Aparılan son araşdırmalar dünyada koronaviris infeksiyasına yoluxanların sayının 22 milyon nəfəri ötdüyünü üzə çıxarır. Bu artım tempi ilə avqustun sonu olmadan yoluxanların sayının 23 milyonu keçməsi də qaçılmaz sayılır. Bu durumda payız-qış mövsümünün yaxınlaşmasə da əlavə narahatlığa yol açıb. Ən azı o baxımdan ki, yaxınlaşmaqda olan bu fəsillər ənənəvi olaraq soyuqdəymə və qrip xəstəlikləri mövsümü sayılır. Bu səbəbdən fəsil dəyişməsi dövrü koronavirusun güclənəcəyi və bəlkə də əvvəlkindən daha intensiv olan epidemiyanın ikinci dalğasına gətirib çıxaracağı qorxusunu artırır.
Əksər mütəxəssislər də payiz və qışda koronavirusun güclənə bilməsi ehtimalını kifayət qədər real sayır. Bu nəticə, əsasən, digər viruslar barədə bilgilərə əsaslanır. Məsələ burasındadır ki, havalar soyuyanda viruslar bədən xaricində şəraitə daha yaxşı tab gətirir. Eləcə də havalar soyuyanda insanlar evin içində, qapalı məkanda daha çox vaxt keçirirlər. Bu zaman pəncərələrin bağlı olması içəridəki havanın təmizlənmə, təzələnməsi imkanlarını daraldır. Bütün bunlar da koronavirusun yayılmasını asanlaşdıra bilər. Digər tərəfdən, payız və qışda qrip mövsümünün ikinci koronavirus dalğası ilə üst-üstə düşəcəyi ilə bağlı böyük qorxu hissi var. Elə bu səbəbdəndir ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı indi hamını qrip əleyhinə peyvənd olunmağa çağırır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının baş məsləhətçisi Bryus Eylvord iddia edir ki, bu il geniş yayılmış qrip peyvəndi xəstəxanalara yükü azaltmağa və COVID-19 ilə mübarizəni asanlaşdırmağa kömək edəcək. O hesab edir ki, qrip virusuna qarşı testlər aparmağa davam etmək lazımdır:“Koronavirusun mövcudluğuna dair testlərlə yanaşı, bütün dünyada qripə qarşı testlərimizi davam etdirməliyik”. Tibb üzrə ekspert Adil Qeybulla da məsələyə maraqlı prizmadan nəzər salır:"Virusun zəifləməsindən sonra payızda daha bir dalğanın olması proqnozlaşdırılır. Lakin deyim ki, hələlik payızdakı dalğanın zəif və ya güclü olacağını proqnozlaşdırmaq mümkün deyil". Ekspert deyir ki, yeni tip koronavirusu ənənəvi viruslardan fərqləndirmək üçün diqqətli olmaq lazımdır:"Bu səbəbdən, vaxtında yaxma götürməklə COVID-19 diaqnozunun olub-olmamasını müəyyənləşdirmək lazımdı. İmmuniteti möhkəmləndirmək üçün, hesab edirəm ki, ilk növbədə qidalanmaya diqqət etmək lazımdır. Yaxşı qidalanmaq vacibdir. Bununla yanaşı, fiziki aktivliyə fikir vermək də önəmlidir. Bütün bu amillər immunitetin möhkəmlənməsi üçün başlıca faktorlardır".
Onu da xatırladaq ki, artıq bəzi öılkələrdə COVID-19 peyvəndi olsa da, Azərbaycanda hələlik bu peyvənd yoxdur. Lakin kəskin respirator viruslara görə peyvəndlər Azərbaycanda da var. Bu səbəbdən həkimlər məsləhət görür ki, heç bir şikayəti olmayanlar belə sentyabrda qrip əleyhinə peyvənd etdirsinlər. Çünki insan qripə qarşı özünü qorusa, təkcə COVID-19-dan qorunmaq üçün mübarizə aparacaq. Əks halda immunitet aşağı düşəcək və bu zaman həm COVID-19, həm də kəskin respirator virusla mübarizə çətin olacaq. TƏBİB-in Xəstəliklərin profilaktikası və kontrolu şöbəsinin müdiri Yaqut Qarayeva da bu günlərdə bildirb ki, peyvəndlə bağlı ciddi iş gedir:"Hazırda payız dövründə qrip xəstəliyinə qarşı peyvəndin aparılması üzrə iş gedir. Eyni zamanda koronavirusa qarşı peyvəndin əldə olunması istiqamətində danışıqlara başlanıb. Ən qısa zamanda ölkəmizə peyvəndin gətirilməsi üzərində işlər aparılır".
Qeyd edək ki, koronavirusa qarşı indilikdə Rusiya və Çin peyvənd hazılayıb və onu patentləşdirib. Ehtimal edilir ki, Azərbaycan peyvəndləri əsas etibarı ilə Rusiyadan alacaq. Amma peyvəndi almaq istəyən ölkələrin sayı çox olduğundan, bu sahədə kəskin rəqabət də müşahidə edilir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus koronavirus peyvəndi əldə olunduqdan sonra bütün ölkələri peyvəndlə təmin etmək üçün nəzərdə tutulan beynəlxalq mexanizmlərin işə salınmasını vacib sayır:“Bunun üçün qlobal COVAX mexanizmi adı verilən və peyvəndlərin təmin edilməsi, risqlərin aradan qaldırılması sistemi hazırlanıb. Buna görə bütün ölkələrə bu mexanizmə qoşulmağa çağıran məktub göndərdim”. Tedros Adhanom Qebreyesus effektiv koronavirus peyvəndi əldə olunduqdan sonra təklif olunan birgə fəaliyyət strategiyasını da açıqlayıb:“Birinci mərhələdə ümumi risqin azaldılması üçün eyni vaxtda bütün iştirakçı ölkələrə müəyyən nisbətdə dozalar paylanacaq. İkinci mərhələdə isə ölkələrin təhlükə və həssaslığı nəzərə alınacaq”. ÜST-ün baş direktoru vurğulayıb ki, dünya COVID-19 pandemiyasına qarşı mübarizədə birgə həllin tapılması üçün həmrəylik göstərməlidir. Əks təqdirdə pandemiyanın öhdəsindən gəlmək çətin olacaq. Indilikdə isə hesab edilir ki, payız və qışda ikinci dalğaya hazır olmalı, sosial məsafə və əl gigiyenasına diqqət daha da artmalıdır. Xüsusən də sosial məsafənin gözlənməsi ətrafdakı qrip viruslarının miqdarını xeyli azaldır.
Tahir TAĞIYEV
