Vaxt var idi Azərbaycanda ailə həyatı quran gənclər əcnəbilərlə nikaha soyuq yanaşırdılar. Çox az hallarda azərbaycanlı oğlanlarla başqa millətlərdən olan qızların nikahı qeydə alınırdı, qızlarımız isə ümumiyyətlə beynəlmiləl ailə qurmurdular. Amma indi beynəlmiləl ailə qurmağa 20-30 il öncəki kimi yanaşılmır.
Açıqlanan statistik rəqəmlərdən də bəlli olur ki, əcnəbilərlə qeydə alınan nikahların sayı artıb. Ədliyyə Nazirliyinin yaydığı məlumatda qeyd edilir ki, 2022-ci ildə qeydiyyat orqanlarında 2.134 Azərbaycan vətəndaşının əcnəbi ilə nikahı dövlət qeydiyyatına alınıb. Nikahlardan 1067-si Azərbaycan vətəndaşı olan qadınlarla xarici ölkə vətəndaşı olan kişilər arasında, 1067-si isə Azərbaycan vətəndaşı olan kişilərlə xarici ölkə vətəndaşı olan qadınlar arasında bağlanıb.
“Qarışıq nikahlar heç də həmişə uğurlu olmur, buna səbəb bəzi cütlüklərin fərqli mədəniyyətlərə adaptasiya ola bilməməsidir”
Azərbaycanlıların əcnəbilərlə nikaha girməsi barədə “Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli ilə həmsöhbət olduq.
- Azərbaycanlı bəy və xanımlar niyə əcnəbilərlə ailə həyatı qurmağa maraq edir?
- Əcnəbilərlə nikah həm dövrün tələbi, həm də iqtisadi problemlər və psixoloji amillərlə bağlıdır. Azərbaycanlıların əcnəbilərlə ailə qurmasının əsas səbəbi onların azadlıq axtarmasındadır. Bir sıra gənc xanımlar düşünür ki, əcnəbi kişi ilə ailə həyatı qurarsa, demək onun azadlığı olacaq və istədiyi kimi yaşayacaq. Çünki son vaxtlar Azərbaycan ailələrində ər-arvad arasındakı münasibətlər, psixi zorakılıqlar, münaqişələr və boşanma halları artıb. Həmçinin, qadınların ünsiyyət qurmasında da müəyyən qadağalar və sair qoyulur. Xüsusən gənc xanımlar fikirləşir ki, xarici vətəndaşla ailə həyatı qursa, problemlərlə üzləşməyəcək. Bu cür yanaşma həm də azərbaycanlı kişilərdə var.
- Açıqlanan statistik rəqəmlər və müşahidələrimiz onu deməyə əsas verir ki, bəylərlə müqayisədə qadınlar daha çox əcnəbilərlə nikaha girir. Əcnəbi kürəkən… Qızlarımız onlarda nə görüb?
- Azərbaycan qadınları bir çox hallarda zorakılıq hallarından qorunmaq üçün əcnəbiyə ərə gedirlər. Qızlarımız düşünür ki, xaricə gedən kimi bütün arzularını gerçəkləşdirmək asan olacaq, daha çox azadlıq əldə edəcəklər, imkanları genişlənəcək, daha çox pul əldə edəcəklər, hüquqları qorunacaq, sərbəst olacaqlar. Amma hər bir ölkənin özünün ailə modeli, ailə münasibətləri, statusları var. Buradan gedənlər də məhz onlara tabe olur.
- Azərbaycan vətəndaşları daha çox hansı ölkənin vətəndaşları ilə nikaha daxil olur?
- Azərbaycanlı qızlar daha çox Türkiyə, Gürcüstan vətəndaşı olan azərbaycanlılara üstünlük verirlər, bu isə əcnəbilərlə nikahların böyük faizini təşkil edir. Amma bununla yanaşı, Avropa vətəndaşları, zənci və ərəblərlə ailə quran xanımlarımız da az deyil. Oğlanlar isə Avropa vətəndaşları ilə evlənir.
- Qızlar elə bilir ki, xaricə gedən kimi xəyal etdikləri həyatı yaşayacaq. Ancaq bəzən fərqli mənzərə ilə qarşılaşırlar...
- Qadınlara xarici vətəndaş evlilik təklif edəndə çox sevinirlər. Elə bilirlər ki, getsələr, dünya onların olacaq. Heç nəyi araşdırmadan ailə qururlar, sonra problemlər yaranır. Danılmaz faktdır ki, Avropanın özündə də bu gün problemlər çoxdur. Qanuni tərəfdən götürdükdə də Azərbaycan xanımları üçün problemlər yarana bilər. Avropanın elə ölkələri var ki, qanun daha çox kişilərin tərəfindədir. Azərbaycanda çox zaman uşağı anası ilə saxlayırlar. Amma Avropanın elə ölkələri var, uşağı ata ilə saxlayırlar. Yəni bütün bunları bilmədən xarici vətəndaşla ailə həyatı qurduqda müəyyən çətinliklər ortaya çıxa bilər.
- Qeyd etdiz ki, xarici vətəndaşlarla qurulan nikahlar əksər hallarda uğursuz olur. Qarışıq nikahların uğursuz olması nədən qaynaqlanır?
- Qarışıq nikahlar heç də həmişə uğurlu olmur. Buna səbəb bəzi cütlüklərin fərqli mədəniyyətlərə adaptasiya ola bilməməsidir. Azərbaycanda qeydə alınan qarışıq nikahların uğursuz olmasının başlıca səbəbi fərqli mədəniyyətlərdir. Çünki əksər hallarda nikaha daxil olan cütlüklər bu mədəniyyətlərə uyğunlaşa bilmirlər. Digər tərəfdən xarakterlərin uyğun olmaması da nikahın pozulması ilə nəticələnir.
- Əcnəbilərlə nikahın artmasının genofonda hər hansı təsiri varmı?
- Qloballaşmanın belə sürətlə getdiyi vaxtda, xarici vətəndaşlarla nikaha girənlərin olması təbii haldır. Əgər ailə qurulursa, bunu qanunla qadağan etmək olmaz. Amma faiz çoxalarsa, təhlükəli hal ala bilər. Bu həm genofonda təsir edir, həm də həmin əcnəbilər bir müddətdən sonra Azərbaycanda yaşayır və ölkə əhalisinin etnik tərkibi dəyişir, eyni zamanda strateji məsələdir və dövlətin diqqət mərkəzindədir. Bu proses sivil yolla tənzimlənir. Xarici nikahların artması ölkə əhalisinin milli-etnik tərkibinə təsir edə bilər. Xarici vətəndaşlarla nikaha girənlərin vətəndaşlıq hissləri yüksək olarsa, Azərbaycanla başqa ölkələrin arasında yaranan əlaqə ölkəmiz, dövlətimiz üçün faydalı olar. Onlar tariximizə, dövlətçiliyimizə, azərbaycançılıq, türkçülük məfkurəsinə lazımi ehtiram göstərməli, qorumalıdırlar. Əks təqdirdə, xarici vətəndaşlarla çoxlu nikahlar etnik tərkibə təsir göstərdiyindən, təhlükəli ola bilər. Ona görə də indiki vaxtda əcnəbilərlə nikahın əsas motivləri dəqiqləşdirilməlidir.
- Ümumiyyətlə, qarışıq etnik nikahları sosioloji nöqteyi-nəzərdən necə qiymətləndirisiniz?
- Ölkələrarası gediş-gəlişlərin artdığı, kommunikasiya texnologiyalarının sürətlə inkişaf etdiyi və qloballaşmanın vüsət aldığı müasir dövrdə qarışıq nikahların bütün dünyada artması müşahidə olunur. Xüsusilə uzun illər eyni dövlətin sərhədlərində yaşayan xalqlar arasında qarışıq nikahlara daha çox təsadüf olunur. Bu növ nikahlar həyatın reallığına çevrilir. Bu nikahlarla bağlı çoxlu elmi tədqiqatlar aparılır və bu tədqiqatlar əsasında yeni nəzəriyyə və yanaşmalar müəyyənləşdirilir. Əslində, qarışıq etnik nikahlarda özünü büruzə verən problemlər digər nikah növlərində özünü büruzə verən problemlərdən çox da fərqli deyil. Lakin cütlərin mənsub olduğu mədəniyyətlər arasında çox əsaslı fərqlərin olması müəyyən bir müddət sonra cütlər arasında problemlərin meydana gəlməsinə səbəb olur. Xüsusilə uşaqların tərbiyəsi, valideynlərindən hansının milli mənsubiyyəti və mədəniyyətini qəbul edəcəyi ilə bağlı məsələlər problemlərin ön cərgəsində durur. Bu mənada, qarışıq etnik nikahların ən böyük təhlükələrindən və risqlərindən biri ər-arvad arasında meydana gələn hansısa mübahisə, münaqişə və boşanma zamanı uşaqların hansı valideynlə və hansı ölkədə qalması ilə bağlıdır.
Günel CƏLİLOVA
