İlqar Hüseynli: “Ona görə də bu məsələ daim diqqətdə saxlanmalıdır”
Heç kimə sirr deyil ki, əmək müqaviləsinin bağlanması üçün ciddi addımlar atılmasına rəğmən, bu sahədə yenə də qanun pozuntuları davam edir. Bəzi hallarda işçi ilə işəgötürən arasında sadəcə şifahi razılıq olsa da, əmək müqaviləsi imzalanmır. Bu halda işəgötürən işçinin əməkhaqqının bir hissəsini (və ya bütün əməkhaqqını) ödəməsə, işçinin məhkəməyə şikayət etməyinin heç bir mənası olmur.
Problem ondadır ki, təkcə baş menecer, mühasib və baş mühəndislərin bir qismi ilə əmək müqaviləsi bağlanır. Fəhlələr isə ehtiyaclarını ödəmək üçün məcburiyyətdən yalnız şifahi razılığa əsasən gündəlik ödənilən məbləğlə kifayətlənməli olurlar.
Bu arada çoxmənzilli yaşayış binalarında işləyənlər arasında aparılan monitorinqlərin nəticələri açıqlanıb. Monitorinqlərin nəticələrinə görə, işçilərin 27 faizi əmək müqaviləsi və ya xidməti müqavilə olmadan işləyir. Bu rəqəm “ASAN xidmət”in Əmək Münasibətlərinin Monitorinqi Mərkəzi tərəfindən keçirilən yoxlamalardan sonra aşkarlanıb. Monitorinq nəticəsində aşkar olunmuş faktlar müvafiq tədbirlərin görülməsi məqsədilə aidiyyəti üzrə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və Baş Prokurorluğa yönləndirilib.
O da məlum olub ki, mütəmadi olaraq dövlət orqanları tərəfindən tikinti şirkətləri ilə bağlı məlumatlar təhlil ediləcək. Hansısa bir tikinti şirkəti haqqında şübhə yarandığı halda Mərkəz tikinti obyektlərində səyyar monitorinq həyata keçirəcək.
Görünən odur ki, bu sahədə görülən bir sıra tədbirlərə rəğmən, hələ də belə xoşagəlməz hallar var. Xüsusən də uzun illərdir belə halların məhz tikinti sektorunda baş verməsi və bunun hələ də davam etməsi narahatlıq doğurur.
Maraqlıdır, ekspertlər bunun səbəblərini nə ilə əlaqələndirir?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən ekspert İlqar Hüseynlinin fikrincə, ümumiyyətlə, qeyri-rəsmi əmək münasibətləri məsələsi ölkədə uzun müddət hökm sürən problem olub: “İstər tikinti şirkətlərində, istərsə də istehsalla məşğul olan obyektlərdə işçilərin, əmək müqavilələrinin sayı gizlədilir. Bu, kifayət qədər problem yaradır. Ən başlıcası isə, birbaşa əmək müqaviləsi olmadan, xüsusən tikinti şirkətlərinin cəlb etdiyi fəhlələr və digər kateqoriyalı işçilərin tikintidə baş verən bədbəxt hadisələrdən sığortalanması imkanları məhdudlaşır. Baş verən bədbəxt hadisə gizlədilir, üstü örtülür və s. Bunların qarşısını almaq üçün gücləndirilmiş tədbirlər həyata keçirilməlidir. Digər tərəfdən, bu, işəgötürənlə işçi arasında baş verən sövdələşmə olduğuna görə, adətən bunun üstünü açmaq, xüsusən istehsalatda çalışan işçi sayını müəyyənləşdirmək bir qədər çətin olur. Yəni iki şəxs arasında baş verən sövdələşmədə bu problemləri ortaya qoymaq, aşkarlamaq üçün imkanlar yetərsizləşir. Bu mənada istehsalat sahələrində kameraların quraşdırılması, istehsalat yerlərində monitorinqlərin həyata keçirilməsi və birbaşa canlı olaraq bu prosesin izlənməsi müəyyən mənada problemin qarşısını alıb. Belə ki, əvvəllər belə hallar daha çox idi. Ancaq buna baxmayaraq, hələ də tikintidə işçilərin müqaviləsiz işlədilməsi halları var. Ona görə də bu məsələ daim diqqətdə saxlanmalıdır. Təkcə tikinti sahələrində kameraların quraşdırılması ilə iş bitmir. Kameraların işlək vəziyyətdə olması da çox mühüm amildir. Bu proseslərin özünə də nəzarət etmək lazımdır. Başqa bir tərəfdən, işçilərin özləri də fəal olmalıdır. Çünki tikinti ilə yanaşı, istehsalatda qeyri-rəsmi əmək münasibətləri şəraitində qanunsuz olaraq fəaliyyət göstərən işçilərin özlərinin də sosial hüquqlarının pozulması halları baş alıb gedir. Fikrimcə, bu sahədə də hərtərəfli nəzarət tədbirləri gücləndirilməlidir. Belə olarsa, o zaman bu kimi neqativ halların qarşısı alınacaq. Nəticədə işçilərin əmək hüquqları qorunacaq. Hesab edirəm ki, bütün bu məsələlərə kompleks formada yanaşılmalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
