ABŞ və İran arasında Pakistanda sülh danışıqları razılaşma olmadan başa çatdıqdan sonra prezident Donald Tramp ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Hörmüz boğazına blokada tətbiq edəcəyini açıqladı. "The New York Times" qəzeti ABŞ-ın boğazı bağlaya biləcəyini və müəyyən maneələrin yarana biləcəyini yazır.
Bu fonda ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bildirib ki, Amerika qüvvələri boğazdan İrandan kənar limanlara və oradan keçən gəmilərin naviqasiya azadlığına müdaxilə etməyəcək. ABŞ Hərbi Dəniz Kollecinin beynəlxalq dəniz hüququ professoru və Harvard Hüquq Məktəbinin qonaq professoru Ceyms Kraska bildirib ki, müharibə tərəfləri "ziyarət və axtarış" hüququndan istifadə edə bilərlər, yəni onlar hətta neytral olmayan sularda özəl gəmiləri belə saxlayıb yoxlaya və onların keçməsinə icazə verilib-verilməməsinə qərar verə bilərlər: “Beləliklə, ABŞ-ın Hörmüz boğazını blokadaya alması, su yolundan keçməyə çalışan hər hansı bir gəminin tələb üzrə axtarışa tabe olması və ABŞ qüvvələrinin onun yoluna davam etməsinə icazə verib-verməməyi müəyyən edə biləcəyi anlamına gələcək”. Kraska əlavə edib ki, belə bir blokada İrana iqtisadi ziyan vura və onun müharibə aparmaq qabiliyyətini sarsıda bilər. Lakin bu, həmçinin Çin kimi İran neftindən asılı olan ölkələri çətin vəziyyətə sala bilər.
ABŞ-ın İran limanlarını blokadaya alması, çox güman ki, müharibə zamanı Hörmüz boğazından keçə bilən İran gəmilərinin artıq bunu edə bilməyəcəyi və limanda və ya dənizdə ilişib qalan digər gəmilərin həmin marşrutla yük daşımağa başlaya biləcəyi anlamına gələcək. Lakin İran rəsmiləri narahat görünmürlər. İran parlamentinin sədri və baş danışıqlar aparan Məhəmməd Bağır Qalibaf sosial mediada yazıb: "Hazırkı benzin qiymətlərindən həzz alın. Sözdə "blokada" ilə tezliklə 4-5 dollarlıq benzin üçün nostalji hiss edəcəksiniz". Adətən, Hörmüz boğazından hər gün təxminən 150 gəmi keçir. “S&P Global Market Intelligence”in məlumatına görə, mart ayında bütün ay ərzində bu su yolundan cəmi 150-dən bir qədər çox gəmi keçib.
"The New York Times" qəzeti yazır: "Əgər ABŞ-ın İrana və İrandan gedən gəmilərin blokadası Fars körfəzindən neft daşıyan su yolundan istifadə edən gəmilər üçün naviqasiya azadlığına gətirib çıxararsa, bu, qiymətlərin aşağı düşməsi demək ola bilər, baxmayaraq ki, bunun nə qədər tez baş verəcəyi hələ də məlum deyil. İranla əlaqəli bir sıra tankerlərin Səudiyyə Ərəbistanı və İraqda AIS məlumatlarını saxtalaşdırmaqla yalançı liman zəngləri etməsi vəziyyətin daha da mürəkkəbləşməsinə səbəb olacaq". ABŞ və İran arasında atəşkəs razılaşmasından sonra , 11 aprel üç supertanker Hörmüz boğazından keçib. Eyni zamanda, "The New York Times" qəzeti Amerika rəsmilərinin açıqlamalarına istinadən iddia edir ki, İran əvvəllər qoyduğu bütün minaların harada olduğunu bilmədiyi üçün Hörmüz boğazını tam aça bilmir .
Samirə SƏFƏROVA
