Bəlkə də içdən gələn bir hönkürtü ilə ağlaya bilmədim. Qəfil xəbərdən yerimdəcə quruyub qaldım. Elə bil qurumuş ağac kimiyəm indi də. Adam var onun ölümünü hiss edə-edə özünün alt şüurunu bu xəbərə, bu yoxluğa hazırlayırsan, adam da var ölümü böyründən qəfil çıxır və çaş-baş qalırsan. İndi təxminən bu vəziyyətdəyəm.
Elə insanlar var ki, onları aya bənzədirsən. Fikirləşirsən ki, ay nə qədər uzaqda olsa da, görünən tərəfilə də insanı ovuda bilir... O bizi səsi ilə ovuda bilirdi. Səs də ay işığı kimidir, parlaq və gözəl. Özündən sonra bir gözəllik ümmanı qoyub getdi o. Hər kəs o gözəllik ümmanından öz ürəyinə, könlünə uyğun nə isə tapıb götürə bilər. Səs bəzən hava və su kimidir, qeyri-ixtiyari olaraq içinə süzülür.
Əslində, hər bir insan özündən sonra heç nə qoyub getmir, xatirələrdən başqa, xatirələr də bəzən elə kövrək, elə həzin olur ki, adam ancaq duyğulana bilir. Xalq artisti Qəndab Quliyevadan kövrək, həzin xatirələr yadda qalıb. Mülayim, həlim, bir o qədər də sərt, ötkəm xarakterə malik olan Q.Quliyeva bir xanəndə və insan kimi ürəyimdə ayrıca, bir başqa yerə sahib olub həmişə. O yer ancaq ona məxsusdur. Q.Quliyeva bir gözəllik əsəri olub Tanrının. Səsi də, ürəyi də, zahiri də, daxili də bir-birinin boyuna biçilmişdi sanki. Qəndab xanım sənətinə ancaq hörmət gətirib həmişə. Səhnədə də, el şənliklərində də sənətini layiqincə təqdim edib. Örnək bir xanəndə, əvəzsiz sənətkar, füsunkar qadın - bu, bir qadında təcəssüm edən əsas göstəricilər idi. Qadının səhnədə olmağı çox çətinliklərdən keçir. O, səhnəyə quş qanadında gəlməmişdi, əzablı yollarla, daşlı-kəsəkli cığırlarla gəlmişdi. Yolu gah yarğandan düşmüşdü, gah da dərin dəryalardan, amma o, ilhamının atına süvar olduğu üçün, heç nə yolundan saxlaya bilmədi. Sənət kəhkəşanında onun ulduzu elə parıldadı ki, heç bir qara bulud o ulduzu pərdə arxasında söndürə bilmədi. Səhnədə doğan ulduzu onu sənətin ucalığına apardı. Qadının sənətkar, xanəndə olmağı ancaq gözəl səslə, səhnə mədəniyyəti ilə həll olunan məsələ deyil, gərək onun şansı da olsun. Məncə o, şanslı sənətkar idi. Şanslı idi ona görə ki, tamaşaçı, dinləyici qəlbində özünə əbədi məskən sala bildi. Mən onun apardığı bir neçə toyda və məclisdə olmuşam. İnanın ki, o məclislərdə ona necə qulaq asırdılar, necə dəyər verirdilər. O heç vaxt öz kübarlığını, xanımlığını unutmurdu. Həmişə ləyaqətini qoruyurdu. Onu başqalarından fərqləndirən cəhətləri çox idi. Səhnədə biz başqa Qəndab görürdük, toyda, el şənliklərində, səngər konsertlərində tamam başqa bir Qəndab. O, səhnəni toya, toyu isə səhnəyə daşımırdı qətiyyən.
Qəndab xanımın vəfatı xəbəri həqiqətən də ürəyimin yarasına duz basdı elə bil, yaramı daha da göynətdi. O hələ yaşamalı idi, yaratmalı idi. Yaxşı münasibətimiz vardı. Son zamanlar "Facebook" üzərindən görürdük bir-birimizi. Ürək çatışmazlığından əziyyət çəkirdi axır illər. Bu da onu sevənlərə böyük dərd idi.
Sənətkar xanımın fikri-zikri Qarabağ idi desəm, heç kəs mənə irad bildirməz. İtirilmiş torpaqlarımızın ağrısını içdən yaşayırdı, heç barışmırdı bu itki ilə. Sözünü yerində və zamanında deməyi bacarırdı. Cəsarəti, hünəri də bir ayrı keyfiyyəti idi. O çox mübariz qadın kimi yadımda qalıb. Həmişə telefonla danışanda deyirdi ki, İradə, həyatda çox mübariz qadınam. Düşmənə baş əyməyi sevmirəm, heç kəs məni əyilən görə bilməz. Bu bir qadının, özü də sənətdə öz sözünü deyən, möhürünü vuran bir şəxsiyyətin etirafı idi. Cəngavər qadın idi. Oxuyanda da cəngavər kimi oxuyurdu təbii... Ürəyimdə bir ovuc səsi qalıb. Onunla bağlı xatirələr də ki, o qədərdir, danışmaqla qurtarmaz.
Hələ tələbəlik illərindən Qəndab xanımın qeyri-adi dərəcədə gözəl səsinin vurğunu idim. Həmişə ondan yazmaq haqqında fikirləşirdim, amma əlaqə saxlaya bilmirdim. Jurnalistikaya gəldikdən sonra Q.Quliyeva ilə daha sıx əlaqə saxlamağım mümkün oldu. Tez-tez danışırdıq. Bir dəfə dedim ki, Qəndab xanım, sizdən üzbəüz müsahibə götürmək istəyirəm. Vaxtı və ünvanı dedi. Danışdığımız vaxtda o deyən ünvanda oldum. Mən onun sənətinə, gözəl səsinə o qədər vurğun idim ki, onunla üz-üzə gəlməyin həyəcanını yaşayırdım. Məni evində qarşıladı. Çay içdik, söhbət etdik, dedi ki, səni müsahibə vermək üçün çağırmamışam, mən "Bakı-Xəbər"i həmişə oxuyuram, şəxsən tanış olmaq istəyirdim səninlə. Bir az sənətdən danışdıq, bir az özümüzdən. O vaxt idi ki, Azərbaycan Akademik Opera və Balet Teatrında soyuq rüzgar əsirdi, bu teatr, demək olar ki, özünün durğunluq dövrünü yaşayırdı. Deyəsən Qəndab xanım da həmin ərəfədə teatrda səhnəyə çıxmırdı. Çox kövrək idi Qəndab xanım. Mən onu həm də çox narahat gördüm. O narahatlıq da məni çox incitdi. Elə sənətkarlar var ki, onlara həm də bir ürək adamı kimi yanaşmışam həmişə. Qəndab xanım ürək adamı idi.
Səhnəmizin ulduzu kimi Leyli, Əsli, Ərəbzəngi, Şahsənəm, Gülbahar, Xanəndə qız və digər partiyalar ifa edib, obrazlar yaradıb. "Xaric Seygah", "Şahnaz", "Mahur-Hindi", "Bayatı-Şiraz", "Şur" muğamları Q.Quliyevanın ifasında bir ayrı biçim almışdı. Bu muğamları özünəxas şəkildə, qeyri-adi bir incəliklə ifa edirdi. O, xalq mahnılarımızın hərəsini bir gözəlliklə ifa edirdi. "Sudan gələn sürməli qız", "Qaraxal yar", "Çiçək", "Anam yadıma düşdü" (bəstəkar mahnısı) və başqa mahnıları onun ifasında daha çox sevmişəm. Bəlkə özünü çox sevdiyim üçün səsini də sevmişəm. Yox, səsini, ifasını özündən əvvəl sevmişəm. Səs isə nə ölür, nə də qocalır. Qəndab xanım da səsinin içində, ifasının qanadlarında və dinləyici ürəyində yaşayacaq. Səs qərib olmur, illah da ki, Qəndab xanım kimi sənətkarın səsi ola.
Allah rəhmət eləsin!
İradə SARIYEVA
