Əslində bu başlıq altında yazını düz 5 il əvvəl qələmə almışdım. Türkiyə Cumhurbaşkanlığının Türkiyə İş Birliyi və Koordinasiya Agentliyi (TİKA) adlı qurumun dəvəti ilə Çanaqqala zəfərinin 100 illiyini qeyd etməyə dəvətli olduğumuzdan Türkiyəyə getmişdik.
Sadəcə, Türkiyənin, onun Cumhurbaşqanı Rəcəb Tayyib Ərdoğanın daim Azərbaycana dəstək olması, Azərbaycan torpaqlarını işğal edən Ermənistanın heç bir haqqa-ədalətə sığmayan əməllərini dünyaya yayması, hər an təkrar etdiyi düşmən tapdağı altında olan torpaqlarımızın azad olunması üçün hər fədakarlığa hazır olması məni bir daha bu mövzuya qayıtmağa vadar etdi. Türkiyə Prezidenti deyir: - Azərbaycan torpaqları işğal edilərkən, azərbaycanlı qardaşlarımız qətlə yetirilərkən gözləri və dilləri bağlı, qulaqları kar şəkildə gözləyənlər vardı. “Həmin kəslərin bu gün etdikləri, “Döyüşlər dayansın” açıqlaması riyakarlığın zirvəsidir. İki dövlət bir millət olduğumuz Azərbaycanın işğal altındakı torpaqlarını azad etmək uğrunda mübarizəsində hər cür dəstəyi verməyə davam edəcəyik”.
Rəcəb Tayyib Ərdoğanın hər an Azərbaycan Prezidentinin, Ali Baş Komandanımızın, yenilməz Sərkərdəmizin yanında olması, onu dəstəkləməsi xalqımızın bir nümayəndəsi kimi məni daim qürurlandırır, qələbənin çox tezliklə baş tutacağına inamımı artırır. Və mən özüm Türkiyədə olarkən bu iki qardaşın bir-birinə olan sarsılmaz inam və məhəbbətinin şahidi olmuşam. İllər öncəki bu yazıma yenidən müraciət etməyim, xatirələri yada salmağım elə bu dostluqdan qaynaqlanır.
…Kiçik nümayəndə heyətimizə “Bakı-Xəbər” qəzetinin redaktoru Samirə Səfərova, “Atlas” Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Elxan Şahinoğlu, Mədəniyyət Nazirliyinin əməkdaşı Rəsmiyə Qarayeva, ATV kanalının aparıcısı Əsmər Nəcməddinqızı, Azərbaycan Jurnalist Qadınlar Assosiasiyasının sədri Sevil Yusifova, “Milli Məclis” jurnalının baş redaktoru Ülviyyə Abdullayeva, “Vergilər” qəzetinin jurnalisti Fərqanə Allahverdiqızı və bu sətirlərin müəllifi daxil idik. O zaman xatirələrimdə yazmışdım:
- Deyirlər, Türkiyənin harasından baxsan, sinəsində Azərbaycan adlı bir ürəyin çırpındığını görərsən. Biz də, qısa da olsa, o çarpan ürəyə İstanbuldan baxdıq. Gerçəkdən xoş halına bu məmləkətin, sinəsində döyünən ürək sevdasından bayılacaq durumdaydı. O bitməz-tükənməz sevdanı daşıyanlardan biri də biz idik - Çanaqqala zəfərinin 100 illiyini qeyd etməyə gedən Azərbaycan türkləri. Dənizkənarı boyu istehkamları hələ də sanki hücum əmri gözləyir. Sanki Fatih Sultan Mehmet Topqapı önündədir. Zəfərdən sonra atıyla bərabər Qara dənizin qoynuna atılacaq. 1453-ci ilin bir bahar günündə İstanbulu fəth edən Fatih Sultan Mehmet xandan soruşurlar ki, necə oldu dünyanın şah dammarı sayılan şəhəri fəth etdin? O şanlı Zat da cavab verir: “Əvvəlcə o mənim könlümü fəth etdi, sonra da mən onu”.
Beləcə, biz də İstanbullaşdıq 2 gün, ruhumuzu fəth etdi bu divanə pəjmürdə şəhər. Açıldı sabah. Yolumuz Çanaqqalayadır. Erkəndən oyanıb anamız Günəşin doğuşunu İstanbuldan izləmək istədik. Amma dəyişkən aprel havası tutmuşdu o gözəlliyin üzünü biraz. Olsun, sahillərinin bahar havası yaşadığı bu ana şəhərin hər halı gözəldir. Biz yolumuza davam etdik.
Beləcə, gözəl bir ortamda bizi daşıyan mini avtobusla bərabər gəmiyə minərək səfərimizi dəniz yoluyla davam etdiririk. Mərmərə dənizindən savaşın başladığı yerə - Çanaqqala boğazına sarı gedirik. Elə bu vaxt bir az aralıdan dünyanın bir neçə ölkəsinin nəhəng savaş gəmilərinin Çanaqqala səmtində irəlilədiyini gördük. Məlum oldu ki, bunlar 1915-ci ildə Çanaqqala olmaq üzərə boğazlara hücum edən İngiltərə, Fransa, Avstraliya, Almaniya və Rusiyanın savaş gəmilərinin simvollarıdır. 100 il öncə Türkiyəni məhv etməyə gələn gəmilər indi barış, sülh və dostluq üçün göyərtələrindən yaylım atəşi açırdılar. Sanki qoca Türkiyədən üzr istəməyə gəlmişdilər…
Qeyri-ixtiyari tanınmış türk şairi Faruk Nafiz Çamlıbelin “Çanakkale destanı” şeirinin misralarını pıçıldayıram:
Yaşamaz ölümü göze almayan. Zafer göz yummadan koşana gider. Bayrağa qanının alı çalmayan, Gözyaşı boşuna, boşuna gider. Kazanmaq istersen sen de zaferi, Gürleyen sesinle doldur göyleri. Zafer dedikləri kahraman peri, Susandan kaçar da, coşana gider. Bu yolda her kes bir, ey delikanlı, Diriler şerefli, ölüler canlı…
Çanaqqala - bu adı yüz beş il öncə dünya xalqları tarixlərinə uğursuz və məğlubiyyət səhifəsi kimi yazarkən Osmanlı dövləti öz tarixinə “Çanaqqala keçilməz”, “Çanaqqala zəfəri” deyə yazdı. İndi bu şəhərdə boğaz uğrunda döyüşən yüz minlərlə alman, ingilis, rus, anzak, fransız, avstraliyalı və şəhid məhmətciklər bir torpaqda uyuyur. Böyük Atatürk 1915-ci ildə meydan savaşları zamanı ayaqlar altında tapdanan düşmən bayrağını əyilib yerdən qaldırmış: “Düşmən də olsa, bir ölkənin bayrağıdır, ayaqlar altında sürünməsi doğru deyil” demişdi. Sonra isə o böyük Zat: “Siz bu ölkəyə qarşı savaşarkən bizim düşmənimiz, burada həyatınızı itirdikdən sonra məhmətciklə bərabər şəhidimizsiniz, artıq bizə əmanətsiniz” demişdi. Yəqin ki, ermənilər heç zaman onun bu hərəkətinin başa düşməyəcəklər.
Ayağımızı yerə basmağa belə ehtiyat edir, sanki torpaq altında yatan kəfənsiz şəhidlərin ruhlarını incitməkdən qorxurduq. Bu mənzərə içərisində ən çox diqqətimi çəkən İngiltərə şahzadəsinin İstiqlal Marşı çalınarkən sona qədər əli papağının tinində hərbi sayğı duruşunda olması idi. O qədər qürurverici səhnə idi ki, ifadəsi sözlə mümkün deyil. O gün Ermənistan adlı irticaçı bir ölkədə nifrət və kin bəyan edilərkən, Türkiyə Prezidenti başda olmaqla, 21 ölkənin başçısı, 90-a yaxın ölkənin yüksək çinli nümayəndəsi Çanaqqaladan dünyaya barış, sülh, dostluq mesajları yolladılar, “Barış umutları tükənməyib” deyə çağırış etdilər.
Əlbəttə, insan içində nə bəsləyərsə, nəyi yetişdirərsə ətrafına da onu paylayar. Millətlər də elədir.
Yadımdadır, törən bitdikdə axşama doğru İstanbula yol aldıq. Üç dənizin ortasında olan Türkiyədə Günəşin batmağını seyr etmək ayrıca həyəcan verirdi bizə. Bir az dincəlmək üçün Çanaqqala şəhərində, Eceabat deyilən məkanda bir yol kənarında restorana endik. Yolboyu düzülmüş polis nəfərlərindən öyrəndik ki, Türkiyənin Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da daxil olmaq üzərə dünyanın 21 ölkəsinin prezidenti olan karvan indi buradan keçərək axşam ziyafətinə gedəcək. Tez maşınımıza tərəf getdik, Azərbaycan-Türk bayraqlarını əlimizə götürüb yanımızdan keçəcək kərvanı sevgi və sayğı ilə kənardan salamlamaq qərarına gəldik. Çox keçmədən böyük bir karvanın bizə doğru gəldiyini gördük. Əlimizdə iki ölkənin bayraqları onları salamlamaq üçün qeyri-rəsmi saygı duruşunda olduq. Lap uşaqlar kimi əməlli-başlı havaya atılır, sevgimizi izhar etməyə çalışırdıq. Elə bu zaman üzərində «Türkiyə Cumhurbaşkanlığı» sözləri yazılmız böyük, yaraşıqlı avtobus qarşımızda dayandı. Dövlət başçılarının karvanını dayandıran üçrəngli bayrağımız və dövlətimizin başçısına olan ehtiramın təzahürü idi. Qapılar açıldı, sanki xəyal görürdük. Rəcəb Tayyib Ərdoğan çox sadə bir tərzdə avtobusun açılmış qapısından soruşdu: “Hayırlı akşamlar. Çocuklar, burda ne yapıyorsunuz?” Cavabında dedik: “Törende Size yaxınlaşa bilmədik, indi isə Sizi salamlamaq üçün buradayıq”. “Mən sizə yaxınlaşaram” deyib avtobusdan endi, hamımızla tək-tək görüşüb, əllərimizi sıxdı və çoxdanın tanış və dostları kimi bizimlə xeyli söhbətləşdi: “Sevimli Aliyev kardeşim buradaydı, bir az önce uğurladım onu. Nerde kalıyorsunuz, ne zaman gideceksiniz”? deyə maraqlandı. Ziyafətə getdiklərindən ac olub-olmadığımııza maraq etdi. Cavabında bildirdik ki, elə indicə restoranda möhkəmcə yemişik.
Bəli, bu böyük insan hətta şam yeməyində də bizimlə bir yerdə olmaq istəyirdi. Bizim timsalımızda xalqımıza, bayrağımıza hörmət əlaməti olaraq karvanı dayandırmışdı. 21 ölkənin prezidentləri, 90-a yaxın ölkənin yüksək çinli nümayəndələri bu mehribanlığı, bu sevgini izləməyə əslində məcbur edilmişdilər. Amtobusun pəncərələrindən bizim səmimi görüşümüzü maraqla izləyirdilər. Sonra bizimlə sağollaşdı. Yenə də hər birimizlə ayrı-ayrılıqda görüşdü. Alqış və dualarımızla yoluna davam etmək üçün avtobusa qalxdı.
Bu, doğrudan da dünyada tayı-bərabəri olmayan bir sevginin, can və qan bağlılığının ifadəsi idi. Biz jurnalistlər də bu görüşdən aldığımız izahedilməz, möhtəşəm sevinclə İstanbula doğru yolumuza davam etdik.
Artıq bir neçə gündən sonra Türkiyə Prezidentinin Fotoqraf Servisi hörmətli Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşümüzdən xatirə şəkillərini qəzetimizin elektron poçtuna göndərdi. Həmin şəkillərdən bir neçəsini maraqlı olduğunu düşünərək yazıma əlavə edirəm.
Bir millət, iki dövlət. Bəxtiyar Vahabzadənin tez-tez xatırladığım Azərbaycan - Türkiyə şerini özüm üçün təkrar edirəm. Bu şeir Ərdoğanın səsləndirməsində mənə həmişə izah edə bilmədiyim qəribə bir təsir bağışlayır. İndi də elə bil ki, bu böyük Zat 5 il bundan əvvəl olduğu kimi yanımızdadır, şirin-şirin neçə illərin dostu kimi bizimlə söhbətləşir. Və qulağımda Rəcəb Tayyib Ərdoğanın insanın qəlbini ehtizaza gətirən səsi eşidilir:
Bir millətik, iki dövlət Eyni arzu, eyni niyyət Hər ikisi Cümhuriyyət Azərbaycan-Türkiyə. Bir ananın iki oğlu Bir ağacın iki qolu O da ulu, bu da ulu Azərbaycan-Türkiyə… Dinimiz bir, dilimiz bir Ayımız bir, ilimiz bir Eşqimiz bir, yolumuz bir Azərbaycan-Türkiyə…
Əminə YUSİFQIZI, Yevlaxda çıxan «Kür» qəzetinin baş redaktoru, Respublikanın əməkdar jurnalisti
