"Su sektorunda rəqəmsal idarəetmə sistemi də tətbiq edilməlidir. Bir daha demək istəyirəm ki, Abşeron yarımadasının su təchizatını yaxşılaşdırmaq üçün ilk dəfə olaraq ölkəmizdə duzsuzlaşdırma zavodu inşa ediləcək. Bu prosesə start verildi". Bu sözləri Prezident İlham Əliyev Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təchizatı, tullantı və yağış suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair 2026-2035-ci illər üzrə Dövlət Proqramına həsr olunan müşavirədə çıxışında söyləyib.
Onun sözlərinə görə, Bunun üstünlüyü ondan ibarətdir ki, bu, sırf xarici investisiyalar hesabına həyata keçiriləcək layihədir: "Bu imkan verəcək ki, biz Bakıya və Abşeron yarımadasına gələn suların həcmini artıraq. Bu sahədə texnoloji inkişaf da göz önündədir. Bizim Xəzər dənizinin suyu o qədər də duzlu deyil, yəni tam əminlik var ki, duzsuzlaşdırma nəticəsində əhali təmiz və keyfiyyətli içməli su ilə təmin ediləcək və eyni zamanda, suvarma üçün də böyük mənbə yaranacaqdır. Samur-Abşeron su kanalı. Vaxtilə biz bu kanalı yenidən inşa etmişik. Bu, tam beton kanaldır və orada itkilər kifayət qədər azdır. Ancaq yenə də bu kanalın infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı tədbirlər nəzərdə tutulur ki, "Ceyranbatan" su anbarı dayanıqlı su ilə təmin edilsin. Bu gün Bakıya beş mənbədən su daxil olur. Altıncı mənbə duzsuzlaşdırma zavodu olacaq və əlbəttə ki, bu axın tam təmin edilməlidir". Qeyd edək ki, Xəzər dənizi dünyanın ən böyük qapalı su hövzəsidir və onun əsas xüsusiyyətlərindən biri suyunun okean və açıq dənizlərlə müqayisədə az duzlu olmasıdır. Bu xüsusiyyət həm təbii-coğrafi amillərlə, həm də hidrologiya prosesləri ilə bağlıdır. Əsas səbəblərdən biri Xəzər dənizinə tökülən şirin sulu çayların çoxluğudur. Xüsusilə Volqa çayı Xəzərə daxil olan suyun təxminən 80 faizini təmin edir. Bundan əlavə, Kür, Ural, Terek, Samur və digər çaylar da dənizə böyük həcmdə şirin su gətirir. Bu çay suları dənizin duzluluğunu əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Digər mühüm amil Xəzər dənizinin okeanlarla birbaşa əlaqəsinin olmamasıdır. Okean və açıq dənizlərdə yüksək duzluluq əsasən buxarlanma və su dövranı ilə tarazlaşır. Xəzər isə qapalı hövzə olduğu üçün duzluluq səviyyəsi əsasən daxil olan şirin su ilə buxarlanma arasında olan balansdan asılıdır. Dənizə daxil olan şirin su miqdarı buxarlanmanı üstələdiyi üçün duzluluq aşağı səviyyədə qalır. Xəzər dənizində duzluluğun regional fərqləri də mövcuddur. Şimal hissədə, Volqa və Ural çaylarının töküldüyü ərazilərdə su demək olar ki, şirindir. Orta Xəzərdə duzluluq bir qədər artır, Cənubi Xəzərdə isə bu göstərici nisbətən yüksək olsa da, yenə də okean sularından xeyli azdır. Orta hesabla Xəzər dənizinin duzluluğu 12–13 promil təşkil edir ki, bu da okeanların orta duzluluğundan təxminən üç dəfə azdır. İqlim şəraiti də bu prosesə təsir göstərir. Xəzər hövzəsində illik yağıntı ilə çay axınları buxarlanmanı müəyyən qədər kompensasiya edir. Xüsusilə şimal və qərb sahillərində rütubətli iqlim şirin su balansını artırır və duzluluğun yüksəlməsinin qarşısını alır. Xəzər dənizinin suyunun az duzlu olması onun bioloji müxtəlifliyinə də birbaşa təsir edir. Bu xüsusiyyət həm şirin su, həm də zəif duzlu su mühitinə uyğunlaşmış canlıların burada yaşamasına imkan yaradır. Xəzər suitisi, nərə balıqları və bir sıra endemik növlər məhz bu unikal hidrokimyəvi şərait sayəsində mövcuddur.
Ramil QULİYEV
