Hörmüz boğazı onilliklər boyu qlobal enerji sisteminin ən həssas nöqtəsi kimi tanınır. Gündəlik 20 milyon bareldən çox neftin keçdiyi bu dar su yolu, dünya enerji ixracatının təxminən 25 faizini daşıyır. Regionda hər hansı bir hərbi gərginlik, blokada cəhdi və ya diplomatik böhran anında Hörmüzün bağlanması ehtimalı müzakirəyə düşür və bu ehtimal özü belə qlobal bazarları sarsıda bilir. Məhz bu səbəbdən Körfəz ölkələri, xüsusilə BƏƏ, onilliklərdir bu asılılığı azaltmağa çalışır.
Əbu-Dabinin son açıqlaması bu kontekstdə xüsusi önəm daşıyır. ADNOC-un baş icraçı direktoru mayın 20-də ikinci neft boru kəmərinin inşasının 50 faizini tamamladıqlarını bəyan etdi. Habşan-Füceyrə marşrutu üzərindən uzanacaq bu kəmər gündəlik 1,8 milyon barel neft daşıma qabiliyyətinə malik olacaq. Füceyrə limanının Oman körfəzinə çıxışı isə ona həlledici strateji üstünlük verir: bu liman Hörmüz boğazının hüdudlarından kənarda yerləşir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu BƏƏ-nin ilk belə addımı deyil. Hazırda fəaliyyət göstərən Habşan-Füceyrə xam neft kəməri artıq gündəlik 1,8 milyon barel daşıma imkanı verir. Yeni layihə isə bu mövcud sistemi əsasən ikiqat artırmaq məqsədi daşıyır. İki kəmər birlikdə tam gücündə işlədiyi təqdirdə gündəlik 3,2 milyon barel nefti Hörmüzdən yan keçərək dünya bazarlarına çatdıra biləcək. Bu rəqəmi BƏƏ-nin mövcud və perspektiv ixrac gücü ilə müqayisə etdikdə mənzərə daha aydın görünür. Ölkənin hazırki neft ixrac potensialı gündəlik 3,5 milyon barel həddindədir. Bu o deməkdir ki, iki kəmər birlikdə ölkənin demək olar ki, bütün mövcud ixrac həcmini Hörmüzdən asılı olmadan daşıya bilər. Bununla belə, BƏƏ gündəlik 5 milyon barel ixrac hədəfini qarşısına qoyub. Bu hədəfə çatmaq isə azı üç il tələb edir və həmin mərhələdə boru kəmərlərinin daşıma gücü yenidən məhdud görünəcək. Layihənin zamanlama baxımından seçildiyi an da diqqəti cəlb edir. BƏƏ-nin "Barakah" atom elektrik stansiyasına dron hücumu edildiyi, BMT Təhlükəsizlik Şurasının təcili toplandığı bir dövrdə bu açıqlamanın edilməsi təsadüf deyil. Regionda artan hərbi gərginlik fonunda alternativ enerji marşrutlarının əhəmiyyəti birbaşa nümayiş etdirilir. Belə ki, hər hansı bir böhran anında Hörmüzün bağlanması ya da qismən blokada altına alınması halında BƏƏ ixracatını tam dayandırmadan davam etdirə biləcək. Bu isə ölkəyə həm iqtisadi, həm də diplomatik müstəvidə ciddi üstünlük verir. Lakin bu layihələrin əhatə dairəsi yalnız BƏƏ ilə məhdudlaşır. Körfəzin digər böyük neft ixracatçıları olan Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt, İraq və Qətər hələ də neft ixracatının böyük hissəsini Hörmüz boğazı üzərindən həyata keçirir. Bu ölkələrin alternativ marşrutlara keçid imkanı ya yoxdur, ya da son dərəcə məhduddur. Bu vəziyyət Hörmüzün qlobal enerji sistemindəki mərkəzi rolunun yaxın illərdə əsaslı şəkildə dəyişməyəcəyini göstərir. Beləliklə, BƏƏ-nin həyata keçirdiyi bu layihələr Hörmüz boğazının strateji əhəmiyyətini ümumən aradan qaldırmır, lakin ölkənin özü üçün bu asılılığı demək olar ki, sıfıra endirə bilər. Uzunmüddətli perspektivdə isə belə alternativ infrastrukturların artması boğazın geosiyasi təkidkar gücünü tədricən zəiflədəcək. Lakin Hörmüz hələ uzun müddət dünya enerji xəritəsinin mərkəzində qalacaq, amma bu mərkəzin inhisarçılığı yavaş-yavaş sıradan çıxmaqdadır. Akif NƏSİRLİ
