Azərbaycanın banklarında və digər kredit təşkilatlarında fiziki şəxslərin əmanətləri üzrə dividendlər yenidən gəlir vergisindən azad olunacaq. Bununla yanaşı, əvvəlki illərdən fərqli olaraq (vergi güzəştləri ilk dəfə 1999-cu ildə tətbiq edilib) əmanətçilərə vergi güzəştlərinin tətbiqi mexanizmi dəyişəcək. Hökumətdən mətbuata verilən məlumata görə, indiyədək güzəştlər müəyyən müddətə (məsələn, 3 illiyə) tətbiq edilirdisə, 2015-ci ildən qüvvəyə minəcək yeni qanunda müvəqqəti çərçivələr aradan qaldırılacaq.
Bununla yanaşı, güzəştlərin xarakteri dəyişəcək, yəni indiyədək güzəştlər əmanətlərin bütün məbləğinə aid idisə, bundan sonra vergi güzəştlərinin tətbiq ediləcəyi əmanətin məbləğinə məhdudiyyətlər qoyulacaq. Hökumətdən güzəştlərin şamil ediləcəyi məbləği dəqiqləşdirməyiblər. Lakin Azərbaycanda fikizi şəxslərin əmanətləri üzrə sığortalanan hissənin məbləğinin 30 min manatı keçmədiyini nəzərə alsaq, güman etmək olar ki, güzəştlər də məhz bu məbləğə qədər olan əmanətlərə tətbiq ediləcək. Başqa sözlə, bundan artıq olan məbləğlər vergiyə cəlb ediləcək. Artıq qanun layihəsi Milli Məclisin müzakirəsinə çıxarılıb və bu günlərdə qəbul ediləcəyi gözlənir.
Maraqlıdır, sözügedən dəyişikliklər banklara qoyulan əmanətlərin həcminə necə təsir edəcək?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Samir Əliyevin fikrincə, hökumət əmanətlərə tətbiq etdiyi güzəştlərin müddətini ən azı 2015-ci ilin sonunadək uzatmalıdır. Əks halda, əmanət bazarında, ümumilikdə bank sektorunda narahatlıq yarana bilər: "Əmanətlərə verginin tətbiqi bank sektoru üçün gərginlik yaradacaq. Bir tərəfdən istehlak kreditləşməsinin məhdudlaşdırılması bankların gəlirini azaldacaq, digər tərəfdən, vergi tətbiqinə görə əmanətlərin azalması onları əsas mənbədən məhrum edəcək. Bank sektorunun çətinə düşməsi isə ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərəcək. Hökumət sahibkarlığın timsalında qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirmək niyyətində olduğunu bəyan edib. Bunun üçün real sektorun maliyyələşdirilməsinin vacibliyi vurğulanıb. Ölkə Prezidenti 2015-ci ilin dövlət büdcəsi haqda qanunun tətbiqi barədə fərmanında Mərkəzi Bankı kredit faizlərinin aşağı salınması yönündə tədbirlərə çağırıb. Əmanətlərə vergi güzəştinin ləğvi bu tapşırığın yerinə yetirilməsini çətinləşdirəcək. Çünki kredit faizlərinin ucuzlaşmasını təmin edən amillərdən biri də məhz cəlb edilən resursların ucuzluğudur. Kredit portfelinin yarısını təşkil edən əmanətlərin bahalaşması, öz növbəsində, kredit faizlərini də bahalaşdıra bilər. 2013-cü ildə Əmanətlərin Sığortalanması Fondu sığortalanan əmanətlərin faiz dərəcəsini mərhələlərlə 12 faizdən 9 faizə salandan sonra əhalinin bir hissəsi vəsaitlərini geri çəkib, bir hissəsi isə yüksək faizə üstünlük verib. Nəticədə sığortalanmayan əmanətlərin payı bir ildə 34 faizdən 47,6 faizə qalxdı. Ona görə də hökumət hansısa diferensiasiya tətbiq etmək istəyirsə, bunu ancaq xarici valyutada olan əmanətlərə tətbiq etməlidir. Bu, əhalini manatla daha çox əmanət yatırmağa stimullaşdırar".
