Koronavirusun çökdürdüyü Ermənistan üzləşdiyi çətinliklər fonunda onu indiyə qədər ayaqda saxlayan Rusiyanı getdikcə daha çox ittiham etməyə başlayıb. Belə görünür ki, hadisələrin indiki inkişaf axarı İrəvan və Moskvanın münasibətini əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirəcək. Elə erməni ekspert Aşot Markosyan da məsələyə eyni prizmadan yanaşır. O bildirir ki, koronavirus epidemiyası ilə əlaqədar dünya iqtisadiyyatı çöküş yaşayır və Ermənistan da bundan kənarda qala bilməz. Lakin ekspert virusun erməni iqtisadiyyatına daha dağıdıcı təsir göstərdiyini vurğulayır.
Aşot Markosyan xatırladır ki, Ermənistanda epidemiya ilə əlaqədar fövqəladə vəziyyət rejimi elan olunub və bir sıra müəssisələrin fəaliyyəti məcburi şəkildə dayandırılıb. Bunun ardınca Ermənistan hökuməti koronavirus pandemiyası səbəbindən tətbiq olunan fövqəladə vəziyyətin uzadılması barədə qərar qəbul edib. Ermənistan Nazirlər Kabineti tərəfindən fövqəladə vəziyyətin mayın 14-nə qədər uzadıldığı bildirilib. Bu isə azsaylı istehsal və xidmət sahələrinin fəalyyətini hələ bir müddət də dayandırması deməkdir. Bütün bunlara paralel olaraq, Ermənistanda qazın qiymətinin bahalaşması barədə söz-söhbətlər aktivləşib. Məlum olduğu kimi, Ermənistan baş nazirinin müavini Mher Qriqoryan “Qazprom”un rəhbəri Aleksey Millerə məktubla müraciət edib ki, qiymət məsələsi yenidən nəzərdən keçirilsin, çünki dünya enerji resursları bazarında baş verənlər sirr deyil. Amma bu müraciətdən sonra “Qazprom Armenia” qazın qiymətinin bahalaşması tələbilə çıxış edib. Ermənistanda qazın qiymətinin dəyişdirilməsinə hansı komponentlərin təsir edəcəyinə dair Aşot Markosyan qeyd edib:“Bilirik ki, Ermənistanın öz yanacaq və enerji resursları yoxdur, əslində qaz və digər enerji resurslarının idxalı respublika sərhədlərindən kənarda edilir. Rusiya indiki halda qazın qiymətini qaldırmaqla Ermənistanı sıxışdırır və bu, müttəfiqlik hesab edilə bilməz. Bu səbəbdən ölkəmizlə qaz istehsal edən ölkə və ya ölkələr birliyi arasında formalaşan qiymət sistemi müəyyən hallardan asılıdır. Bu halların yaranması müəyyən formada təbii resursların qiymətinə də təsir edir”.
“1in.am” portalı da yazır ki, İrəvanın Kremlə qarşı çıxmaq niyyəti Moskvanı daha da qəzəbləndirib və indi Rusiya Ermənistandan üz döndərir:"Koronavirus dünyanın bütün ölkələri üçün problemlər yaradıb. Hazırda Ermənistan-Rusiya gündəliyində əsas məsələ bəlkə də qaz problemidir və bu, Ermənistan üçün həyati əhəmiyyət daşıyır". O da xüsusi vurğulanır ki, yaranmış qeyri-müəyyənlik Ermənistanı təhdid edən iqtisadi böhranı daha da genişmiqyaslı edir:"Rusiyanın Ermənistana qarşı müttəfiq öhdəlikləri varsa, açıq şəkildə başa düşməlidir ki, qazın qiymətinin bahalaşması Ermənistanın iqtisadiyyatını çöküş astanasına sala bilər. Digər tərəfdən, qaz problemi Moskvanın İrəvana qarşı təzyiq üçün istifadə etdiyi yeganə məsələ deyil. Rusiya Azərbaycanla hərbi-texniki əməkdaşlıq istiqamətlərinin geniş çərçivəsində, eləcə də aviasiya təchizatı istiqamətində danışıqlar aparmağa hazırdır". Portal yazır ki, Ermənistan Avrasiya İqtisadi Birliyindən də istədiyi yardımı ala bilmir. Bu baxımdan da Avrasiya İqtisadi Birliyi Avropa Birliyindən fərqlənir: “Avropa Birliyi (AB) koronavirus pandemiyasının nəticələrinə qarşı gördüyü antiböhran tədbirləri çərçivəsində 500 milyard avro ayıracaq, bunun 300 milyardı kiçik və orta biznesin dəstəklənməsinə yönəldiləcək. AB baxımından, koronavirus böhranının müxtəlif xarakterli nəticələri oldu – böhran həm texniki, həm siyasi, həm də sosial-psixoloji problemləri ortaya çıxardı. İş ondadır ki, böhran bir zamanlar vahid olan Avropanı parçalanmağa, sərhədləri bağlamağa məcbur etdi. İtaliya ona yetərli dəstək vermədiyi üçün Avropadan açıq şəkildə şikayətə başladı. Yarım trilyon avroluq proqramla böhranın nəticələrinin ağırlığını neytrallaşdırmaq və paralel olaraq, Avropada sosial-psixoloji atmosferi bərpa etmək mümkün olacaqmı? Bu suala dəqiq cavab vermək praktiki mümkün deyil, çünki dünyanın koronavirusla necə, nəhayət, hansı rejimdə mübarizə aparacağı və postkoronavirus perspektivləri nöqteyi-nəzərincə qeyri-müəyyənlik, hələ ki, davam edir. Bununla birlikdə, AB tənəzzülü durdura bildi. Söhbət iqtisadi tənəzzüldən deyil, sosial-psixoloji və siyasi tənəzzüldən gedir. Ancaq bu, çağırışların ikinci mərhələsinin gəlməyəcəyinə təminat vermir. Bu mərhələdə AB, deyəsən, özünə gəlib və idarəçiliyə başlayıb. Bu fonda Ermənistanın olduğu yerdə vahid iqtisadi məkan və həyat qabiliyyətli struktur olma iddiası ilə çıxış edən Avrasiya İqtisadi Birliyində (AİB), – praktiki koronavirus ondan bir şey qoymayıb, – durumun necə olması maraqlıdır. Bu mənada, mövcud durumda AİB böhranı idarə etmək qabiliyyətini göstərə bilməsə də, heç olmasa, “həyat əlamətləri” göstərməlidir.
Bu arada, biz görürük ki, epidemiya artıq bir neçə həftə ərzində bütün dünyanı bürüyüb, AİB üzvü olan dövlətlər arasında isə, praktiki olaraq, yüksək səviyyəli təmaslar, hətta nazirlər səviyyəsində müzakirələr belə, yoxdur. Üçüncü ölkələrdən gələn bir sıra əhəmiyyətli mallara qoyulan gömrük rüsumlarının sıfırlanması haqqında qərar qəbul edilib. Deyilənə görə, mühüm qərardır, ancaq bu, çox güman ki, “suda boğulmamaq” üçün verilən qərardır. Ancaq sudan necə çıxmaq məsələsi AİB-də müzakirə belə edilmir. Bu da həmin ittifaqın nə olduğunu ən yaxşı formada izah edən əlamətdir. O, Rusiyanın geopolitik iddialarını təmin etmək vasitəsidir, lakin böhran şəraitində Rusiya üçün yükə çevrilir. İddialar nə qədər olarsa, bu iddiaların alət və vasitələri üçün məsuliyyət də o qədər olmalıdır. Halbuki, bu mənada, Moskvanın məsuliyyət resursu yoxdur və üstəlik o, hətta əməli olaraq öz sərəncamında olan vasitələrin ümumi maraqlara xidmət etməsindən – enerji resurslarının, o cümlədən qazın qiymətinin endirilməsindən imtina edir. Bu vəziyyət Ermənistan üçün ciddi problemdir və İrəvanı daha çox Qərbə baxmağa vadar etməlidir”. Lakin məsələ burasındadır ki, Qərbdə də Ermənistana yaxın durmaq istəyən yoxdur.
Nahid SALAYEV
