Son günlər müxtəlif rayonlardan olan stomatoloqların TƏBİB-in qarşısında keçirdiyi etiraz aksiyası səhiyyə sistemində uzun müddətdir mövcud olan, lakin açıq şəkildə müzakirə olunmayan problemləri yenidən gündəmə gətirdi. Təxminən yüzə yaxın stomatoloq qeyri-qanuni ixtisara məruz qaldıqlarını bildirir və regionlarda stomatoloji xidmətə ciddi ehtiyac olduğunu vurğulayırlar. Bu etiraz təkcə iş yerlərinin itirilməsi ilə bağlı deyil, daha geniş və sistemli bir problemin əlamətidir.
Stomatoloqların əsas arqumenti ondan ibarətdir ki, 150–200 min əhalisi olan rayonlarda dövlət xəstəxanalarında cəmi bir neçə stomatoloq ştatının saxlanılması real tələbatı ödəmir. Regionlarda özəl stomatoloji klinikaların sayı ya çox azdır, ya da mövcud xidmətlər əhali üçün baha olduğundan əlçatmazdır. Diş ağrısı, iltihab və digər stomatoloji problemlər isə gözləməyə dözmür və çox vaxt təcili tibbi müdaxilə tələb edir. Belə xidmətlərin yalnız ödənişli əsaslarla təqdim olunması sosial baxımdan ciddi narazılıq yaradır. Bu xüsusilə aztəminatlı əhali qruplarını çətin vəziyyətdə qoyur.
Digər tərəfdən, TƏBİB-in mövqeyi də müəyyən dərəcədə mövcud sistemin məntiqindən irəli gəlir. Qurum bildirir ki, tabeliyində olan tibb müəssisələri icbari tibbi sığorta çərçivəsində fəaliyyət göstərir və stomatoloji xidmətlərin böyük hissəsi bu sığorta paketinə daxil deyil. Bu səbəbdən dövlət xəstəxanalarında stomatoloq ştatlarının saxlanılması maliyyə baxımından çətinlik yaradır. Aparılan araşdırmalar bəzi regionlarda stomatoloqların iş yükünün az olduğunu və resursların səmərəsiz istifadə edildiyini göstərib. Əgər ixtisarlar əmək qanunvericiliyinə uyğun aparılıbsa, hüquqi baxımdan TƏBİB-in qərarları əsaslandırıla bilər.
Lakin problemin əsas mahiyyəti hüquqi müstəvidən daha çox sistem uyğunsuzluğundadır. Bir tərəfdən stomatologiya icbari tibbi sığorta sistemindən kənarda saxlanılır, digər tərəfdən isə dövlət xəstəxanalarında bu sahə üzrə ştatlar azaldılır. Nəticədə regionlarda yaşayan insanlar faktiki olaraq seçim qarşısında qalırlar: ya bahalı özəl xidmətlərdən istifadə etməli, ya da ümumiyyətlə stomatoloji yardımdan məhrum olmalıdırlar. Bu isə səhiyyə sistemində ciddi boşluq yaradır və uzunmüddətli perspektivdə əhalinin sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu problemin həlli üçün tam ixtisarlar deyil, daha çevik və balanslı yanaşmalar tətbiq olunmalıdır. Ən azı təcili və sosial əhəmiyyətli stomatoloji xidmətlərin icbari tibbi sığorta paketinə daxil edilməsi vacibdir. Rayonların əhali sayı və real ehtiyacı nəzərə alınaraq stomatoloq ştatları diferensial şəkildə müəyyənləşdirilə bilər. Tam ştatların ləğvi əvəzinə yarımştat, səyyar xidmət və ya alternativ məşğulluq modelləri tətbiq oluna bilər.
Ən vacib məqam isə bu qərarların stomatoloq icması ilə açıq və şəffaf dialoq şəraitində verilməsidir. Yalnız bu halda həm həkimlərin əmək hüquqları, həm də əhalinin tibbi xidmətə çıxış imkanları arasında balans yaradıla bilər. Əks halda, bu cür etirazların və sosial narazılıqların davam etməsi qaçılmaz olacaq.
Akif NƏSİRLİ
