Əksər dövlətlər öz pulunu ucuzlaşdırır, bəs Azərbaycan...

Tarix: 27.01.2015 / 01:11
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünyanın maliyyə gündəmini zəbt dən əsas olay avronun son günlərdə daha böyük sürətlə dəyər itirməsi ilə bağlıdır. Artıq əksər ölkələr valyuta ehtiyatlarının tərkibindəki avronu başqa pulla əvəzləməyi düşünür. Ekspertlər bu məsələnin ölkəmiz üçün də aktuallaşacağını istisna etmir. Qeyd edək ki, Avropa Mərkəzi Bankının açıqlamalarının ardından avronun dollar qarşısında dəyərdən düşməsi davam edir.

Artıq 1 avro dollar qarşısında 1,1 bəndlik səviyyəyə enib. Ekspertlər yaxın tezlikdə 1 avronun 1 dollara bərabər olacağını proqnozlaşdırır. Xatırladaq ki, Avropa Mərkəzi Bankı may ayından başlayaraq 2016-cı ilin sentyabr ayına qədər aylıq 60 milyard avroluq istiqraz alacağını açıqlayıb. Yekunda dövriyyəyə əlavə 1,1 trilyon avro çıxacaq.

ABŞ Mərkəzi Bankı və Yaponiya Mərkəzi Bankından sonra Avropa Mərkəzi Bankının iqtisadi durğunluğun qarşısını almaq üçün monetar genişlənmə paketini açıqlaması avronun məzənnəsini sürətlə sıradan çıxarır. ABŞ-ın keçmiş maliyyə naziri Larri Summers məsələ ilə bağlı bildirib:»Monetar genişlənmənin hər dərdə dərman olacağını düşünmək və bunun yetərli olacağına inanmaq səhv olar». Almaniya kansleri Angela Merkel də qərarı sərt tənqid edir: «AMB-nin paketinin təsirinin dərhal hiss olunacağı gözlənilməməlidir». Alman xalqının ölkəsinin avro bölgəsindəki problemlərin həlli üçün pul xərclənməsinə qarşı çıxdığı isə sirr deyil. Maliyyə məsləhət şirkəti «IHS Global Insight»ın iqtisadçısı Hovard Arçer bu xüsusda bildirir: «Almanlar Avropa miqyasında çətinliklərə çoxlu pul sərf edilməsindən ehtiyat edir».

Baş verənlər fonunda Azərbaycanda avronun manata qarşı rəsmi məzənnnəsi təxminən 15 illik minimuma enib və 0,88 manat təşkil edib. 2002-ci il yanvarın 1-dən nağd dövriyyəyə buraxılan avronun keçən müddət ərzində analoji həddi, aşağı məzənnəsi 1999-cu ilin dekabr - 2000-ci ilin yanvar ayında qeydə alınıb. Rəsmi statistikaya əsasən, hazırda nağd dövriyyədə 951 milyard avro həcmində vahid Avropa valyutası mövcuddur və bu göstəriciyə görə, avro hətta ABŞ dollarını qabaqlayır. Dövriyyəyə əlavə avro buraxılması isə onun daha da zəifləməsi ilə nəticələnəcək. İqtisadçı ekspert Samir Əliyev baş verənlərin fonunda dünyanın yeni valyuta müharibəsinə qədəm qoyacağını bildirib: «Yaponiya və ABŞ-ın ardınca Avropanın öz valyutasını ucuzlaşdırması bu müharibənin hələ çox davam edəcəyinə işarədir. Digər ölkələr də bu müharibəyə qoşulacaq. Ən azı, Çin və Britaniyanı onlar arasında görəcəyik. Azərbaycanın ətrafında olan bütün valyutalar ucuzlaşıb. Azərbaycan bazarı həmin ölkələr üçün çox cəlbedicidir. Manat isə, hələ ki, sabitdir».

Aydındır ki, dünya bazarlarında avro dollara münasibətdə ucuzlaşdıqca, bu, manata münasibətdə də ucuzlaşacaq. Ekspertlər hesab edir ki, avronun ucuzlaşması Avropadan Azərbaycana idxalın artmasına səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, baş verən proses Azərbaycanın ixracına da mənfi təsir edə bilər. Bununla yanaşı, valyuta ehtiyatlarımızda həm depozit, həm də qiymətli kağız şəklində yerləşdirilmiş avro aktivləri dəyərini xeyli itirə bilər. Avronun antirekordları yeniləməsinə əsas səbəblərdən biri kimi Yunanıstanda keçiriləcək parlament seçkiləri göstərilir. Belə ki, seçkilərdə radikal solçu SİRİZA partiyası qalib gələcəyi və onun lideri Aleksis Sipras baş nazir olacağı halda, siyasətçi Yunanıstanı Avrozonadan çıxaracağına söz verib. Qeyd edək ki, A. Sipras Yunanıstanın 322 milyard avroya çatan dövlət borcunun bir hissəsinin silinməsini tələb edir. Belə ki, Yunanıstan dövlət büdcəsinin kifayət qədər böyük hissəsini borcunun qaytarılmasına sərf edir. Bütün bunlar ölkəmizə təsirsiz ötüşmür. Ekspertlər hesab edir ki, bu gedişlə, digər ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarının tərkibində olan avronun miqdarının azaldılması gündəmə gətirilə bilər. Xatırladaq ki, Azərbaycanın dövlət ehtiyatlarının təxminən 30 faizi məhz avro ilə saxlanır. Baş verən proses həmin ehtiyatların nisbətən azalmasına səbəb olur. Amma nəzərə almaq lazımdır ki, avro ilə müqayisədə dolların məzənnəsində artımlar var və Azərbaycanın dövlət rezervləri valyuta səbəti formasında saxlandığından, ümumi rezervlərin məbləğində kəskin azalma ilə müşahidə olunmayacaq. Lakin yuxarıda qeyd olunduğu kimi, avro ilə bağlı proqnozlar heç də müsbət deyil. Eyni zamanda, təbii ki, Azərbaycan daxilində Avropada istehsal olunan məhsulların qiymətlərində enmələr müşahidə ediləcək.

Çünki avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi birmənalı şəkildə həmin məhsulların qiymətlərinin azalmasına gətirib çıxaracaq. İndiki vəziyyətdə sadəcə avrozonadan məhsul və avtomobil idxal edən iş adamları üçün avronun aşağı düşməsi sərfəlidir. Çünki avro məzənnəsinin aşağı düşməsi, xüsusən Almaniyadan və digər avrozona ölkələrindən Azərbaycana avtomobil gətirən iş adamlarının daha ucuz mal almasına gətirir.