Türkiyədə baş verən dəhşətli zəlzələ bir həqiqəti də ortaya çıxardı ki, təbii fəlakət zamanı əsasən qəzalı, keyfiyyətsiz binalar uçdu və insan tələfatı daha çox bu cür binalarda oldu.
Qardaş ölkədəki zəlzələdən sonra dünyanın nüfuzlu seysmoloqları bildirir ki, hazırda dünyanın 120-dən artıq bölgəsində yeraltı təkanlar qeydə alınır. Həmçinin dünya mediasında seysmoloqlara, ekspertlərə istinadən belə iddialar yer alır ki, hər minilliyin, yüzilliyin əvvəlində Yer planetində özünütənzimləmə prosesi baş verir, buna dair ötənlərdə baş verən zəlzələləri, digər təbii fəlakətləri də nümunə kimi göstərirlər.
Azərbaycanın Baş seysmoloqu Qurban Yetirmişli deyib ki, 2019-cu ildən bəri Bakıda tikinti şirkətləri tərəfindən tikinti ərazisinin seysmoloji xəritəsi ilə bağlı Respublika Seysmoloji Mərkəzə müraciət edilmir.
Təəssüflər olsun ki, Bakıda da bir sıra keyfiyyətsiz yeni tikili var, eyni zamanda sovetlər dönəmində tikilmiş, istismar müddətini başa vurmuş, zirzəmiləri su ilə dolu, qəzalı 3, 4, 5 mərtəbəli binalar var. Bu tip binaların təkrar ekspertizasına dair təkliflər səslənir. Hökümət son dönəmlərdə tikilən yeni binalarda seysmik ekspertiza həyata keçirə bilərmi?
Sosial məsələlər üzrə ekspert ilqar Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu olduqca ciddi məsələdir və haqlı olaraq gündəmə gəlib: “Hətta deyərdim ki, ölkənin milli təhlükəsizlik məsələsidir. Tikinti bumu başlayanda bu məsələlər ciddi araşdırılmalıydı. İlk belə evlər Bakıda “qoşa zapravka” deyilən ərazidə tikildi. Bakı şəhəri neft və qazla zəngin olan yataqlara yaxın ərazidə yerləşir. Belə yerlərdə seysmik aktivlik yüksək olur. Buna görə də, binalara seysmik rəyin verilməsi mütləq olmalıdır. Ancaq rəsmi açıqlamalardan belə görürük ki, binaların böyük əksəriyyəti bu parametrlər nəzərə alınmadan tikilib. Binaların tikilməsində texniki parametrlər də nəzərə alınmayıb. Elə tikiblər ki, bir qəza olanda yanğınsöndürən maşın belə binaya yaxınlaşa bilmir. Artıq bu etap keçib. Hazırda çoxlu sayda vətəndaşımız həmin binalarda mənzilə sahibdir. İndi biz onların mülkiyyət hüquqlarının qorunmasını da düşünməliyik. Buna görə də, binaların təkrar ekspertizasını məqbul variant saya bilərik. Hər birindən nümunələr götürüb, seysmoloji rəylər verilməlidir ki, hansı bina hansı gücdə təkana dözümlüdür. Bununla bağlı vətəndaşlara ətraflı məlumatlar da verilməlidir. Əgər Qurban Yetirmişli etiraf edirsə ki, 2019-cu ildən bəri onlardan seysmoloji rəylər alınmır, onda vəziyyət çox ciddidir. Bu, fəlakətin və özbaşınalığın göstəricisidir. Mənə elə gəlir ki, tikilən binalarla yanaşı, onları inşa edən şirkətlər və texniki təhlükəsizliyə nəzarət edən qurumların da fəaliyyəti dərindən yoxlanmalıdır. Seysmoloji rəyin verilməsini hansısa qurum özbaşına ləğv edibsə, buna da aydınlıq gəlməlidir. Bu olduqca ciddi araşdırma tələb edən məsələdir. Türkiyədə baş verən hadisə yalnız bizim üçün deyil, bütün dünya üçün bir siqnaldır. Həmin hadisədə dünyasını dəyişənlərin hamısına Allahdan rəhmət diləyirəm. Artıq məlumat verilir ki, Türkiyənin özündə də bu istiqamətdə ciddi hüquqi araşdırmslar aparılacaq. Araşdırmaların əsas istiqamətlərindən biri də istifadə edilən tikinti materiallarının keyfiyyəti ilə bağlı olacaq. Bizim ölkədə də Türkiyə istehsalı olan tikinti materiallarından istifadə edilir. Bütün bunlar əsas verir ki, bizdə də təcili olaraq bu istiqamətdə araşdırmalara başlanılsın”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
