Rizvan Fikrətoğlu: “Tələbə reallıqda görür ki, proqram köhnədir, nəzəriyyə ağırdır, laboratoriyalar…”
Ali məktəbə qəbul olub tələbə adını qazanmaq üçün gənclər kifayət qədər zəhmət çəkir, həm maddi, həm də digər məsələlərdə əziyyətə qatlaşır. Amma maraqlıdır ki, ali məktəbdəki təhsilini könüllü yarımçıq qoyub universitetləri tərk edən tələbələrə də rast gəlirik, özü də sayları az deyil, əksinə çoxdur. Əksəriyyətimiz tələbənin oxumadığına, yaxud daxili intizam qaydalarına və sair əməl etmədiyinə, yaxud təhsil haqqı ödəyə bilmədiyinə görə universitetlərdən qovulduğunu bilirdik, ali məktəbi könüllü tərk edənlər elə də çox deyildi.
Mətbuatda universiteti könüllü tərk edən tələblər barədə diqqətçəkən statistika öz əksini tapıb.
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin (ADPU) İctimaiyyətlə əlaqələr və marketinq şöbəsinin müdiri Taleh Mirzəyev bildirib ki, 2024-2025-ci tədris ilində ADPU-da ümumilikdə 144 nəfər universitetdən xaric edilib: “139 nəfər öz istəyi ilə, bir nəfər nizam-intizamı pozduğuna, dörd nəfər isə başqa ali təhsil müəssisəsinə köçürüldüyünə görə universitetdən xaric edilib”.
Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində (AZMİU) ötən il 173 tələbə universitetdən uzaqlaşdırılıb.
Bu barədə ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri Nicat Abdullayev bildirib: “Tələbənin universitetdən uzaqlaşdırılması "Təhsil haqqında" Qanuna əsasən tənzimlənir. Əgər ödənişli təhsil alan tələbə təhsil haqqını uzun müddət ödəməsə, dərslərdə iştirak etməsə, tələbə ilə universitetin münasibəti kəsilir, ancaq bu, bərpa oluna bilər.
Digər bir səbəb isə tələbənin şəxsi istəyinə görə universitetdən xaric olunmaq üçün ərizə yazmasıdır. Həmçinin o, əgər cinayət məsuliyyətinə cəlb olunarsa, təhsil müəssisəsində onun iştirakı təhlükəli hesab olunarsa, universitetdən xaric edilir. Sevindirici haldır ki, 2024-2025-ci tədris ilində AZMİU-da cinayət məsuliyyətinə cəlb olunan tələbə olmayıb. Ancaq digər hallarda, 173 tələbə öz xahişi ilə və ya təhsil haqqını ödəmədiyinə görə universitetdən uzaqlaşdırılıb".
Azərbaycan Tibb Universitetinin (ATU) Mətbuat Xidmətinin rəhbəri Günel Aslanova isə qeyd edib ki, ötən il ATU-dan uzaqlaşdırılanlar yalnız xarici tələbələr olublar. “Onların hər biri isə öz istəyi ilə uzaqlaşdırılıb", - deyə Günel Aslanova bildirib.
2025-ci ildə Xəzər Universitetində ümumilikdə 45 tələbə xaric edilib.
Universitetin Mətbuat Xidmətinin rəhbəri Əlövsət Əmirbəyli bildirib ki, onlardan 27-si bakalavr, 18-i isə magistr tələbəsi olub və hamısı öz ərizələrinə müvafiq olaraq xaric edilib.
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri Elnarə Məmmədova bildirib ki, 2024-cü ildə 913, 2025-ci ildə 723 tələbənin xaric olunması barədə əmr verilib.
Azərbaycan Texniki Universitetinin Mətbuat Xidmətinin rəhbəri Sevinc İsgəndərovanın sözlərinə görə isə, ötən semestr AZTU-dan heç bir tələbə xaric olunmayıb.
Tələbələr universitetləri niyə könüllü şəkildə tərk edirlər? Məsələn, 173 nəfər universitetləri tərk edib, onun 140 nəfəri bu addımı könüllü atıb.
Dediyim kimi, yalnız bir-iki tələbə oxuya bilmədiyi üçün xaric olunub, qalanlar özləri ərizə yazıb çıxıb. Maraqlıdır ki, bu ali məktəblər içində təkcə Texniki Universitetdən bir nəfər də olsun tələbə ərizə yazıb könüllü getməyib. Yəni o ali təhsil müəssisəini tərk edən tələbə yoxdur.
Tələbələr ali məktəbləri niyə könüllü tərk edirlər, oxumaqdan niyə imtina edirlər? Nə baş verir?
“Xaric olunan tələbələrin əksəriyyətini birinci və ikinci kurs tələbələri təşkil edir”
Təhsil eksperti Rizvan Fikrətoğlu baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu statistika 2024-2025-ci tədris ilini əhatə edir, amma söhbət 2025-ci ildə baş verənlərdən gedir. “Azərbaycanda 1100 nəfərdən çox tələbə universitetdən xaric olunub. Burada bəzi tələbələr öz istəkləri ilə, bəziləri müvafiq qaydalara əməl etmədiklərinə, kredit, yaxud təhsil haqqı borclarını ödəyə bilmədiklərinə görə xaric olunanlar da var. Məsələn, ADPU-dan 164 nəfər tələbə xaric olunub. Bunlardan biri nizam-intizam qaydalarını pozduğuna, 4 nəfər başqa ali təhsil müəssisələrinə transfer etdiyinə görə bu hal baş verib. AZMİU-dan 173 nəfər uzaqlaşdırılıb. Burada universitetdən uzaqlaşdırma “Təhsi Haqqında” Qanuna görə tənzimlənir. Əgər ödənişli təhsil alan tələbə təhsil haqqını uzun müddət ödəməsə, dərslərdə iştirak etməsə tələbə ilə universitetin əlaqəsi kəsilir. Ancaq bu elə bir məsələdir ki, tələbə bərpa da oluna bilər. Tutalım, tələbə kredit borcuna, təhsil haqqına görə, yaxud öz ərizəsi ilə xaric olunubsa onun bərpası çox rahatdır. Yəni təhsil haqqını ödədikdən sonra geri qayıdıb təhsilini davam etdirmək imkanı var. Amma nizam-intizam qaydalarını ağır formada pozduğuna görədirsə onun bərpası çox çətin məsələdir. Yaxud tələbə cinayət məsuliyyətinə cəlb olunubsa, təhsil müəssisəsində onun iştirakı təhlükəli hesab olunursa o universitetdən xaric oluna bilər.
Məsələn, Tibb Universitetindən yalnız xarici tələbələr çıxarılıb, onlar arasında yerli tələbə yoxdur. Xəzər Universitetindən 45 nəfər xaric edilib. İqtisad Universitetində bu rəqəm həddən artıq böyükdür. 2025-ci ildə 723 nəfər, 2024-cü ildə isə 903 nəfər İqtisad Universitetindən xaric olunub.
Texniki Universitetdə bu hal baş verməyib.
Xaric olunanların səbəbləri var. Öz ərizəsinə əsasən ali məktəblərdən xaric olunan tələbələrin əksəriyyəti ali məktəbə daxil olarkən düşünürdülər ki, daha çox praktik bilik əldə edəcəklər, ixtisası gələcəkdə düşündüyü kimi olacaq. Amma tələbə reallıqda görür ki, proqram köhnədir, nəzəriyyə ağırdır, laboratoriyalar, praktika zəifdir, nəticədə “mən bunu istəməmişəm” hissi ilə universitetdən ayrılır. Yaxud da elə ixtisas seçib ki, o ixtisasda bir növ özünü tapa bilmir, bu o baxımdan da baş verə bilər”.
R.Fikrətoğlunun sözlərinə görə, abituriyentin balı hara çatırsa o ixtisası da yazır, yaxud valideynin “mütləq ali təhsil almalısan” təzqiyi ilə universitetə daxil olur, bəzən tələbələrin qəbul olunduğu ixtisasın mahiyyəti barədə məlumatları az olur. “Təxminən bir-iki semester oxuyandan sonra tələbə anlayır ki, bu ixtisasda özünü nə indi, nə də gələcəkdə görmür. Adətən xaric olunan tələbələrin əksəriyyətini birinci və ikinci kurs tələbələri təşkil edir. Ümumiyyətlə, burada maddi və sosial reallıq da var. Xüsusən də regionlardan gələn tələbələr üçün kirayə, yol pulu və sair kimi xərclər də mövcuddur. Bundan əlavə universitet diplomumun qısa müddətdə qazanc əldə etməsi ciddi sual yaradır. Yaxud bəziləri işləməyə başladığı üçün dərslərini çatdıra bilmirlər. Bu kimi məsələlər var”.
Texniki Universistdən xaric olunmanın baş verməməyinin səbəbini burada ixtisas-peşə əlaqələrinin daha aydın olması ilə əlaqələndirən R.Fikrətoğlu qeyd etdi ki, tələbə məzun olandan sonra harada işləyəcəyini təxmin edə bilir. O, vurğuladı ki, əmək bazarında isə texniki ixtisaslara real tələbat var. “Ona görə də tələbə “çətin olsa da oxumağa dəyər” prinsipi ilə yaşayır. Digər ali məktəblərd isə diploma var, amma yol xəritəsi yoxdur. Ali məktəbi bitirdikdən sonra onların “nə olcaq” sualı cavabsız qalır, bu da universiteti könüllü şəkildə tərk etməsinə şərait yaradır.
Əlavə olaraq deyim ki, məsələn əvvəllər universiteti tərk etmək uğursuzluq, biabırçılıq sayılırdı, amma indi isə alternativ yollar, digər iş imkanları, başqa ali məktəblərdə oxumaq şansı var. İndiki tələbələr düşünürlər ki, mən öz yolumu başqa çür seçə, gələcəyimi başqa cür qura bilərəm. Biz deyə bilmərik ki, tələbələr universiteti oxuya bilmədikləri üçün tərk edirlər. Yəni belələri azdır, əksəriyyət ola bilər ki, oxuduğu ixtisasın mənasını, gələcəyi üçün yaxşı nə isə vəd etdiyini görmür, buna görə də orada oxumağa vaxt itkisi kimi baxır. Bu məsələdə var”-deyə R.Fikrətoğlu bildirdi.
İradə SARIYEVA
