Bakıda hər il yararsız hesab edilən, eyni zamanda müxtəlif iqtisadi layihələrin reallaşdırılması, infrastrukturun yenidən qurulması məqsədilə bina və obyektlərin söküntüsü aparılır.
Onların yerində ya parklar, ya yeni yollar, ya da çoxmərtəbəli binalar tikilir. Bu zaman sökülən evlərə və obyektlərə təzminat verilir. Bəzən vətəndaşlara təqdim olunan kompensasiyanın həcmi böyük narazılıq doğurur. Buna səbəb tikinti şirkətlərinin mənzillərin hər kvadratmetri üçün dəyərindən az məbləğ ödəməsidir. Belə ki, onlar satışa çıxardıqları evlərin kvadrat metrini alıcılara 2000 AZN-ə təklif etdikləri halda, sakinlərin plana düşən mənzillərinin kvaratmetri üçün ödəniləcək məbləği 1500 AZN dəyərində müəyyən edirlər. Bundan sonra aralarında fikir ayrılığı yaranan və uzlaşmayan tərəflər aylarla və illərlə davam edən məhkəmələrdə görüşməli olurlar.
Belə olan halda kompensasiya məbləği necə müəyyən edilməlidir ki, hər iki tərəf arasında narazılıq yaşanmasın? Və ya bu məsələyə dövlətin müdaxiləsi mümkündürmü? Ümumiyyətlə, bu sahədə yaşanan problemlər necə həll edilməlidir?
Hüseyn Axundov: “Mülkiyyət hüququna xitam verildikdə əmlak onun bazar qiymətinə əsasən qiymətləndirilməlidir”
Hüquqşunas Hüseyn Axundov bildirdi ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinə əsasən, hər kəsin mülkiyyət hüququ var və mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. Həmçinin, dövlət ehtiyacları üçün mülkiyyətin özgəninkiləşdirilməsinə yalnız qabaqcadan onun dəyərini ədalətli ödəmək şərti ilə yol verilə bilər: "Bu baxımdan, “Torpaqların dövlət ehtiyacları üçün alınması haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 3-cü maddəsinə uyğun olaraq, torpağın alına biləcəyi dövlət ehtiyacları dedikdə dövlət əhəmiyyətli yolların və digər kommunikasiya xətlərinin (magistral neft və qaz boru kəmərlərinin, kanalizasiya, yüksək gərginlikli elektrik xətlərinin, hidrotexniki qurğuların) çəkilməsi və quraşdırılması, sərhədboyu zolaqda dövlət sərhədinin etibarlı mühafizəsinin təmin edilməsi, müdafiə və təhlükəsizlik əhəmiyyətli obyektlərin tikilməsi, dövlət əhəmiyyətli dağ-mədən sənayesi obyektlərinin tikilməsi, dəniz limanının ərazisinin artırılması nəzərdə tutulur.
Bununla əlaqədar, qanunun 24-cü maddəsinə əsasən, müstəqil qiymətləndirici hər bir torpaq və digər əmlakın qiymətləndirilməsinə dair təkliflərini bütün müvafiq sənədlərlə birlikdə qiymətləndirmə komissiyasına və Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyinə təqdim etməlidir. Eyni zamanda, hər hansı bir şəxsin mülkiyyətində olan əmlakın Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 203.3-cü maddəsinə əsasən qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş əsaslarla həyata keçirilən tədbirlərdən başqa, mülkiyyətçidən məcburi alınmasına yol verilmir. Ümumiyyətlə, Mülki Məcəllənin 211-ci maddəsinə uyğun olaraq, mülkiyyət hüququna xitam verildikdə əmlak onun bazar qiymətinə əsasən qiymətləndirilməlidir. Bu baxımdan, evlərin və obyektlərin sökülməsi ilə əlaqəli olan maraqlı tərəflər mülki qanunvericiliyin tələbləri nəzərə alınmaqla ödəniləcək müvafiq təzminatın həcmini qarşılıqlı razılaşma əsasında müəyyən etmək hüququna malikdirlər”.
Ramil Osmanlı: “Kompensasiya məbləği Prezidentin fərmanı ilə tənzimlənir, alan tərəflə mülkiyyətçi arasında razılaşdırılan rəqəm nədirsə, onun 20 faizi həcmində kompensasiya verilməlidir”
Əmlak məsələləri üzrə ekspert Ramil Osmanlının sözlərinə görə, son illər Bakıda inşa olunan pilot layihələrdə vətəndaşlara əksər hallarda kompensasiya ödənişləri həyata keçirilmir: “Daha çox əvəzləşdirmə qaydasında razılıq əldə olunur. Yəni kimin ki, həmin ərazidə evi var, orada bina tikilirsə, həmin şəxsin mövcud əmlakına uyğun 20 faizlik rəqəm də nəzərə alınmaqla mənzillə təmin olunması həyata keçirilir. Hesab edirəm ki, bu doğru yanaşmadır. Lakin istisna hallar olur və bəzi şəxslər razılaşmır, pulu götürməyə üstünlük verirlər. Bu məsələdə tikinti şirkətlərinə hansısa rəqəm təqdim olunmur ki, sakinlərə mütləq 1 500 manatdan yuxarı kompensasiya verilməsin. İnvestorla mülkiyyətçi arasında razılaşdırılmalı olan rəqəmlər var. Əgər bir ərazidə mənzil-tikinti kooperativi 1 kvadratmetr təmirsiz mənzili 2 500 manata satırsa, onun vətəndaşa 1 500 manat/1 kv.m təklif etməsi absurddur. Bu, mülkiyyət hüquqlarına müdaxilə və onun pozulmasıdır.
Onu da deyim ki, bəzən vətəndaşlar olur ki, evlərinin kvadratmetrinə görə 5 min manat istəyirlər. Bu isə düzgün deyil. Bir məsələni deyim ki, kompensasiya məbləği Prezidentin fərmanı ilə tənzimlənir. Bunun əmlakın alqı-satqısına heç bir təsiri olmur. Alan tərəflə mülkiyyətçi arasında razılaşdırılan rəqəm nədirsə, onun 20 faizi həcmində kompensasiya həyata keçirilməlidir. Tutaq ki, tərəflər arasında əmlakın dəyəri 100 min razılaşdırılıbsa, onun 20 faizi həcmində kompensasiya ödənişi həyata keçirilməlidir”.
Günel CƏLİLOVA
