Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bələdiyyələrin əksəriyyətindən yalnız cəmiyyət deyil, dövlət qurumları da çox narazılıq edir. Əksər bələdiyyə sədrlərinin özlərini ərazidə qoçu kimi aparmaları adi hala çevrilib. Onlar nəinki vətəndaşlara, hətta bir sıra hallarda rəsmi dairələrə belə saymazlıq göstərirlər. Amma artıq özünü bu şəkildə aparan bələdiyyə sədrlərinin özbaşnalığına son qoyulur. Bununla bağlı artıq aidiyyəti dövlət qurumu hərəkətə keçib.
“Bu gün elə bələdiyyə sədrləri var ki, özbaşına fəaliyyət göstərirlər. 40-a yaxın belə bələdiyyə sədri haqqında məhkəməyə iddia ərizəsi vermişik”.
Trend-in məlumatına görə, bunu Milli Məclisdə bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarəti həyata keçirən orqanın illik məruzəsinin müzakirəsi zamanı ədliyyə nazirinin müavini Vilayət Zahirov deyib.
O qeyd edib ki, həmin bələdiyyə sədrləri nazirlik tərəfindən verilən müəyyən təklifləri qəbul etmirlər.
“Onlar bizim təkliflərimizi tətbiq etmədikləri üçün verdikləri aktları qanunsuz hesab etdik", - deyə nazir müavini əlavə edib.
“Bəzi bələdiyyə sədrləri barədə məhkəməyə iddia ərizəsinin verilməsi onu göstərir ki, onların qanunsuz əməllərinə hüquqi qiymət veriləcək”
Öz vəzifəsini layiqincə yerinə yetirməyən, xalqa, dövlətə xidmət göstərmək istəməyən bələdiyyə sədrlərinə qarşı atılan bu addımın tamamilə qanuni olduğunu deyən AVCİYA-nın vitse-prezidenti, siyasi şərhçi, professor Məhərrəm Zülfüqarlı hesab edir ki, bu yolu tutanlar cəzasız qalmamalıdır.
M.Zülfüqarlı əvvəlcə Azərbaycanda bələdiyyə institutunun yaradılmasının tarixçəsinə toxundu. “Bələdiyyə institutunun, yerli özünü idarəetmə sisteminin yaradılması Azərbaycan Avropa Şurasına daxil olarkən dövlətimizin qarşına qoyulan öhdəliklərdən biridir. Əvvəla onu deyim ki, bələdiyyə dünyada özünüidarəetmə institutu kimi çox geniş yayılan nüfuzlu bir qurumdur. Onun iki qolu var - anqlosakson və fransız forması. Bunlar məsələnin başqa tərəfidir. Yerli idarəetmə məsələsində ABŞ-ı götürsək, prezident ancaq xarici məsələlərlə məşğuldir, Amerika kimi ölkədə bütün idarə sistemi seçkili yerli idarəetmə orqanlarına həvalə olunub. Yəni qəsəbələrdən tutmuş ştatlara qədər ABŞ-ı yerli idarəetmə idarə edir. Bəs bizdə niyə bu alınmadı, bu proses düzgün getmədi? Azərbaycanda bələdiyyələr Avropa Şurası qarşısında götürdüyü öhdəliyə uyğun olaraq, sanki bu şuraya raport vermək xatirinə yaradıldı. Hətta burada konstitutsiya da pozuldu. Müstəqil Azərbaycan Respublikasının Konstitutsiyası 1995-ci ildə qəbul olunub. Orada yazılmışıdı ki, konstitutsiya yaranandan, fəaliyyətə başlayandan sonra Azərbaycanda yerli idarəetmə formalaşacaq. Amma bələdiyyələr 1997-ci ildə yox, 1999-cu ildə yaradıldı. Azərbaycan bələdiyyələri “ölü doğulmuş” uşaq kimi dünyaya gəldi. Səbəbi isə budur ki, Azərbaycanda bələdiyyənin beynəlxalq aləmdə tanınan fransız formasıdır. Yəni həm yerlərdə xalqın seçdiyi yerli idarəetmə, həm də Prezidentin təyin etdiyi rəsmi nümayəndə olur. Bunlar qanunauyğun şəkildə hərəsi öz səlahiyyətləri daxilində idarə edirlər, xalqa daha yaxın olan isə özünün seçdiyi bələdiyyələrdir. Məsələn, Türkiyədə bizim sistemə uyğun sistemdir, orada da fransız formasıdır. Amma Azərbaycanda bu ona görə işləmədi ki, yerli icra hakimiyyətləri bələdiyyələrin səlahiyyətlərini mənimsədi. Yəni onlara imkan vermədilər ki, qanunla ikinci hakimiyyət kimi yerlərində xalqın problemlərinin həllinə dəstək versinlər. Yəni Azərbaycanda bələdiyyələr bu şəkildə formalaşır ki, icra hakimiyyətləri öz adamlarını bələdiyyə üzvü və bələdiyyə sədri seçdirir, bələdiyyələri isə öz şöbələri kimi idarə edir”.
M.Zülfüqarlı qeyd etdi ki, 40-a yaxın bələdiyyə sədrinə qarşı hüquqi addımın atılması səbəbsiz deyil. O hesab edir ki, icra hakimiyyətləri tərəfindən seçilən bələdiyyə sədrləri də özbaşnalıq edirlər. “Bəzi bələdiyyə sədrləri barədə məhkəməyə iddia ərizəsinin verilməsi onu göstərir ki, onların qanunsuz əməllərinə hüquqi qiymət veriləcək. Amma burada keçmiş icra başçılarının da günahı çoxdur.
Bir başqa məqamı vurğulamaq istəyirəm, bələdiyyə sədrlərinin çoxu keçmiş icra başçılarının vaxtında seçiliblər, indi yeni icra başçıları gəlib. Gələn kimi də bələdiyyələrin işini yoxlatmağa başlayır. Bələdiyyə sədrlərinin işləri yoxlanılmağa başlayanda isə ortaya cinayət faktları çıxır ki, bunlar qanunsuz torpaq satıblar və s. Burada baş verən cinayətlərə keçmiş icra başçıları yox, birabaşa bələdiyyələr cavabdeh olur. Bu gün Azərbaycanda barəsində cinayət işi qaldırılan, hətta həbsdə yatan bələdiyyə sədrləri, üzvləri var”.
M.Zülfüqarlının fikrincə, bəzi bələdiyyə sədrləri, bələdiyyə üzvləri özbaşnalıq etsələr də, onların arasında keçmiş icra başçılarının toruna düşənlər də var ki, onlar sadəcə kiməsə qurban gediblər. Əksər rayonlarda, kəndlərdə bələdiyyələrin səlahiyyətlərinin qeyri-rəsmi olaraq icra hakimiyyətlərində olduğunu deyən M.Zülfüqarlı deyir ki, özbaşnalıq edən bələdiyyə sədrləri də məhz onlardan “ilham alıb” qanunsuz işlərlə məşğul olur.
M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, bələdiyyə sədrlərinin və onlara arxa-dayaq olan vəzifəli şəxslərin əl-ayağı bağlanmalıdır. AVCİYA-nın vitse-prezidenti qeyd edir ki, bunun üçün də qardaş Türkiyə təcrübəsindən istifadə edib bələdiyyələrlə icra nümayəndəliklərinin, icra hakimiyyətlərinin səlahiyyətlərini bərabər bölüşdürmək tələb olunur. “Şərt qoyulmalıdır ki, icra başçıları bələdiyyələrin səlahiyyətlərinə qarışmasınlar və bələdiyyələr müstəqil şəkildə yerlərdə ikinci hakimiyyət kimi fəaliyyət göstərsinlər. Belə olarsa xalq da kimin yaxşı, kimin pis işlədiyini görəcək, gələcəkdə o sistemə üstünlük veriləcək.
İndi isə çox acınacaqlı vəziyyətdir. Yəqin bunu bütün sakinlər görür. “JEK”lər ev pulu yığanda bələdiyyənin hesabını da qoyurlar ki, buna da pul keçirin. Niyə? Yazıqlar gözlərini döyürlər ki, vallah bizə belə tapşırıqlar verilib. Yəni bəzi bələdiyyələr dilənçi günündədir”.
M.Zülfüqarlı hesab edir ki, ciddi islahatlara ehtiyac var, mətbuatda gedən məlumatlara görə, icra hakimiyyəti strukturları ləğv olunacaq, regional idarələr yaranacaq və s. O qeyd etdi ki, bu baxımdan bələdiyyə sahəsində də ciddi təmizləmə və islahatlar getməlidir, eyni zamanda da bələdiyyələrin statusu önə çəkilməlidir, vicdanlı insanlar ora seçilməlidir. Əks halda daha böyük problemlərin üzə çıxacağını deyən M.Zülfüqarlı hesab edir ki, bələdiyyələr yalnız bu şəkildə nöqsanlardan təmizlənə bilər.
Leyla QARAXANLI
