Təbii qazla təminat sarıdan Avropada daha bir mühüm addım atılıb. Belə ki, Avropa İttifaqı müştərək qaz tədarükü prosesinə keçib. Artıq aprelin 25-dən etibarən ittifaqa üzv ölkələrdə fəaliyyət göstərən kompaniyalar xüsusi portala sifariş yerləşdirə bilər.
Avropa Komissiyasının bəyanatında birgə tədarük prosesinə keçid növbəti qış mövsümünədək qaz anbarlarının doldurulması və beynəlxalq tərəfdaşlarla daha münasib qiymətə razılaşmaların əldə olunması üçün vacib addım adlandırılıb. Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula Fon der Lyayenin sözlərinə görə, şirkətlər qaza olan tələbatlarını “AggregateEU” portalında qeydiyyatdan keçirə bilər: “Biz tələbatımızı birləşdirib kollektiv gücümüzü istehlakçılar üçün qiymətlərin yaxşılaşdırılmasına yönəldəcəyik”. Bir müddət öncə Avropa Komissiyası aprelin ortalarına qədər müştərək qaz tədarükü prosesinə başlayacağını, yayda isə Avropa İttifaqı səviyyəsində qaz idxalı üçün ilk müqavilənin bağlanacağını elan etmişdi. İndi bu prosesin başlanması fonunda Azərbaycan qazından istifadə edəcək Avropa ölkələrinin sayında mühüm artım gözlənilir. Burada xatırladaq ki, Azərbaycan Bolqarıstanın paytaxtı Sofiyada Avropaya əlavə qazın tədarükü üçün ötürücü sistem operatoru ilə yeni razılaşma memorondumu imzalayıb. “Həmrəylik halqası” adlandırılan əlavə qaz tədarükü Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan və Slovakiyanın təkmilləşdirilmiş ötürücü şəbəkə sistemləri vasitəsilə həyata keçiriləcək. Memorandumun imzalanması mərasimində çıxışı zamanı prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, Azərbaycanın qaz təchizatının coğrafiyasını ən azı 10 ölkəyə qədər genişləndirəcək: “Mən “ən azı” ona görə deyirəm ki, fikrimcə, bu, planların sonu deyil. Biz Avropanın qaz bazarında fəaliyyətimizi daha da genişləndirməyi planlaşdırırıq. Bütün bunlardan əlavə, bizim aramızda güclü ötürmə xətləri olacaq və bu, tamamilə yeni vəziyyət yaradacaq. Bir sözlə, biz Avrasiyanın enerji xəritəsini yenidən cızırıq”. Avropa İttifaqının energetika məsələləri üzrə komissarı Kadri Simson qeyd edir ki, Azərbaycan Avropa İttifaqının etibarlı tərəfdaşı olduğunu sübuta yetirib: “Bu qış enerji təchizatının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Azərbaycan tərəfindən təchiz olunan enerji təchizatı həlledici oldu. Komissiya Xəzər dənizindən təbii qazın Mərkəzi və Şərqi Avropaya çatdırılması üçün alternativ marşrutların təmin edilməsi üçün əlavə səyləri dəstəkləyir”. Beləliklə, Azərbayca qazı artıq ən azı 10 Avropa ölkəsinə çatdırılacaq. Lakin “AggregateEU” portalı vasitəsilə daha çox sayda Avropa ölkəsi və şirkəti ölkəmizdən təbii qaz almaq imkanı əldə edəcək. Enerji məsələləri üzrə təhlilçi İlham Şaban da qeyd edir ki, Bolqarıstanda qaz infrastrukturunun genişləndirilməsi və Azərbaycandan Avropaya qaz həcmlərinin artırılması ilə bağlı tərəflər arasında əməkdaşlıq memorandumunun imzalanması Azərbaycanla həmin ölkələr arasında qazın satışına dair müqavilələrin bağlanmasına yol açıb.O qeyd edib ki, hadisənin əsas mahiyyəti Azərbaycanın Avropada qaz bazarının diversifikasiyası, genişlənməsidir: “Azərbaycan büdcəsində neftin satışından əldə edilən gəlirlərin payı hələlik böyük olsa da, getdikcə qaz ixracatından əldə edilən gəlirin həcmi və dövlət büdcəsində payı artacaq”. Təhlilçi, eləcə də Azərbacanın əlavə qaz ixracaatının ölkənin daxili bazarında qaz istehlakına təsir etməyəcəyini düşünür: “Hər bir ölkə ilk növbədə qaza daxili ehtiyacını ödəyəndən sonra ixrac barədə düşünür”. İlham Şabanın sözlərinə görə, Azərbaycanın qaza daxili ehtiyacı təxminən 13 milyard kubmetr təşkil edir: “Keçən il 35 milyard kubmetr qaz hasil edib, onun təxminən 13 mlrd kubmetri daxili bazara yönəldilib, qalan 22 milyard kubmetri isə ixrac olunub”. Bu ilin yanvarında Energetika naziri Pərviz Şahbazov bildirmişdi ki, Azərbaycan 2022 -ci ildə qaz ixracını 18 faiz artıraraq 22,3 milyard kubmetrə çatdırıb. Nazirin sözlərinə görə, 2022-ci ildə Azərbaycan qazının Avropaya ixracı 11,4 milyard kubmetr (2021 illə müqayisədə 39% artım), Türkiyəyə - 8,4 milyard kubmetr, Gürcüstana isə 2,5 milyard kubmetr təşkil edib.
Avropa İttifaqı ilə keçən il imzalanmış enerji memorandumuna əsasən, Azərbaycandan Avropaya qaz nəqlinin həcmi yaxın illərdə 20 milyard kubmetrə çatdırılmalıdır. ABŞ-ın “The Washington Post” qəzeti yazır ki, Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində Azərbaycanın rolu artır: “Artıq Avropa ölkələri və Azərbaycan qaz tədarükünü artırmaq barədə razılığa gəliblər. Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan və Slovakiyanın milli qaz sisteminin operatorları Azərbaycandan təbii qaz nəqlini artırmaq barədə razılıq əldə ediblər. Bu, çox önəmlidir. Moskvanın Ukraynaya hücumundan sonra Avropa İttifaqı Avropanın enerji mənbələrini Rusiya qazından uzaqlaşdırmağa çalışır. Ötən ilin iyul ayında Aİ 2027-ci ilə qədər Azərbaycan qazının idxalını iki dəfə artıraraq ildə 20 milyard kubmetrə çatdırmaq üçün bu ölkəylə anlaşma memorandumu imzalayıb. İndi Bolqarıstan təbii qazı Yunanıstanla birləşdirici vasitəsilə Azərbaycandan İtaliyaya çatdırmaq üçün çoxseqmentli boru kəməri layihəsi olan Cənub Qaz Dəhlizinə bağlıdır. Bağlayıcı Bolqarıstana 1 milyard kubmetr Xəzər qazı tədarük etməyə imkan verir ki, bu da ölkənin tələbatının demək olar ki, üçdə birini ödəyir və həcmini ildə 5 milyard kubmetrə çatdırmaq imkanına malikdir”. Qeyd edək ki, Azərbaycan Avropa ittifaqına üzv ölkələr üçün etibarlı enerji ixracatçısı statusuna sahibdir, artıq 27 ilə yaxındır Avropaya neft ixrac edir. Ölkəmiz eyni zamanda qonşu ölkələrə elektrik enerjisi ixrac edir. Bu baxımdan Azərbaycan həm qonşu, həm də Avropa İttifaqı ölkələri üçün etibarlı tərəfdaş statusunu qazanıb. Ona görə də hazırda bu sahədə ölkəmizlə əməkdaşlıq etməyə can atan xeyli ölkələr var. Bütövlükdə imzalanan bütün memorandumlar və Azərbaycanın qonşu ölkələrlə, xüsusilə Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropa ölkələri ilə əldə etdiyi razılaşmalar ölkəmizin siyasi-iqtisadi nüfuzunun Avropada kifayət qədər yüksək olması anlamına gəlir.
Ramil QULİYEV
