Azərbaycandan Rusiyaya aqrar məhsulların ixracı ilə bağlı tamamilə yeni bir vəziyyət yaranır. Söhbət Rusiyaya kənd təsərrüfatı məhsullarının ixrac həcminin azalmasından gedir. Proseslərin gedişi göstərir ki, gələn il ərzində Rusiyaya indiki ilə müqayisədə daha az miqdarda aqrar məhsul ixrac olunacaq. Bunun isə hazırda əsas səbəblərindən biri rublun dəyər itirməsidir. Digər məqam Rusiyanın yeni qadağasıdır.
Xatırladaq ki, Rusiya bir sıra ərzaq məhsullarının ölkəyə idxal olunmasına qadağa qoyur. Ölkənin "Bitkilərin karantini haqqında" Qanununa uyğun olaraq 2015-ci il yanvarın 1-dən qonşu ölkəyə karantin nəzarəti ilə idxal olunan məhsulların qaydalarında dəyişiklik edilib. Belə ki, karantin altında olan məhsulların sırasında istər təzə, istərsə də quru meyvə və tərəvəz, göyərti, quru ot, çay, çərəz və digərləri göstərilir.
Qərar Rusiya, Qazaxıstan və Belarusun üzvü olduğu Gömrük İttifaqının Gömrük Komissiyası tərəfindən təsdiq edilib. Qeyd edilib ki, karantin nəzarətinə düşən istənilən məhsulun Tacikistan, Azərbaycan, Özbəkistan, Ukrayna, Moldova, Gürcüstan və Avropa Birliyi ölkələrindən idxalına qadağa qoyulur. Rusiyaya digər ölkələrdən karantin nəzarətində olan məhsulların əl çantasında və baqajda, o cümlədən poçt göndərmələrində idxalına ancaq çəkisi 5 kq təşkil etdikdə və bu məhsulun toxum, əkiləcək material və ya kartof olmaması şərti ilə icazə verilir. Qeyd edək ki, bu qayda Rusiya ərazisində karantin obyektlərinin yayılması və qarşısının alınması, onların yayılmasından yaranacaq zərərin qarşısının alınması və idxalçı ölkələrin karantin fitosanitar tələblərinə riayət etməsini nəzərdə tutur. Təbii ki, bu qadağa Azərbaycandan Rusiyaya məhsul ixracını ciddi surətdə azaltmaq iqtidarındadır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, kənd təsərrüfatı naziri Heydər Əsədov Rusiyanın karantin nəzarətində olan məhsulların gələn ildən, Azərbaycan da daxil olmaqla, bir neçə ölkədən Rusiyaya idxalına qadağa qoyulması məsələsinə münasibət bildirib. O bildirib ki, Rusiyada rublun ucuzlaşması prosesi başlayana qədər Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsul istehsalçıları bu bazarda xüsusi yer tutub. Onun sözlərinə görə, ilin əvvəlindən Rusiyaya kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracının həcmi dəyər ifadəsində 17% artıb: "Amma Rusiyadakı son vəziyyət Azərbaycan məhsullarının bu bazara ixracına marağı azaldıb. Bu gün rublun dəyəri kəskin olaraq dəyişir. Belə bir şəraitdə kənd təsərrüfatı məhsullarının ixrac edilməsi, sabah bazarda hansı qiymətlərlə satılacağını bilmədən bazara çıxarılması müəyyən risqlər yaradır". Nazir qeyd edib ki, son bir neçə gün ərzində Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsullarının Rusiyaya ixracında azalma müşahidə olunur: "Bu da təbii haldır. Çünki istehsalçılar belə vəziyyətdə məhsullarını yerli valyutanın sabit olmadığı yerlərdə satışa çıxarmaq istəmirlər. Bu vəziyyət bizim yerli bazarlarda qiymətlərin ucuzlaşmasına səbəb olub. İxracın azalması kimi meyllər olsa da, burada ciddi təhlükə yoxdur".
Ekspertlər qeyd edir ki, istənilən halda, Rusiyaya aqrar məhsulların ixrac həcmi azalacaq. Hesab olunur ki, bu hal daxili bazarda qiymətlərin enməsinə təsir edəcək. O da birmənali həqiqətdir ki, Azərbaycan üçün Rusiya bazarı böyük əhəmiyyət daşıyır. Bütövlükdə, Azərbaycanın aqrar məhsul istehsalçıları üçün regionda əsas bazar Rusiyadır. Bunun da müxtəlif səbəbləri var. 150 milyona qədər əhalisi olan Rusiya bazarı böyük olması ilə seçilir. Digər tərəfdən, Azərbaycan iş adamları Rusiyada işləməkdə müəyyən təcrübə və ixtisaslaşma toplayıb. Onlar çox asanlıqla öz məhsullarını Rusiya bazarına ixrac edir. Həmçinin, səbəblərdən biri də odur ki, Rusiyada yaşayan vətəndaşlar Azərbaycanın aqrar sahə məhsullarını tanıyır. Bizim məhsullar bu ölkənin bazarında özünü təsdiq edib. Bütün bunlara görə bizim üçün Rusiya bazarları bağlansa, bu, fermerlərimizin əhəmiyyətli hissəsinin durumuna mənfi təsirlərə gətirib çıxaracaq. Lakin istisna olunmur ki, Rusiyanın gələn ildən reallaşacaq məlum qərarı əvvəllər Moskvaya daşınan kənd təsərrüfatı məhsullarımızın indi daxili bazarda reallaşmasına rəvac verəcək. Amma problem ondadır ki, bir sıra kənd təsərrüfatı məhsullarını uzun müddətə saxlamaq mümkünsüzdür. Bu da fermerlərə təsirsiz ötüşmür. Aqrar məhsulumuzun Rusiyaya yolu bağlandıqda onu başqa xarici ölkəyə ixrac etmək imkanları bu fonda ekspertlərə görə xüsusi diqqət mərkəzində olmalıdır. Lakin Rusiya bazarına alternativlər olduqca azdır. Standartlara cavab vermədiyindən, fermerlər məhsulları Avropa bazarına hələ çıxara bilmir.
