Uzun illərin dostu, dost yolunda hər çətinliyə sinə gərən Səməndər Məmmədovla hər görüşüm yaddaqalan bir tarixə çevrilir. Hal-əhvaldan sonra söhbətmiz şəxsi müstəvidən çıxır, gah keçmişə baş vurur, gah bu günümüzdən söz açır, gah da xalqımızın sabahı ilə bağlı düşüncəlirimizi bölüşürük. Xatirələr çözələnir, ötənlər kino lenti kimi bir-bir gözlərimiz önündə canlanır. Vaxtlı-vaxtsız itirdiklərimizi anırıq.
Son görüşümüzdə Səməndər müəllim yenə həyatdan nakam köçmüş qardaşı Fikrətdən söz açdı. Düzü, ondakı bu qardaş sevgisinə, qardaş məhəbbətinə sözün yaxşı mənasında həsəd aparmamaq olmur. Və istər-istəməz adamın yadına bir xalq bayatısı düşür:
Qar daşı,
Qarlı dağdan qar daşı.
Xəstə könlü nar istər,
Mənim könlüm qardaşı.
Səməndər müəllimin Fikrət haqqında hər dəfə belə nisgil qarışıq bir məhəbbətlə danışması, təbii ki, məndə də ona qarşı ehtiram hissi yaratmaya bilməzdi. Təkcə ona görə yox ki, Fikrət mənim dostumun nakam qardaşıdır. Həm də ona görə ki, Fikrət hələ orta məktəbdə oxuyarkən eldə-obada söz adamı kimi tanınmışdı, hər ikimiz rayon qəzeti olan “Qələbə bayrağı”nın ştatdankənar müxdbiri idik, üstəlik mətbuatda çap olunmağın indiki kimi elə də asan olmadığı sovet hakimiyyəti illərində onun şeirləri qəzetlərdə çap olunurdu. Bu şeirlər onun gələcəyin ünlü söz adamı olacağından xəbər verirdi. Fəqət, talenin amansız hökmü onun ömür yolunu yarımçıq qoydu. Bir ailə min bir arzu ilə böyütdüyü övladını, bir el cəsur oğlunu, ədəbiyyatımız gözəl poeziya nümunələri yaratmaq potensialında olan bir şairini itirdi. Səməndər müəllimin hər dəfə söz düşəndə Fikrət haqqında belə yanğıyla danışmasının bir səbəbi də məhz budur.
Bu il həm də onun 65 illik yubiley ilidir. Yaşasaydı indi onun bu yubileyini birlikdə qeyd edəcəkdik...
...Fikrət Eyvaz oğlu Məmmədov 1961-ci ildə Borçalıda – Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olub. Bu kənddə orta təhsil alıb. Hələ orta məktəbdə oxuduğu illərdə ikən Bolnisi rayonunda nəşr olunan “Qələbə bayrağı” qəzetində tez-tez müxtəlif mövzulu məqalələrlə çıxış edib, şeirləri dərc olunub. Qəzetin ştatdankənar müxbiri kimi tanınıb. Saza-sözə bağlı olsa da, orta məktəbi bitirib gələcək həyat yolunu müəyyənləşdirmək zamanı çatanda, çoxlarının gözlədiyi kimi, ali məktəbin ədəbiyyat fakültəsini seçməyib. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun mühasibat-uçot fakültəsinə daxil olub. O vaxtlar ali məktəblərin əyani şöbəsində təhsil alan gənclər də hərbi xidmətə çağırıldığından, Fikrət də 1981-ci ildə sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətə çağırılıb. Valideynləri onun hərbi xidmətini başa vurub doğma yurda dönəcəyi, ali təhsilini davam etdirəcəyi günü səbirsizliklə gözləyiblər. Ancaq atalar yaxşı deyib, sən saydığını say, gör fələk nə sayır. Amansız fələk bu dəfə acı yellərini Eyvaz kişinin ailəsinin üzərindən əsdirib. Günün birində gələn acı xəbər təkcə bir ailəni yox, böyük bir eli göynədib, ətraf kəndlər də kədərə bürünüb. Pəhləvan cüssəli bir igid Rusiyanın ən uzaq və soyuq guşələrindən olan Çita vilayətindən tabutda qayıdaraq doğma kənddə torpağa qovuşub. Bir ömür yarıyolda qalıb, bir könül rübabı susub, bir şair hələ deyilməmiş neçə-neçə nəğmələrini özüylə birlikdə dəfn edib. Gənc ömrü o zaman bizlərə “Vətən” kimi sırıdıqları işğalçı bir imperiyanın ordusunda xidmət zamanı yarıda qırılıb.
Fikrət “Faxralıda söz sərrafı Nəbim var” deyərək doğma yurdun saz-söz adamları ilə fəxr edir və “tükənməyən, coşub-daşan təbim var” deyirdi. Onun gələcəyin ünlü söz adamı kimi tanınacağından xəbər verən bu coşqun təbi erkən susub.
Borçalının məşhur şairlərindən olan və orta məktəbdə Fikrətə ədəbiyyatdan dərs demiş Əli Səngərlinin də yana-yana dediyi kimi:
Dərd amansız oldu, zaman qayğısız,
Ölüm caynağına saldı Fikrəti.
Nəyin qurbanı oldu Fikrətin cavan ömrü? Sovet imperiyasının ordusunda xidmətin! O zaman bizə Vətən kimi sırıdıqları, əslində isə uzaq yad ellərdə hərbi xidmət çəkərkən Fikrətin dünyasını dəyişməsinə Əli Səngərli öz münasibətini şeiriin dili ilə belə bildirmişdi:
Torpaq yad, komandir ögey, amansız...
Dərdlinin dərdini qanan olmadı.
Onda ötən əsrin 80-ci illərinin əvvəlləriydi, zaman başqa zamanıydı. Sovet imperiyasının qılıncının hər iki tərəfinin kəsdiyi bir vaxtda bu sözləri dilə gətirmək böyük cəsarət tələb edirdi. Elə bu misralara görə müvafiq dövlət qurumları tərəfindən çək-çevirə salınsa da, hər zaman Haqqın tərəfində olan, həqiqəti üzə deməkdən çəkinməyən Əli Səngərli orta məktəbdə sevimli şagirdlərindən olan və bir şair kimi gələcəyinə böyük ümid bəslədiyi Fikrətin yad torpaqlarda dünyasını dəyişməsinə biganə qala bilməmişdi.
Əli müəllim Fikrətin gələcəyinə böyük ümid bəsləyirdi və elə bu səbəbdən də böyük təəssüf hissi və şair fəhmi ilə deyirdi:
Yaşasaydı, gözəl şair olardı,
Sinəsi söz dolu, saz oldu, getdi.
Bəli, Fikrətin həyatdan nakam getməsi təkcə bir ailənin, bir nəsilin, bir kəndin itkisi deyil, həm də ədəbiyyatımızn itkisi idi. Qısa ömründə yazdığı şeirləri bunu deməyə əsas verir. Doğma yurdu tərənnüm etməkdən doymazdı:
Gözəl dağı, qollarını bircə aç,
Öz balantək qucağına atılım.
Nə ki sağam, qoy asılım boynundan,
Öləndə də torpağına qatılım.
Gözəl dağına, ulu babasının oylağına şeir yazmaq, doğma yurdu vəsf etmək istəyir, “lazım gəlsə, keşiyində durmağa hazıram”, – deyirdi. Ancaq dövrün qanunlarına uyğun olaraq, Rusiyanın ucqar nöqtəsini, SSRİ adlı şər imperiyasının sərhədlərini qorumağa məhkum idi.
Bir daha doğma yurduna qayıtmayacağı ürəyinə damıbmış kimi, el-obayla, əldən düşənə kimi gəzdiyi binə yerləriylə, dağların alovu, odu, şimşəyi, qızılquşlar oylağı “Qızılqaya”yla, doğma yurdun əsrarəngiz təbiəti ilə vidalaşaraq getmişdi hərbi xidmətə:
Vurğunu olduğum, a Gözəl dağı,
Gülünü sinəmə tax, salamat qal.
Onun vaxtsız ölümü rayonda böyük əks-səda doğurmuşdu. Gürcüstanın Əməkdar mədəniyyət işçisi, jurnalist Dünyamalı Kərəm bu barədə “Sovet Gürcüstanı” (indiki “Gürcüstan”) qəzetində “O, yaşasaydı” başlıqlı məqalə ilə çıxış etmiş, ştatdankənar müxbiri olduğu “Qələbə bayrağı” qəzetinin şöbə müdiri, şair-publisist Xəlil Allahverdiyev onun həyatdan vaxtsız gedişinə “Bir durna ayrıldı öz qatarından” deyə təəssüflənmiş, filoloq-alim, uzun illər həm də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi olmuş Arif Əmrahoğlu isə onunla bağlı düşüncələrini “Ölüm sevinməsin qoy” sərlövhəli yazısında bölüşmüşdü.
Bir gəncin ömrü yarımçıq qaldı. Xəlil Allahverdiyevin yazdığı kimi, olduğu baharların ömrünə ömür qatmaq, yaşamaq mümkün olmadı... Heyif ki, doğma yerlərin yeni baharlarına şirin gənclik heyrəti, heyranlığı ilə gözüdolusu baxmaq, gül-çiçəyinə doğru can atmaq, çeşmələri üstə diz qatlamaq, bulaqlarıyla öpüşmək ona bir daha müyəssər olmadı.
Deyilən söz yadigardı, deyiblər. Fikrətdən də bizlərə şirin xatirələrlə yanaşı, həm də yazdığı bir-birindən gözəl şeirləri qalıb. Aradan onilliklər keçsə də, qardaş məhəbbəti heç zaman azalmayan Səməndər müəllim onun şeirlərini toplayıb 1997-ci ildə nəşr etdirdiyi “Bir durna ayrıldı öz qatarından” adlı kitabda oxuculara təqdim edib.
Ruhun şad olsun, 65 illik yubileyini qeyd etdiyimiz 20 yaşlı cavan Fikrət!
Musa Nəbioğlu Əməkdar mədəniyyət işçisi
