ABŞ prezident Donald Trampın İranla nüvə sazişindən çıxmasından sonra iki ölkə arasında gərginlik daha da artıb. Baki-xeber.com xəbər verir ki, hazırda ABŞ İranın enerji və bank sektorlarına yenidən sərt sanksiyalar tətbiq etməyi nəzərdən keçirir.
Bildirilir ki, məqsəd İranın xam neft satışlarından əldə etdiyi gəliri sıfıra endirməklə rejimə təzyiqi artırmaqdır.
İran prezidenti Həsən Ruhani isə, ABŞ tərəfindən İranın neft ixracatına məhdudiyyət gətirildiyi təqdirdə, bölgə ölkələrinin də neft ixrac edə bilməyəcəyini deyib. O, bildirib ki, Vaşinqton öz müttəfiqlərinə İrandan neft alışını qadağan etməkdə davam edərsə, onda “qara qızıl”ın Yaxın Şərqdən ixracı bütünlüklə sual altına düşə bilər. Yəni, İrandan neft alışına məhdudiyyət qoyularsa, onda digər region ölkələri də öz “qara qızıl”ın ixrac edə bilməyəcək: “ABŞ İrandan neft ixracının qarşısını kəsməyə çalışır. Amma onlar nə dediklərini anlamır. Bu o deməkdir ki, bütün region neft ixrac edə bilməyəcək. Məgər region neftini İran neftini almadan ixrac etmək mümkündürmü? ABŞ-ın addımlarının mütləq bir fəsadı olacaq” – deyə, Ruhani qeyd edib.
Ruhaninin bəyanatı İranın Basra Körfəzi ilə Oman Körfəzi arasında olan və qlobal neft ticarətində önəmli rola malik Hörmüz Boğazından neft daşımalarının qarşısını almaq təhdidi kimi yozulur. Ruhaninin bəyanatını şərh edən ekspertlərə görə, ABŞ-ın təhdidləri ilə İran neftinin ixracı dayandırılarsa, Tehran Bəsrə Körfəzini bağlayacaq.
Məsələni Anadolu Agentliyinə şərh edən, İran Araşdırmalar Mərkəzindən (IRAM) Haqqı Uyğura görə, İran Bəsrə körfəzini bağlayacağı halda problem qlobal məsələyə çevriləcək: "İranın Bəsrə Körfəzilə uzun bir sahili var. İran nəzəri olaraq, Bəsrə körfəzini bağlaya bilər, bunu mina döşəmək kimi hərbi üsullarla, ya da körfəzdə bir tanker batıraraq reallaşdıra bilər. Ancaq İran bu addımları atarsa onda bu tək ABŞ-ın deyil bütün dünyanın probleminə çevrilər”.
Hindistan və Çin də daxil olmaqla bir çox ölkənin neft ehtiyacının böyük bir qisimini Bəsrə Körfəzindən qarşıladığını xatırladan ekspert, İranın körfəzi bağlamasının özü üçün də intihar ola biləcəyini deyir.
İranın Bəsrə körfəzini bağlama təhdidlərini tez-tez təkrarladığına diqqət çəkən Uyğur deyir: "İranın praktikada bunu edəcəyini zənn etmirəm. Çünki çox sərt reaksiya ilə qarşılaşa bilər və ABŞ-a da hərbi əməliyyata başlaması üçün fürsət verər. Bu vəziyyətdə ABŞ, məhdud da olsa İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlaya bilər...
İran, Bəsrə körfəzini bağlamaq qərarı veribsə, bu birbaşa hərbi qarşıdurma qərarı vermək deməkdir. Gərginlik, körfəzi bağlanılması həddinə gəlibsə böyük bir qarşıdurma baş verə bilər. Trampın da qarşıdurmadan qaçacağını düşünmürəm. Bu vəziyyətdə Bəhreyn, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də birbaşa İrana qarşı ABŞ cəbhəsində yer alacaq. Hətta yalnız bu ölkələr deyil, İranı dəstəkləyən Çin və Hindistan da İrana qarşı çıxa bilər".
Ekspert hesab edir ki, Avropa da körfəzi bağlanılmasına qarşı çıxacaq ki, bu da nüvə sazişinin sonu deməkdir: "...Çünki Avropa körfəzdən gələn neftə asılıdır. Körfəzin bağlanması nüvə müzakirələrinin dayandırılması və İranın nüvə razılaşmadan çıxmasına gətirib çıxaracaq".
Başqa bir ekspert Tayyar Arı isə İranın Hürmüz boğazını bağlamaq niyyətinin mümkünsüz olduğunu düşünür. Çünki oradan təxminən 15 milyon barrel neft daşınır: “Bu təhdidin həyata keçirilməsinin çox ciddi nəticələri ola bilər.
Əgər körfəz bağlansa, ABŞ çox haqlı beynəlxalq səbəblərlə İrana qarşı müharibəyə başlayar. Ancaq İranın, ABŞ-a belə bir fürsət yaradacağını və ABŞ-ın müharibə qərarına haqq qazandıracağını düşünmürəm".
Qeyd edək ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp Birləşmiş Ştatları may ayında razılıqdan geri çəkib və digər ölkələrə xəbərdarlıq edib ki, İran iqtisadiyyatının sanksiya tətbiq olunan sektorları ilə ticarət aparsalar, onlar da sanksiyalarla üzləşə bilər.
