Ermənistana satdığı qazın qiymətini qaldırmağa hazırlaşan Rusiya daha bir məqam üzrə İrəvanı küncə sıxışdırmağa hazırlaşır. Belə ki, Rusiyanın "Moskovskiy komsomolets" qəzetində Ermənistan ərazisində yerləşən ABŞ-ın bioloji laboratoriyaları barədə məlum yazı dərc edildikdən sonra işğalçı ölkənin özündə də məsələ yenidən aktuallaşıb.
Xatırladaq ki, Moskvanın dəfələrlə təkid etməsinə baxmayaraq, İrəvan hələ də bu laboratoriyalara rusları buraxmır. İndi koronavirusun Ermənistanda tüğyan etməsi fonunda məsələ yenidən erməni mediasının gündəminə gəlib. Bu xüsusda Ermənistanın “168 jam” qəzeti yazır ki, laboratoriyaların Rusiya tərəfindən indiki vaxtda yenidən gündəmə gəlməsi təsadüfi deyil:“Rusiyalı mütəxəssislərin Ermənistan ərazisində yerləşən bioloji laboratoriyalara buraxılması məsələsi sonuncu dəfə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Ermənistana ötən il baş tutan ikigünlük səfərində əsas müzakirə mövzularından biri oldu. Lavrov bildirdi ki, Moskva bu məsələ ilə bağlı tezliklə memorandum imzalamaq ümidindədir. Amma İrəvan buna tələsmir. Moskva da bundan çox qəzəblənir. Hələ 2008-ci ildən Pentaqon Ermənistanda 10-a yaxın bioloji laboratoriya yaradıb. Onlar Amerikanın müdafiə məqsədli “Müştərək iştirakla bioloji proqram”ı üzrə işləyir. Ermənistan hakimiyyəti bildirir ki, bioloji laboratoriyalar yalnız tibbi məqsədlərlə istifadə olunur. Amma Rusiya Moskva və İrəvanın bioloji təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətinin vacibliyini vurğulayıb. Bu kontekstdə Kreml dəfələrlə İrəvana bioloji silahın hazırlanmasını qadağan edən konvensiyanın mövcudluğunu da xatırladıb və bildirib ki, ABŞ qəti şəkildə bu konvensiyaya etiraz edir, dünyanın hər yerində ikitərəfli əsasda özünə tabe olan laboratoriyalar yaratmağa çalışır. Hazırda laboratoriyalar məsələsi Moskva və İrəvan arasında ciddi ziddiyyət predmeti olaraq qalmaqda davam edir və belə getsə, Moskva Ermənistana qarşı müəyyən cəza tədbirlərini işə sala bilər. Bu mənada, "Moskovskiy komsomolets" qəzetinin yenidən bu məsələni qabartması da təsadüfi sayıla bilməz”.
"Hazırda Ermənistanda bütöv bir şəbəkə - Bioloji Təhlükələrin Azaldılması Proqramı (BTRP) çərçivəsində ABŞ hərbçilərinin pulu ilə yaradılmış və ya modernləşdirilmiş 12 bioloji laboratoriya fəaliyyət göstərir ki, bu da öz növbəsində ABŞ Bioloji Birgə İştirak Proqramının (CBEP) bir hissəsidir. Proqram 25 ölkədə fəaliyyət göstərir. Ermənistan buna 2008-ci ildə qoşulub..."
Xatırladaq ki, "Moskovskiy komsomolets" Ermənistan Səhiyyə Nazirliyi Milli Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin 14 mütəxəssisinin virusa yoluxmasından sonra məsələni gündəmə gətirib. Nəşr yazır:"Hazırda Ermənistanda bütöv bir şəbəkə - Bioloji Təhlükələrin Azaldılması Proqramı (BTRP) çərçivəsində ABŞ hərbçilərinin pulu ilə yaradılmış və ya modernləşdirilmiş 12 bioloji laboratoriya fəaliyyət göstərir ki, bu da öz növbəsində ABŞ Bioloji Birgə İştirak Proqramının (CBEP) bir hissəsidir. Proqram 25 ölkədə fəaliyyət göstərir. Ermənistan buna 2008-ci ildə qoşulub. CBEP-in bəyan edilmiş məqsədi epidemiyaların qarşısını almaq, təhlükəli virusları, bakteriyaları, digər mikroorqanizmləri aşkar etmək və təsirlərini zərərsizləşdirməkdir. Hazırda İrəvanda üç laboratoriya var - Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzində, Dövlət Qida Təhlükəsizliyi Xidmətində və "Nork" Yoluxucu Xəstəliklər Klinikasında. Regional laboratoriyalar, məsələn, Gümrü, Vanadzor, İcevan və Martuni şəhərlərindədir. ABŞ bu şəbəkənin yaradılmasına təxminən 50 milyon dollar xərcləyib. Ermənistandakı laboratoriyaların ikili - hərbi və mülki təyinatlı obyektlər ola biləcəyi ilə bağlı ortaya dərhal şübhələr çıxıb. Hələ heç kim bu suallara dəqiq cavab verməyib ki, laboratoriyaların yaradılması niyə ABŞ-ın Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən yox, Pentaqon tərəfindən maliyyələşdirilir. Amerikalı hərbi virusoloqlar niyə tədqiqatlarını aparmaq üçün uzaq ölkələrə getməli idilər – axı ABŞ-da bu cür laboratoriyaları təchiz etmək daha ucuz başa gələr? Məntiq qanunlarını rəhbər tutsaq cavab budur: həmin laboratoriyalarda, Quantanamo həbsxanasında olduğu kimi, ABŞ ərazisində qanun çərçivəsində məşğul olmağın mümkün olmadığı istənilən işləri görmək olar. Və ikinci cəhət: heç kim təminat verməyib ki, təhlükəli virus təsadüfən (məsələn, zəlzələ nəticəsində) "azadlığa çıxa” bilməz. Əhali əziyyət çəkə bilər. Ona görə də risq altına "xarici əhali"nin düşməsi daha yaxşıdır. Moskva ABŞ-ın Ermənistanda biolaboratoriyalarının olması ilə bağlı narahatlığını dəfələrlə bəyan edib. İrəvan isə həmişə "hər şey nəzarət altındadır" cavabını verib. Baş nazir Nikol Paşinyanın da mövqeyi ondan ibarətdir ki, hazırda bu obyektlər Ermənistanın tam nəzarəti altındadır, Ermənistanın mülkiyyətidir və orada erməni mütəxəssislər işləyir. Bəs Ermənistanda nə baş verdi? Bu il martın 22-də məlum oldu ki, Səhiyyə Nazirliyinə məxsus biolaboratoriyada işlər dayandırılıb və orada “son dezinfeksiya” aparılıb. Və bir həftə sonra 14 yoluxmuş işçi haqqında məlumat gəldi. Əlbəttə, Ermənistanda bir çoxlarında sual yarandı: necə yoluxa bilərlər? İstisna olunmur ki, bu, koronavirus üçün testlər zamanı baş verib. Bəlkə işçilərdən biri kənardan infeksiya gətirib və qalanlarını da yoluxdurub? Lakin sonra məlum oldu ki, onlar əhali ilə təmasda olublar və testləri artıq infeksiyaya yoluxmuş halda keçiriblər. Və ən yüksək təhlükəsizlik sinfinə malik olan laboratoriya özü infeksiya mənbəyinə çevrilib. Ermənistan ictimaiyyətinin suallarına hələlik nə Səhiyyə Nazirliyi, nə də laboratoriya rəhbərliyi cavab verib. Əsas sual isə budur: biolaboratoriya öz işçilərini virusdan qoruya bilmirsə, onda Ermənistanı necə qoruya bilər?”. İndi Rusiyada daha çox narahatlıq hökm sürür ki, ABŞ Ermənistanda ona qarşı istifadə edə biləcəyi bioloji silahlar hazırlayır və onun Ermənistan ərazisindən tətbiqi Vaşinqton üçün daha məqbuldur. Bura hətta koronavirus təhdidinin özü də daxildir. İstənilən halda, bioloji laboratoriyalar məsələsı artıq qarşıdakı günlərdə Moskva və İrəvan arasında daha ciddi çəkişmə predmetinə çevriləcək. Rusiya bu dəfə İrəvanı daha sərt şəkildə sıxışdırmaqda israrlıdır.
Nahid SALAYEV
