Dollar yenidən hökmran mövqeyə qayıdır

Tarix: 25.12.2014 / 02:53
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya iqtisadiyyatında son günlər getdikcə daha çox diqqət cəlb edən məqamlardan biri də ABŞ dollarının sürətlə dəyər qazanmasıdır. Ekspertlər bu prosesin digər ölkələrin iqtisadiyyatına ciddi surətdə təsir göstərəcəyini bildirir. Təbii ki, dolların bahalaşması Azərbaycana da təsirsiz ötüşməyəcək.

Hazırda dollar qlobal bazarlarda güclənməkdə davam edir. ABŞ valyutasının digər pul vahidləri qarşısında dəyərini müəyyən edən dollar indeksi 90 faizlik bənd səviyyəsini keçərək 9 ilin ən yüksək zirvəsinə çatıb. Avro dollar qarşısında daha da ucuzlaşaraq 1,22 bəndlik həddə çatıb. Yapon yeni, avro, Kanada dolları, ingilis sterlinqi, İsveç kronu və İsveçrə frankı da ABŞ valyutası qarşısında xeyli dəyər itirib. Analitiklərin fikrincə, dolların yüksəlməsinin başlıca səbəbi ABŞ iqtisadiyyatında bərpa prosesinin sürətlə getməsi, neftin ucuzlaşmasıdır. Digər tərəfdən, ABŞ Mərkəzi Bankı olan FES-in (Federal Ehtiyat Sistemi) ötən ilin sonunda çıxardığı qərar da proseslərə təsirsiz ötüşmür. Belə ki, FES 2008-ci il maliyyə böhranından sonra aylıq çap etdiyi 85 milyard dolların öncə 10 milyardının azaldılması, bu ilin mart ayında isə tamamilə çapını dayandırması ilə bağlı qərar qəbul etdi. Bütün bunlar, gözlənildiyi kimi, dolların dəyərinin daha böyük sürətlə artmasına səbəb olur. Dolların dəyərinin bahalaşmasının gələn il ərzində də davam edəcəyi proqnozlaşdırılır. Amerikalı analitiklər isə bildirir ki, ABŞ valyutasının dəyərinin artması, qızılın və avronun düşməsi investorların Amerika bazarına inamının yüksəlməsi ilə bağlıdır. Belə ki, investorlar tərəfindən ABŞ səhmlərinə və qiymətli kağızlarına tələbat çoxalıb. Dolların qalxması inflyasiyanın qarşısını alır və səhm bazarlarında Amerikanı lider dövlətə çevirir.

Proses, qeyd olunduğu kimi, ölkəmizə də təsirsiz ötüşmür. Ən azı ona görə ki, Amerika dollarının qalxması neftin qiymətinin ucuzlaşmasına gətirib çıxarıb. Bu isə neft gəlirlərinin miqdarının azalması ilə müşayiət olunur. Həmçinin, ABŞ valyutasının sürətli artımı qarşıdakı dövr ərzində özünü qızılın və avronun məzənnəsində göstərəcək. İstisna deyil ki, neçə vaxtdır qızılın qiymətində başlayan ucuzlaşma da davam edəcək. Çünki dollar möhkəmləndikdə qızıla tələbat azalır və qiymətində ucuzlaşma başlayır. Son bir ildə qızılın qiymətində 15 faizə yaxın azalma olub. Bu tendensiya dollar üzündən bir müddət davamlı olacaq. Deməli, qızıl ehtiyatlarının real ifadəsində itkilər qaçılmazdır. Eyni sözləri avro barəsində də demək mümkündür.

Bundan əlavə, dolların bahalaşması manata qarşı təzyiqləri artırır. Düzdür, indiki vəziyyətdə dünya bazarında ABŞ valyutasının bahalaşması fonunda Mərkəzi Bank dövriyyəyə müdaxilə etməklə manatın kursunu sabit saxlamağa çalışır. Hətta ilin əvvəlindən dollar bahalaşmağa doğru getsə də, manatın məzənnəsi stabil olaraq qalır. Lakin Mərkəzi Bankın bu siyasətini nə zamana kimi saxlaya biləcəyi dəqiq bəlli deyil. Belə fikirlər səslənir ki, dollar sürətlə dəyər qazanmaqda davam edərsə, Mərkəzi Bank manatın kursunu ucuzlaşdırmağa məcbur ola bilər. Bu da Azərbaycan iqtisadiyyatına müəyyən təsirlər göstərəcək.

Lakin məsələnin müsbət tərəfləri də var. Belə ki, ABŞ valyutasının məzənnəsinin möhkəmlənməsi birmənalı olaraq Azərbaycana imkan verir ki, dollarla saxlanan rezervlərinin artmasına nail ola bilsin. Yəni dollarla saxlanan dövlət rezervlərinin həcmində artımlar müşahidə ediləcək. Bununla da dövlət rezevrlərinin həcminin artırılması baxımından ABŞ dollarının dünya bazarında möhkəmlənməsi Azərbaycan üçün əlverişlidir. Eyni zamanda, dollarla ifadə olunan ixracatın həcminin artması baxımından dolların məzənnəsinin möhkəmlənməsi arzuolunandır. Bu istiqamət üzrə Azərbaycan birmənalı şəkildə dolların dünya bazarında mövqeyinin möhkəmlənməsindən iqtisadi gəlir əldə edəcək. Dollara nisbətən avronun məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycana Avropa Birliyindən gətirilən məhsulların həcminin artmasına səbəb ola bilər. Çünki avronun məzənnəsinin azalması avro ilə istehsal olunan məhsulların qiymətinin aşağı düşməsinə imkan verəcək. Həmin məhsulların qiyməti aşağı düşdüyü üçün artıq onların ixrac qabiliyyətinin artacağı güman edilir.

Bir məqamı da qeyd edək ki, dolların sürətlə dəyər qazanması ABŞ-ın özünə də müəyyən mənfi təsirlər göstərə bilər. Söhbət, ilk növbədə, ixracın azalmasından gedir. Bu səbəbdən amerikalı iş adamları bu artımda maraqlı deyil. Çünki göstərildiyi kimi, dolların məzənnəsinin kəskin bahalaşması ABŞ-ın ixrac qabiliyyətini aşağı salır ki, bu da orada istehsal olunan məhsulların qiymətinə təsir edir.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 29.10.2026 / 13:45

"Sahibkar olmayan şəxsin kartına hər gün 5 dəfə pul daxil olması normal deyil" - Mərkəzi Bankın sədri

Tarix: 29.10.2026 / 13:07

“Bank Melli İran” Azərbaycandan gedir? - Mərkəzi Bankdan açıqlama...

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

Tarix: 28.10.2026 / 12:23

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları xarici dövlət borcunu 20 dəfə üstələdi...

Tarix: 28.10.2026 / 12:10

Azərbaycanın dövlət borcu açıqlandı

Tarix: 28.10.2026 / 10:11

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı - 122 dollar...

Tarix: 27.10.2026 / 18:56

Azərbaycan Rusiya ilə təbii qaz alışı sazişi imzalayacaq...

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Tarix: 22.10.2026 / 19:30

Azərbaycanda şirin su ilə bağlı vəziyyət pisləşir - ümid Xəzərə qalıb…

Tarix: 22.10.2026 / 16:56

15 temmuz “FETÖ darbesində” bircə nəfər siyasətçi-deputatın adı çıxmadı...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...