Ermənistanla sərhəddə baş verən son olaylar düşmənin Azərbaycan ordusunun sərt zərbələrinə hədəf olması ilə yanaşı, həm də onun beynəlxalq aləmdə təcrid edilməsi ilə yadda qaldı. Xüsusən də Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından (KTMT) gözlədiyi dəstəyi almaması bu ölkədə şok effekti yaradıb. Artıq erməni mediasında KTMT, onun əsas gücü sayılan Rusiyaya qarşı açıq ittihamlar səslənir, Ermənistanın bu qurumdan çıxmasına dair çağrışlar edilir. Məsələn, “armenianreport” portalı yazır ki, Ermənsitanın heç bir müttəfiqinin olmaması son döyüşlər fonunda bir daha təsdiqini tapdı:“Ermənistan bundan sonra da KTMT-yə ümid etməməlidir. Çünki 2016-cı ilin aprelində olduğu kimi, bu dəfə də təşkilat və Rusiya bizi yalqız qoydu. Bu qurumda təmsil olunmağın mənası yoxdur”.
Xatırladaq ki, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı Azərbaycan-Ermənistan sərhədində baş verən qarşıdurma ilə əlaqədar sadəcə bir bəyanat yayıb. Burada KTMT Azərbaycan-Ermənistan sərhədində vəziyyətin gərginləşməsi ilə əlaqədar ciddi narahatlığını bildirir, atəşin dərhal dayandırılmasına çağırır. Bu yanaşma isə Ermənistanı qane etmir. Çünki düşmənin əvvəldən əsas niyyəti o idi ki, sərhəd təxribatına getməklə KTMT, ilk növbədə, Rusiya bu münaqişəyə cəlb edilsin. Amma bu məsələdə düşmən ciddi yanılıb və Rusiya başda olmaqla KTMT-nin, Ermənistan xaric, digər üzvləri Azərbaycanla tərəfdaşlıq münasibətlərini daha üstün tutub. Elə bu səbəbdən Ermənistanın istəyinin əksinə olaraq qurum təcili iclas keçirməyə də lüzum görməyib. Sabiq xarici işlər naziri, politoloq Tofiq Zülfüqarov bu xüsusda bildirir ki, təşkilat tərəfindən İrəvana açıq mesajlar verilib:“Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı Rusiyanın mövqeyi nəzərə alınmadan hər hansı bir qərar verə bilməz. Məhz bu səbəbdən nəinki Ermənistan lehinə qərar verildi, heç İrəvanın çağırışına reaksiya belə verilmədi. KTMT-də əsas söz sahibi Rusiyadır. Maraqlı bir məqam isə Ermənistanın birbaşa Rusiyaya deyil, təşkilatın özünə müraciət etməsidir. Bunun əsas səbəbi Paşinyan administrasiyası ilə Kreml arasında soyuq küləklərin əsməsidir. Heç kəsə sirr deyil ki, Paşinyanın qərbmeyilli açıq siyasəti Rusiya ilə münasibətlərə əsaslı soyuqluq gətirib. Bütün bunları nəzərə alaraq rəsmi İrəvan KTMT-yə müraciət etdi”. Politoloq xatırladıb ki, KTMT üzvləri Azərbaycana dost olan ölkələrdir:“Yəni belə bir qərarın veriləcəyini Paşinyan da bilirdi. Faktiki olaraq Paşinyan Rusiya ilə əlaqələri pozub, Qərbə yaxınlaşmaq istəyir. O həm də KTMT-nin Ermənistana dəstək olmamasını əsas gətirərək, daxildəki antirusiya meylli qüvvələrin dəstəyini almağa çalışır”.
Elə rusiyalı hərbi siyasi ekspert Pavel Felgenhauer də qeyd edir ki, KTMT Qarabağ münaqişəsinə qarışmayacaq və bu səbəbdən İrəvan Azərbaycanın daha sərt zərbələrinə hazır olmalıdır:“Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli yoxdur. Bu gün baş verənlər də bunun sübutudur. Uzun zaman idi ki, münaqişənin həlli ilə bağlı ciddi danışıqlar da aparılmırdı. Ona görə də gec-tez bu toqquşmalar baş verməli idi. Toqquşmaların indiyədək davam etməsi çox təhlükəlidir, münaqişənin daha da dərinləşməsini mümkün edir”. Rusiyalı hərbi ekspert münaqişənin alovlanmasına səbəb kimi beynəlxalq ictimaiyyətin fəaliyyətsizliyini göstərib:“Əlbəttə, heç nə eləməsən, heç bir addım atmasan, bu baş verməliydi. Beynəlxalq ictimaiyyət münaqişənin nizamlanması ilə bağlı indiyə kimi heç bir mexanizm tapmayıb. Son illər, demək olar ki, heç bir ciddi danışıqlar aparılmırdı. Uzun illər bir-birinə qarşı mübarizə aparan ordular qarşı-qarşı dayananda, o silahdan əlbəttə ki, atəş açılacaqdı. O ki qaldı kimin birinci başlamasına, artıq bunun əhəmiyyəti yoxdur. Müharibənin tərəflərdən kimə sərf etməsinə gəldikdə isə, məncə, heç kimə müharibə sərf etmir. Lakin bu, müharibənin başlamaması üçün əsas arqument deyil”.
Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatını Azərbaycanla müharibəyə sürükləmək planına toxunan Pavel Felgenhauer bunun boş yerə olduğunu bildirib:“KTMT-də heç bir ölkə bu münaqişəyə müdaxilə etməyəcək. Qazaxıstan, Qırğızıstan, Belarus Azərbaycana qarşı ordu göndərəcək? Heç vaxt! Heç bir halda bu baş verə bilməz. O ki qaldı Rusiyaya, bəli Rusiya regionda mövcuddur. Ermənistanda Rusiya qoşunları var. Lakin Rusiya üçün Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə Ermənistan tərəfindən müdaxilə etmək maraqlı deyil. Rusiya bu iki ölkə ilə bərabər səviyyədə əlaqə qurmaq istəyir. Bəli, Moskva Cənubi Qafqaz regionunda yenə söz sahibi olmaqda iddialıdır. Bununla belə, Rusiya münaqişə tərəflərinin heç birinin yanında olmaq istəmir, olmayacaq da. Bu birmənalı belədir. Ona görə də Rusiya hələlik atəşi dayandırmaq üçün diplomatik təzyiq göstərir”.
Rusiyalı ekspert Ermənistan KTMT üzvü kimi bu qurumun müdaxilə etməsini istəməsinin təbii olduğunu vurğulayıb:“Lakin KTMT-nin heç bir üzvü buna razı olmayacaq. KTMT-nin müdaxiləsi heç Rusiyaya da lazım deyil. KTMT-nin təcili iclasının əvvəl çağırılması, sonra da qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınması da bunu göstərir. Heç kəs nə Rusiyanı, nə də KTMT-nin digər üzvlərini Azərbaycana qarşı vuruşmağa məcbur edə bilməz. Məncə, KTMT-nin təcili iclasının təxirə salınması qərarı da Moskvada qəbul olunub. Bu onu göstərir ki, Ermənistan hazırda təcrid olunmuş vəziyyətdədir. Hərbiləşdirilmiş KTMT-nin bu münaqişəyə qoşulması quruma üzv dövlətlərə maraqlı deyil. İkinci bir tərəfdən, KTMT-nin təcili iclası çağırılsa belə, orada ancaq məsləhətləşmələr olacaq, heç bir hərbi siyasi qərardan söhbət gedə bilməz. Hər bir üzv ölkə öz milli və suveren maraqları baxımından bu iclasda öz qərarını verəcək. Bir daha qeyd edirəm ki, Rusiyaya münaqişəyə hərbi müdaxilə etmək qətiyyən maraqlı deyil. Bütün hallarda Rusiya bu münaqişəyə müdaxilə etmək istəməz. Çünki Azərbaycanla konfrontasiyaya girmək Moskvanın marağında deyil. Digər bir məqam isə ondan ibarədir ki, burada Türkiyə, İsrail və ümumilikdə Qərb-ABŞ və Avropa Birliyi faktorları var”. Bütün bunlar Ermənistanın KTMT ilə bağlı ssenarilərinin boşa çıxdığını göstərir və indiki halda İrəvan Azərbaycanla döyüş meydanında tək qalxmasından olduqca qorxur.
Nahid SALAYEV
