Son bir neçə ildə Azərbaycanda yeni tikililərdə mənzillərin qiymətlərinin sürətlə artması daşınmaz əmlak bazarında ciddi dəyişikliklərə səbəb olub. Ötən ilin hesabatları göstərir ki, qiymətlər artıq pik həddə çatıb və bu artım alıcı davranışına birbaşa təsir edib. Yüksək qiymətlər fonunda mənzil almaq istəyənlərin sayı azalıb, satış prosesləri uzanıb və bazarda müəyyən durğunluq hiss olunmağa başlayıb. Bu vəziyyət həm alıcılar, həm də satıcılar üçün qeyri-müəyyənlik yaradıb və əsas sual qiymətlərin yaxın gələcəkdə hansı istiqamətdə dəyişəcəyi ilə bağlıdır.
Qiymət artımının əsas səbəbləri arasında rəsmi və qeyri-rəsmi tikinti xərclərinin yüksəlməsi, torpaq sahələrinin məhdudluğu, inflyasiya, eləcə də ipoteka və investisiya məqsədli tələbin artması dayanır. Son illərdə xüsusilə Bakı və ətraf ərazilərdə yeni tikililərə maraq yüksək olub. Bu da qiymətlərin sürətlə qalxmasına şərait yaradıb. Lakin qiymətlərin alıcıların real gəlirləri ilə uyğunlaşmaması bazarda tarazlığın pozulmasına gətirib çıxarıb. Nəticədə çoxsaylı mənzillər satışda qalsa da, real alıcı tapmaq çətinləşib.
Mövcud vəziyyətdə qiymətlərin kəskin şəkildə düşməsi ehtimalı yüksək görünmür. Çünki tikinti şirkətləri artıq yüksək maya dəyəri ilə işləyir və qiymətləri ciddi endirmək onlar üçün maliyyə baxımından risklidir. Bununla yanaşı, tikinti sektorunda fəaliyyətin davam etməsi, yeni layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün müəyyən səviyyədə qiymət sabitliyinə ehtiyac var. Bu səbəbdən bazarda daha çox qiymətlərin sabitləşməsi və ya azalmaya doğru cüzi korrektələr ehtimal olunur.
Digər tərəfdən, alıcı tələbinin azalması satıcıları daha çevik davranmağa məcbur edə bilər. Bu, rəsmi qiymət endirimlərindən çox, kampaniyalar, ilkin ödəniş şərtlərinin yüngülləşdirilməsi, hissə-hissə ödəniş imkanlarının artırılması kimi üsullarla özünü göstərə bilər. Yəni bazarda gizli endirimlər və fərdi razılaşmalar arta bilər. Bu da faktiki olaraq alıcı üçün qiymətlərin nisbətən əlçatan olmasına şərait yarada bilər.
Yaxın gələcəkdə bazarın tənzimlənməsi daha çox tələb və təklif arasındakı balansın bərpası ilə bağlı olacaq. Əgər əhalinin gəlirləri artmazsa və ipoteka imkanları genişlənməzsə, yüksək qiymətlərin uzun müddət eyni templə qalması çətin görünür. Bu halda bazar təbii şəkildə satıcıları qiymət siyasətinə yenidən baxmağa məcbur edəcək. Eyni zamanda, dövlətin ipoteka mexanizmləri və sosial mənzil layihələri də bazara müəyyən təsir göstərə bilər.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanda yeni mənzillərin qiymətlərinin yaxın gələcəkdə kəskin ucuzlaşması gözlənilmir, lakin əvvəlki sürətli artım dövrünün də bitdiyi müşahidə olunur. Daha real gözlənti qiymətlərin yüksək səviyyədə qalmaqla yanaşı, artım tempinin zəifləməsi və bazarda tədrici tənzimlənmənin baş verməsidir. Bu proses həm alıcılar, həm də satıcılar üçün daha ehtiyatlı və rasional qərarlar verməyi zəruri edir.
Akif NƏSİRLİ
