bu hadisə Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin mövcudluğuna olan ehtiyacı faktiki olaraq aradan qaldırdı.2024-cü ilin aprel ayında Rusiya və Azərbaycan arasında aparılan danışıqlardan sonra sülhməramlı kontingentin ölkədən çıxarılması prosesi rəsmi şəkildə başlandı. Hər iki tərəfin razılığı ilə bu proses sakit və qarşılıqlı anlaşma şəraitində həyata keçirildi. Rus sülhməramlılarının Azərbaycandan çıxması təkcə hərbi proses deyil, həm də siyasi və geosiyasi əhəmiyyət daşıyan hadisə oldu. Bu addım bir tərəfdən Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpasını, digər tərəfdən isə regionda yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşdığını göstərdi. Azərbaycan göstərdi ki, sülh və təhlükəsizlik ölkənin öz gücü, diplomatik bacarığı və milli iradəsi sayəsində təmin olunur. Sülhməramlıların çıxarılmasından sonra Azərbaycan hökuməti Qarabağ bölgəsində dövlət idarəçiliyini bərpa etdi, hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti təmin olundu, bərpa və yenidənqurma proqramları sürətləndirildi. Bu, AXCP, Müsavat və digər bunlar kimi dairələrin Qarabağın Rusiyaya təhvil verilməsi barədə iddialarını da alt-üst etdi. Bu qüvvələr bird aha özlərini biabırçı vəziyyətə saldılar. Bunlar fonunda dövlətin və xalqın maraqlarına zidd fəaliyyət göstərən AXCP və Müsavat partiyalarının artıq siyasi səhnədən getməsi də zəruri hesab olunur.
Tahir TAĞIYEV
