Bank sistemində "təminatsız kreditlər" deyilən problem getdikcə böyüyür

Tarix: 28.01.2015 / 01:23
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkənin bank sektorunda özünü göstərən əsas problemlərdən biri də təminatsız kreditlərlə bağlıdır və bu hal, əslində, bütün maliyyə qurumları üçün ciddi başağrısına çevrilməkdədir. Təminatsız kreditlərə isə əsasən istehlak kreditləri daxildir və görülən bütün tədbirlərə rəğmən, bu qəbildən olan kreditlərin həcmində yenə artım müşahidə olunur. Belə vəzyyət, öz növbəsində, problemli kreditlərin miqdarının artmasını şərtləndirir.
Qeyd edək ki, ölkədə problemli kreditlərin həcmi ötən il 186,5 milyon manat və ya 23,5% artıb. İstehlak kreditlərinin məcmu kreditlərdə xüsusi çəkisi də çoxalıb. Ümumiyyətlə, istehlak kreditləşməsində ötən il 1,493 milyard manat və ya 24,7% artım qeydə alınıb. Halbuki, istehlak kreditlərinin miqdarının artırılmasını əngəlləmək üçün xeyli tədbirlər görülüb. Məsələn, qəbul olunmuş qərara əsasən, kommersiya banklarının girovsuz kreditlərdə müştərinin rəsmi gəlirini təsdiq edən sənədi olmadan kredit verməsi mümkün deyil. Bank kartı ilə məvacib alanlar bankdan son 6 ayda çıxardığı əməkhaqlarının hesabatını təqdim etməlidir. Digər bir tədbir ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda fiziki şəxslər üçün nəzərdə tutulan kreditlərin reklamı qadağan edilib. Lakin indiyə qədər bu istiqamətdə atılan addımlar istənilən nəticəni verməyib. Əvəzində həm istehlak, həm də problemli kreditlər artır. Belə vəziyyət isə bank sektoru üçün müsbət heç nə vəd etmir. Digər tərəfdən, kredit faizləri özü də yüksəkdir.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Elman Rüstəmov da istehlak kreditlərinin yüksək faiz dərəcələri ilə verildiyini etiraf edir. Baş bankirin sözlərinə görə, banklar kreditlərin faizlərini müəyyən etməkdə sərbəstdir: "Kreditlərin faiz dərəcəsi müştəri ilə bank arasında bağlanan müqavilə ilə tənzimlənir və banklar bu məsələdə sərbəstdirlər". Bununla yanaşı, E.Rüstəmov xatırladıb ki, faiz dərəcələrinin yüksək olması istehlak kreditlərində müşahidə edilir, bu isə təbiidir: "Söhbət əsasən istehlak kreditlərindən gedir. Bu kreditlər adətən, hansı məqsədlə götürülməsindən asılı olmayaraq, vətəndaşlara yüksək faiz dərəcələri ilə ayrılır. Çünki müştərilərdən heç bir təminat tələb olunmur. Burada heç bir bürokratiya, sənədlər, gəlir mənbələri və s. göstərilmir. Bank üçün risq böyükdür. Beynəlxalq təcrübədə də belə kreditlər - zənglə verilən kreditlər, sms-lə və ya kredit kartlarına verilən kreditlərin faizləri yüksəkdir". AMB rəhbəri rəhbərlik etdiyi qurumun istehlak kreditlərinin ucuzlaşmasına çalışdığını bildirib: "Biz bu problemi bilirik və banklarla aktiv şəkildə işləyirik ki, istehlak kreditləri ucuzlaşsın. Bankların kredit portfelinin 75%-ni təşkil edən biznes kreditləri 10-12%-lə verilir və son 3-4 ildə bu sahədə ciddi ucuzlaşma hiss olunur. İstehlak kreditləri ilə də bağlı iş aparılır". Araşdırmalar göstərir ki, hazırda bankların verdiyi ən bahalı kreditlər əhaliyə təqdim olunan təminatsız kreditlərdir. Belə kreditlərin illik faiz dərəcəsi bəzən 35%-ə çatır. Bütün dünya praktikasında təminatsız kreditlər çox yüksək risqli kredit hesab olunur. Çünki bunun arxasında girov dayanmır, çox sadələşdirilmiş bir kredit növü sayılır. Lakin Azərbaycan bankları ondan çox istifadə edir və nəticədə problemli kreditlərin miqdarı artır. Xatırladaq ki, Mərkəzi Bankın "Banklarda kreditlərin verilməsi Qaydaları"nın tələblərinə əsasən, təminatsız kreditlər borcalanın uzunmüddətli maliyyə hesabatları və kredit tarixləri əldə edilməklə verilməlidir. Sadə vətəndaşlar üçün tələb olunan maliyyə hesabatları qismində əməkhaqqı və ya onların rəsmi qaydada təsdiq edilmiş digər mənbələrdən aldığı gəlirlər barədə arayış çıxış edir. Lakin hazırda banklar etibarlılığı şübhə altında olan arayışlar əsasında belə təminatsız kreditlər verir.
Bundan başqa, banklarla uzun müddət əməkdaşlıq edən müştərilər arayışsız kredit imkanlarından yararlana bilir. Nəticədə bir çox hallarda banklar həmin kreditlərin qaytarılmasında çətinlik yaşayır. Burada digər məqam ondan ibarətdir ki, kreditlərin verilməsi kommersiya banklarının səlahiyyətində olan bir məsələdir. Lakin onların Mərkəzi Bankın tövsiyəsini nəzərə alması da vacibdir. Bu tövsiyələr isə heç də bütün banklarda keçərli olmur. Son nəticə də, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, həm istehlak, həm də problemli kreditlərin miqdarının artması ilə nəticələnir. Ekspertlər isə, problemdən çıxış yolu kimi, məsələyə Mərkəzi Bank tərəfindən inzibati müdaxilənin artırılmasını vacib sayır.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

Tarix: 28.10.2026 / 12:23

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları xarici dövlət borcunu 20 dəfə üstələdi...

Tarix: 28.10.2026 / 12:10

Azərbaycanın dövlət borcu açıqlandı

Tarix: 28.10.2026 / 10:11

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı - 122 dollar...

Tarix: 27.10.2026 / 18:56

Azərbaycan Rusiya ilə təbii qaz alışı sazişi imzalayacaq...

Tarix: 27.10.2026 / 18:02

Azərbaycana mal əti idxalı kəskin artdı - yerli istehsal "ölür", bazar bahalaşır...

Tarix: 26.10.2026 / 21:46

Naxçıvanın büdcəsi 13 milyon kəsildi - maraqlı səbəblərdən danışılır...

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Tarix: 22.10.2026 / 19:30

Azərbaycanda şirin su ilə bağlı vəziyyət pisləşir - ümid Xəzərə qalıb…

Tarix: 22.10.2026 / 16:56

15 temmuz “FETÖ darbesində” bircə nəfər siyasətçi-deputatın adı çıxmadı...

Milli kimliyə bağlı gənclər uğurlu gələcəyin əsas təminatçılarıdır...