Xəbər veroildiyi kimi, Azərbaycanda metro və avtobus nəqliyyatında sərnişindaşıma qiymətləri 40 qəpik olub. Tarif (qiymət) Şurası son qiymət dəyişikliyi barədə qərarı daşıyıcı şirkətlərin müraciəti əsasında verib.
Tarif Şurasının qərarı ilə metro və avtobusda nəqliyyatında sərnişindaşıma tarifi 40 qəpik olub. Əvvəl bu rəqəm 30 qəpik idi. Şəhərətrafı və qəsəbələrarası avtobus marşrutları üzrə də yeni tariflər müəyyənləşdirilib. Yeni qərara əsasən, tarif məsafədən asılı olaraq 40 qəpik - 1 manat arası olacaq. Əvvəl isə bu tarif 30-90 qəpik arasında dəyişirdi. Müntəzəm şəhərlərarası avtobus marşrutlarında tarifin yuxarı həddi 1 kilometr üçün 3 qəpik səviyyəsində müəyyən olunacaq. Əvvəl 2,4 qəpikdən hesablanırdı.
Qeyd edək ki, sərnişindaşıma xidmətinin tarifləri ilə bağlı sonuncu qərar 2018-ci ilin avqust ayında verilib. Bu illər ərzində bütün dünyada olduğu kimi, Azərbaycanda da ehtiyat hissələrinin idxal qiyməti artıb. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycan idxal hesabına bunları təmin edir, o zaman qiymətlərin artması qaçılmaz idi. Çünki təmir xərcləri, avtomobillər üçün yağ və digər zəruri materiallar, daşımada istifadə olunan avtobusların keyfiyyətinin yüksək olması (kondisioner və s.), yanacağın qiyməti və s. artması sərnişindaşıma xidmətinin maya dəyərinə ciddi təsir edib.
Digər tərəfdən, son 7 il ərzində Azərbaycana 1466 avtobus gətirilib ki, bu da avtobus parkının 61% yenilənməsi deməkdir. Yalnız ötən il 170-i dövlət investisiyası, 85-i daşıyıcılar tərəfindən olmaqla ümumilikdə 255 ədəd avtobus gətirilib. Hazırda 177 marşrut xətti üzrə xidmət göstərilir, onlardan 40%-i şəhərdaxili, 60%-i şəhərətrafı marşrut xətləridir. Başqa bir tərəfdən, həm metroda, həm avtobuslarda mövcud tariflər sərnişin daşınmasının maya dəyərindən aşağıdır. Avtobusların müxtəlif markada və qiymətdə olması tarif tənzimlənməsində vahid yanaşmaya imkan vermir - 1 sərnişinin daşınmasının maya dəyəri ilə tarif arasında fərq, bəzi hallarda 2 dəfəyə yaxın təşkil edir. Metroda 1 sərnişinin daşınmasının maya dəyərinin 2023-cü ildə 82 qəpik olacağı gözlənilir, şəhərdaxili avtobus marşrutlarında isə amortizasiya xərci ilə birlikdə 33,5 - 57,4 qəpik arasında dəyişir. Göründüyü kimi, orta qiymət 40 qəpikdən artıqdır.
Ən nəhayət, tarif artımından sonra metro üzrə 20 milyon manat, avtobus nəqliyyatı ilə daşımalar üzrə isə 200 milyon manat əlavə vəsaitin yaranacağı gözlənilir. Yeni tariflərlə gündəlik metrodan və ya şəhərdaxili marşrutlardan istifadə edən bir vətəndaşın payına düşən aylıq artım 4-6 manat təşkil edəcək. Yeni tarifin qəbulundan sonra belə Bakıda sərnişin daşıma tarifləri əksər MDB ölkələri ilə müqayisədə ən aşağı qiymət hesab olunur. Məsələn, Bakıda metroda bir sərnişin üçün gediş haqqı 40 qəpikdisə, Moskvada 1 manat, 52 qəpik, Kiyevdə 1 manat, Minskdə 96 qəpik, Tbilisidə 64 qəpik, İstanbulda 1 manat 81 qəpik təşkil edir. O cümlədən, Bakıda avtobusda bir sərnişin üçün gediş haqqı 40 qəpikdisə, Moskvada 1 manat, 52 qəpik, Kiyevdə 1 manat, Minskdə 1 manat, 16 qəpik, Tbilisidə 64 qəpik, İstanbulda 1 manat 81 qəpik təşkil edir.Görünən odur ki, Avropa ölkələrində nəqliyyatda tariflər Azərbaycandakı göstəricilərdən dəfələrlə yüksəkdir.
“Bütün bunlar sərnişinlərə daha keyfiyyətli xidmət göstərməyə imkan verəcək”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirlinin fikrincə, nəqliyyatda qiymət dəyişikliyi zəruri idi: “Çünki bir çox məhsulların, o cümlədən də nəqliyyat avadanlıqlarının qiyməti artıb. Nəqliyyat şirkətləri bu gedişlə duruş gətirə bilməzdilər. Nəzərə almaq lazımdır ki, 10 qəpiklik qiymət dəyişikliyi daşıyıcı şirkətlərin tələbləri əsasında ortaya çıxan məbləğ deyil. Əslində nəqliyyat şirkətləri daha çox qiymət artımı tələb edirdilər. Bunun da çox ciddi səbəbləri var. Hazırda Bakı şəhərində bir sərnişinin daşınması 82 qəpiyə başa gəlir. Ancaq əhalinin sosial durumu nəzərə alınaraq optimal qiymət 40 qəpik müəyyən edildi. İstər metroda, istərsə də avtobusla bir daşımanın maya dəyəri artımdan sonrakı gediş haqqından da çoxdur. Belə olan halda yeganə gəlir mənbəyi həmin gediş haqları olan daşıyıcılar yenə də elə böyük mənfəət əldə edə bilməyəcəklər. Ona görə də daşıyıcı şirkətlərin vəziyyətini nəzərə almaq lazımdır. Sonuncu dəfə 2018-ci ilin ortalarında avtobuslarda gediş haqqı dəyişib. Ötən 5 il ərzində eytiyat hissələrinin qiyməti xeyli arartıb. Sərnişindaşımada qiymət dəyişikliyi zəruri idi. Buna gedilməsəydi, o zaman ictimai nəqliyyat xidmətinin keyfiyyəti aşağı düşəcəkdi. Məlum qərardan sonra metro üzrə 20 milyon manat, avtobus nəqliyyatı ilə daşımalar üzrə isə 200 milyon manat əlavə vəsaitin yaranacağı gözlənilir. Bütün bunlar sərnişinlərə daha keyfiyyətli xidmət göstərməyə imkan verəcək. Nəzərə almaq lazımdır ki, qonşu ölkələrdə analoji qiymətlər daha yüksəkdir”.
Vidadi ORDAHALLI
