Son 3 ildə 8-ci çevrilişin baş verdiyi Afrikada Fransanın dəstəklədiyi hökumətlər bir-bir devrilir. Hakimiyyəti ələ keçirən xuntalar Fransaya qarşı çıxırlar. Mali, Burkina Faso və Nigerdən sonra Fransanın koloniyalarından sayılan Qabonda da hərbçilər iki gün əvvəl hakimiyyəti ələ keçiriblər.
Qabon hərbi hökumət tərəfindən yaradılan Keçid və Qurumların Bərpası Komitəsi tərəfindən idarə olunacaq. Keçid hökumətinə Respublika Qvardiyasının lideri general Bris Oliqui Nguema rəhbərlik edəcək.
Fransa dəstəkli 55 illik Bonqo ailə hakimiyyətinə son qoyan Komitə avqustun 26-da keçirilən seçkilərin saxta olduğunu bildirərək nəticələrinin ləğv edildiyini açıqlayıb. Müvafiq olaraq, Hökumət, Senat, Milli Məclis, Konstitusiya Məhkəməsi, Sosial və Ekoloji İqtisadi Şura da daxil olmaqla Qabonda dövlətin bütün qurumları ləğv edilib.
Qabonda hərbçilər növbəti xəbərdarlığa qədər sərhədlərin bağlı olacağını bəyan edib. Hərbi idarə fransız əsgərlərinin də ölkədən qovulacağını açıqlayıb.
Devrilən prezident Əli Bonqo isə ev dustaqlığında saxlanır. O, evindən yaydığı bir video mesajla dünyanı "nəsə etməyə" çağırıb: "Bu adamlar məni saxladı. Oğlum başqa yerdə saxlanılır, həyat yoldaşım yanımda deyil. Mən də öz iqamətgahımdayam, amma nə baş verdiyini bilmirəm. Dostlarımıza, dünyaya deyirəm ki, bir şey edin, səs-küy salın. Təşəkkür edirəm".
Fransa hökuməti isə Qabonda hərbi çevrilişi pisləyib. Fransanın baş naziri Elisabeth Borne Qabondakı çevrilişlə bağlı vəziyyəti yaxından izlədiklərini ifadə edib.
Qeyd edək ki, Afrika ölkələrini əsrlər boyu işğal, istismar və çevrilişlərlə idarə edən Fransaya qarşı həyata keçirildiyi bildirilən Qabondakı çevriliş ilk deyil. Qabon inqilabı 2020-ci ildən bəri Qərbi və Mərkəzi Afrikada 8-ci çevrilişdir. Bundan əvvəl hərbçilər Mali, Qvineya, Burkina Faso, Çad və Nigerdə hakimiyyəti ələ keçirərək, Fransa tərəfdarı hökumətlərə son qoyub.
Mərkəzi Afrika ölkələrindən biri olan Qabon Afrikanın yeraltı sərvətləri baxımından ən inkişaf etmiş və ən zəngin ölkələrindən biridir. Dünyanın ikinci ən böyük manqan yataqlarına sahib ölkə neft və uran yataqları ilə Fransa iqtisadiyyatına böyük töhfə verir. Qabonun 2 milyard tondan çox dəmir filizi və 40 tondan çox təsdiqlənmiş qızıl ehtiyatı var.
Lakin Qabondakı yeraltı sərvətlər böyük ölçüdə Fransaya daşınır. Fransız dəstəkli Bongo ailəsinin 55 illik hakimiyyəti dövründə dəmir, qızıl, sink, mis, almaz, niobium və titan kimi əhəmiyyətli mineral ehtiyatların çıxarılmasında ən böyük pay fransız şirkətlərinə verilib.
Çevrilişdən sonra Qabonda fəaliyyət göstərən fransız mədən şirkəti "Eramet" bu ölkədəki fəaliyyətini dayandırdığını açıqlayıb.
Digər tərəfdən, Fransa Qabondakı siyasi böhranlara dəfələrlə hərbi müdaxilə edib. Uzun illər Fransanın təsiri altında olan ölkədə Fransa və ABŞ-ın hərbi bazaları var.
Onu da xatırladaq ki, Fransa 1964-cü ildə Qabona qarşı qanlı hərbi əməliyyata başlayıb. Kütləvi mülki qırğınların törədildiyi əməliyyatda həyatını itirənlərin sayı hələ də müəyyən edilməyib.
Qabon hazırda OPEC-in (Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatı) 10 ölkəsindən biridir.
Afrika qitəsində müstəmləkəçiliyini müəyyən qədər davam etdirən Fransa 13 ölkədə təsirini hələ də qoruyub saxlayır. Fransanın dəstəklədiyi hökumətlərin hakimiyyətdə olduğu 13 Afrika ölkəsi aşağıdakı kimi sıralanır: Fil Dişi Sahili, Nigeriya, Madaqaskar, Cibuti, Mozambik, Lesoto, Anqola, Konqo, Ekvador Qvineyası, Botsvana, Mərkəzi Afrika Respublikası, Yeni Qvineya və Benin...
Tahir TAĞIYEV
