Azərbaycanın malik olduğu potensial və dünya siyasətində oynadığı rol ölkəmizə, əvvəlki kimi, qlobal miqyasda böyük marağın yaranması ilə müşahidə edilir. Bu xüsusda bir çox təşkilatlar Azərbaycanı öz sıralarında görməkdə yenə əvvəlki kimi maraqlıdır. Onlardan biri də KTMT - Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatıdır.
Xatırladaq ki, artıq iki ildir Azərbaycanın bu quruma üzvlüyü ilə bağlı müxtəlif fikirlər səslənir. Düzdür, rəsmi Bakı bildirir ki, Azərbaycan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına hansısa status almaq üçün müraciət etməyib və bu əsnada heç bir müzakirə aparılmır. Hazırda Azərbaycanın gündəliyində belə məsələ yoxdur. Amma Rusiya rəsmilərinin açıqlamaları bir daha təsdiq edir ki, Moskva Bakını həm KTMT, həm də Avrasiya İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının sıralarında görmək istəyir. Bu isə yenə Ermənistanda böyük narazılıq və narahatlıq doğurur.
Xatırladaq ki, hələ ötən il Rusiya baş nazirinin müavini Yuri Borisov və Rusiyanın KTMT-də təmsilçisi Valeri Semerikov Azərbaycanın təşkilata müşahidəçi kimi üzv ola biləcəyinə dair açıqlamalar vermişdi. Elə o vaxt da Ermənistan buna kəskin etiraz edirdi. İndi isə məsələ Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov tərəfindən yenidən gündəmə gətirilib. O, bugünlərdə KTMT Xarici İşlər Nazirləri Şurasının iclasından sonra onlayn birfinq zamanı bildirib ki, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı və MDB gələcəkdə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının tərəfdaşları statusunu ala bilər. Rus hərbi analitik Vladimir Yevseyev bildirib ki, indiki halda Moskvanın KTMT sıralarında görmək istədiyi ölkələrdən biri məhz Azərbaycandır. Yevseyevin sözlərinə görə, bu barədə zaman-zaman danışılır və qeyd edilən istiqamətdə danışıqlar istənilən vaxt aktivləşə bilər, çünki Azərbaycanın bənzər status üçün imkanı var:“Düzdür, Rusiya xarici işlər naziri iddiaçılar siyahısında Azərbaycan barədə birbaşa qeyd etməyib, çünki Azərbaycandan bənzər müraciət yoxdur. Amma Rusiya Azərbaycanı təşkilatın sıralarında görmək marağını da heç vaxt gizlətməyib”. “Əgər təşkilatlar da bənzər statusu ala bilərsə, MDB və Azərbaycanın müşahidəçi statusu alması mümkündürmü” sualına Yevseyev cavab verib ki, bu barədə Rusiya xarici işlər naziri tərəfindən danışılıb, bunun məqsədi KTMT-nin təsir zonasını və ümumi mənada KTMT-ni genişləndirməkdir:“Bu barədə bəyanatlar göstərir ki, müəyyən proseslər və müzakirələr olub, təşkilat tərəfindən müraciət var. Ermənistan bundan narazı olsa da onun mövqeyi Rusiya və digərləri üçün arxa plandadır”.
Ermənistan parlamentinin deputatı Arman Babacanyan da bildirir ki, Azərbaycan qurumda hansısa formada təmsil olunmaq istəsə, İrəvan bunun qarşısını ala bilməyəcək:“Rusiya Azərbaycanı burada görmək niyyətini gizlətmir. Bu mənada. KTMT-nin Azərbaycan-Ermənistan sərhədində baş verən hadisələrlə bağlı sakitliyi normal və ənənəvidir. KTMT Ermənistanın təhlükəsizliyini təmin etməyin müqaviləli öhdəliklərinə sahibdir. Bu, KTMT-nin əslində bacarıqsız, həyati qabiliyyəti olmayan, irrasional bir ittifaq olması həqiqəti haqqında sübut verir. Azərbaycan KTMT-nin fəaliyyətsizliyini göstərir. Azərbaycan, həmçinin, KTMT-nin qarşı çıxmaması ilə dolayı şəkildə göstərir ki, bu hərbi-siyasi ittifaqda əslində ittifaqın nominal üzvü olan Ermənistandan daha çox müttəfiqlərə malikdir. Bu cür hadisələr və KTMT-nin sakitliyi Ermənistanın ictimai-siyasi gündəmində müzakirə mövzusu olmalıdır. Həyat göstərir ki, bu struktur Ermənistanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi işində hər hansı praktik əhəmiyyət və rola malik deyil. Bu vəziyyətdə Azərbaycanın ora üzv olması Bakı üçün hansısa çətinlik də yaratmayacaq. Amma o halda Ermənistanın problemləri daha da artacaq”.
Ümumiyyətlə, İrəvanda belə hesab edilir ki, Azərbaycan hansısa formada KTMT-də təmsil olunsa, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Ermənistanın mövqeləri daha da zəifləyəcək. Çünki münaqişə yenidən aktiv fazaya keçəcəyi təqdirdə Ermənistan hansısa formada KTMT-dən, xüsusən də Rusiyadan yardım ala biləcəyinə hələ də ümidlər bəsləyir. Amma digər KTMT üzvləri Ermənistanın bu niyyətlərinin qətiyyən reallığa söykənmədiyini dəfələrlə rəsmi mövqeləri ilə nümayiş etdiriblər. Bu halda Azərbaycanın təşkilatda hansısa formada təmsil olunması Ermənistan üçün növbəti böyük zərbə sayılır. Rusiyalı ekspert Yevgeni Mixaylov da qeyd edir ki, istənilən halda Azərbaycan istəsə, Ermənistanın narazılığına baxmayaraq, KTMT-də müşahidəçi statusu alacaq:“Azərbaycan KTMT-də müşahidəçi statusu alsa, bu, postsovet məkanında təhlükəsizliyin əldə edilməsi üçün böyük bir addım ola bilər. Siyasi stabillik və iqtisadi inkişafın hökm sürdüyü Azərbaycan bu təşkilata lazımdır. Bakının öz siyasi kursu var və dünya dövlətləri onunla hesablaşır. Hətta müşahidəçi qismində belə bir müttəfiq əldə etməyə bir çoxları can atır. Fikrimcə, ümumdünya siyasi vəziyyətini nəzərə alsaq, bu, Bakı üçün də vacibdir. Bundan əlavə, müşahidəçi qismində Azərbaycan Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş ərazilərini istənilən yolla geri qaytarmağa hazır olduğunu KTMT-yə üzv ölkələrə daha asanlıqla sübut edəcək”. Elə məsələnin ekspert tərəfindən vurğulanan hissəsi Ermənistanda yaranan əndişəni daha da artırır. Amma elə ermənilərin özlərinin etiraf etdiyi kimi, onların mövqeyini nəzəzrə alan yoxdur. Bu mənada görünən odur ki, qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycan KTMT çərçivəsində də Ermənistanı lərzəyə gətirməkdə davam edəcək.
Nahid SALAYEV
