Azərbaycan fermerləri də rubla görə zərər görməyə başlayır

Tarix: 14.01.2015 / 02:27
Bölmə: İqtisadiyyat

Rusiya rublunun dəyərdən düşməsi şimal qonşumuzun xarici ticarət dövriyyəsinin həcminə getdikcə daha çox təsir göstərməkdə, onun miqdarının azalmasına rəvac verməkdədir. Xüsusən də Rusiyanın MDB ölkələri ilə ticarət həcminin azalması özünü qabarıq formada büruzə verir. Əksər postsovet ölkələrindən, o cümlədən Azərbaycandan Rusiyaya ixracın həcmi getdikcə azalır. Ekspertlər hesab edir ki, cari il ərzində vəziyyət dəyişməsə, şimal qonşumuza ixrac daha kəskin şəkildə aşağı düşmək iqtidarındadır.

İndilikdə isə rublla bağlı proseslər heç də müsbət istiqamətdə inkişaf etmir. Moskva birjasında neftin ucuzlaşması fonunda rublun dollar və avroya qarşı məzənnəsi yenidən enib. Birjanın son alqı-satqı sessiyasında dolların məzənnəsi 63 rubla çatıb, avronun alqı-satqısı isə 74,5 rubl göstəricisi ətrafında aparılıb. Neftin daha da ucuzlaşmasının proqnozlaşdırılması ilə bağlı olaraq rublun daha çox dəyərdən düşməsi gözlənir.

Rusiyanın keçmiş maliyyə naziri Aleksey Kudrin vəziyyətin daha da pisləşəcəyini iddia edir: «Rusiya bu il özünün investisiya reytinqini itirəcək». O bu amilin rublu daha çox zəiflədəcəyini bildirib: «Rusiyanın reytinqi xeyli zəifləyəcək. Allaha şükür ki, olay ötən ilin sonunda baş vermədi. Əsas təzyiq fond bazarına olacaq. Artıq bu şokun təsiri aktiv şəkildə özünə yer edir. Heç kim düşünmürdü ki, ölkədə vəziyyət bu qədər pisləşəcək. Bunlar reallaşan zaman eyni anda bazar yatmağa başlayacaq və nəticədə rubla təzyiq artacaq». Bu arada onu da xatırladaq ki, bir neçə gün əvvəl «Fitch» reytinq agentliyi Rusiyanın reytinqini «BBB» səviyyəsindən «BBB minus» səviyyəsinədək endirib. Bu, ən aşağı investisiya reytinqidir. Agentliyin qərarı neft qiymətlərinin enməsi və rublun dəyərinin düşməsi ilə bağlıdır. «Fitch» həmçinin Qərbin sanksiyalarının mənfi təsirini də qeyd edir. Sanksiyalara görə Rusiya bankları və dövlət şirkətləri xarici kapital cəlb edə bilmir. Ölkənin reytinqi daha bir pillə azaldılsa, Rusiya «Fitch»in «zibil» kimi tanınan qeyri-investisiya reytinq zonasına keçəcək. İqtisadi ekspertlərin fikrincə, Rusiyadakı iqtisadi böhrana görə ölkə bu yaxınlarda üç əsas beynəlxalq reytinq agentliyinin bu zonasına keçə bilər. Rusiyanın «Standard & Poor’s» agentliyi ilə reytinqi də «BBB minus»dur, «Moody’s» isə, hələ ki, daha yüksək «Baa2» reytinqini saxlayır.

Bütün bunlar şimal qonşumuzun vəziyyətini daha da pisləşdirir. Onu da qeyd edək ki, Rusiyanın 720 milyard dollar xarici borcu var. 2015-ci ildə 134 milyard dollar borc qaytarılmalıdır. Rusiyanın qızıl-valyuta ehtiyatları hər həftə 10 milyard dollar azalır. Bütün bunlar rublu daha böyük sürətlə sıradan çıxarır. Belə vəziyyət, digər ölkələrdə olduğu kimi, azərbaycanlı fermerlərin də maraqlarına cavab vermir. Vəziyyəti şərh edən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, Rusiyada rublun məzənnəsinin aşağı düşməsi yerli fermerlərin istehsal etdikləri məhsullarla bağlı fərqli qərarlar almasına gətirib çıxarır. Onun sözlərinə görə, yerli fermerlərin istehsal etdiyi məhsulların növlərinin dəyişdirilməsi bazarlardakı qiymətin onlar üçün əlverişli olmamaması ilə bağlıdır: «Rublun məzənnəsinin aşağı düşməsi, həmçinin, Rusiyadan Azərbayacana gətirilən aqrar məhsulların qiymətlərinin azalmasına gətirib çıxarır.». V.Bayramov əlavə edib ki, fermerlər qiymət azalmaları və neftin qiymətinin aşağı olması fonunda çəltik və sair kimi daha az əmək tələb edən məhsullar istehsal etməkdə daha çox maraqlıdır: «İndiki halda fermerlərin istehsal etdiyi məhsulların növlərinin dəyişdirilməsi bazarlardakı qiymətin onlar üçün əlverişli olmaması ilə bağlıdır. Ancaq dənli bitkilərin ixracatına həm Rusiya, həm də bir sıra ölkələr müəyyən qadağalar tətbiq etdiyindən, bu kimi məhsulların istehsal olunmasında və bazara çıxarılmasında qiymət artımı müşahidə olunacaq. Rublun məzənnəsinin aşağı düşməsi, eyni zamanda, digər ölkələrdən Rusiyaya gətirilən məhsulların qiymətinin dollar və rubl ifadəsində artmasına gətirib çıxarır».

Rublun dəyərdən düşməsi Rusiyada, həmçinin, ərzaq inflyasiyasını da gücləndirir. Bunun nəticəsində isə, manatın möhkəmlənməsinə rəğmən, Rusiyadan Azərbaycana ərzaq inflyasiyası idxal edilir. Nəzərə alaq ki, Azərbaycanın ərzaq idxalında Rusiya ciddi paya malikdir. Hazırda Rusiya iqtisadiyyatı sanksiyalar üzündən tənəzzülə gedir, milyardlarla dollar həcmində kapital ölkədən çıxarılır. Bu fonda, əvvəlki kimi, rubl sürətlə dəyərdən düşür. Qeyd olunduğu kimi, belə vəziyyətin cari il ərzində də davam etməsi proqnozlaşdırılır və bu hal Azərbaycan-Rusiya ticarət dövriyyəsinin həcmini mütləq şəkildə azaldacaq. Burada özünü göstərəcək təhlükəli məqam isə ölkəmizdən Rusiyaya ixracın azalmağa doğru getməsidir. Bu, əsasən, azərbaycanlı fermerləri çətin vəziyyətə salır. Lakin bu vəziyyətdə onlar məhsulları daxili bazara yönəltdiyindən, bu, bazarlarda bolluğa səbəb olur.