Azərbaycan gənclərinin elmli, savadlı olması, dövlətə, cəmiyyətə faydalı olması çox vacibdir. Gənclərin inkişafında, biliyinin, dünyagörüşünün artmasında xaricdə təhsilin rolu danılmazdır.
Heç şübhəsiz ki, xaricdə təhsil almağa gedən gənclərin də ən ümdə işi, vəzifəsi təhsilini başa vurduqdan sonra öz ölkəsinə qayıtmaq, xalqına, dövlətinə fayda verməkdir. Bilirik ki, Azərbaycanda xaricdə təhsillə bağlı xüsusi dövlət proqramları icra edilir, bu proqramlar çərçivəsində gənclərimizin xarici nüfuzlu ali məktəblərdə bakalavr, magist təhsili alırlar.
Gənclərin xarici təhsilə cəlbi ölkənin sosial-iqtisadi həyatına töhfə verir...
O da məlumdur ki, Prezident İlham Əliyev gənclərin xaricdə oxumasına xüsusi əhəmiyyət verir.
30 sentyabr 2021-ci il tarixində Prezident İlham Əliyev Azərbaycan gənclərinin nüfuzlu xarici ali təhsil müəssisələrində təhsil imkanlarının genişləndirilməsi haqqında imzaladığı sərəncam bu istiqamətdə atılan çoxsaylı addımlardandır.
Məlum olduğu kimi 28 fevral 2022-ci il tarixində “Gənclərin xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil almalarına dair 2022–2026-cı illər üçün Dövlət Proqramı” da Prezidentin imzası ilə təsdiqlənib.
Bunlardan əlavə, xaricdə doktorant təhsili ilə bağlı da rəsmi addımlar atılıb. Qeyd edək ki, “2019-2023 Dövlət Proqramı” çərçivəsində xaricdə doktorantura təhsilinin maliyyələşdirilməsi üçün sənəd qəbulu ildə 2 dəfə həyata keçirilir.
Proqram prioritet ixtisas istiqamətləri üzrə xaricdə doktoranturaya qəbul olmağa hazırlaşan və ya hazırda müvafiq sahələr üzrə xaricdə doktorantura səviyyəsində təhsil alan namizədlər üçün nəzərdə tutulub.
Xaricdə təhsil üzrə Dövlət Proqramlarının əhəmiyyəti barədə çox danışmaq olar. Bununla yanaşı bəzi hallarda bu proqramların icrasından müəyyən narazlıqlar da olur. Hətta o da var ki, bəziləri dövlət proqramları çərçivəsində xaricdə təhsil alsalar da, ölkəyə qayıtmaq istəmirlər. Ümumiyyətlə, dövlət proqramları ilə xaricdə təhsilə cəlb edilənlərin müəyyən qədərinin qeyr-şəffaf seçildiyi də iddia edilir. Təbii ki, bu kimi iddialar xaricdə təhsil proqramının əhəmiyyətini, faydasını azalda bilməz.
“Bu dövlət proqramlarının böyük faydası var”
Mövzu ilə bağlı fələsfə doktoru, Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucovla həmsöhbət olduq.
İ.Orucov bildirdi ki, Prezident İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan gənclərinin xaricdə təhsil alması ilə bağlı iki dövlət proqramı imzalanıb, birinci dövlət proqramı 2007-2015-ci illəri əhatə edirdi. “Mən əvvəlki proqramı hazırlayan işçi qrupunun üzvü olmuşam. İkinci dövlət proqramı hazırlananda isə həm təcrübə vardı, həm də nələrə diqqət yetirilməlidir, artıq onunla bağlı həqiqətən də yaxşı nümunələr vardı. Artıq ikinci dövlət proqramı imzalanıb, proqramın icrasına da başlanılıb. İkinci proqramın birinci proqramdan müəyyən fərqli cəhətləri var. Təbii ki, hər iki proqramda ölkəmiz üçün vacib ixtisaslar üzrə kadr hazırlığı məsələsinin həyata keçirilməsi dayanır. Bu proqramlar cənab Prezidentin şəxsi təşəbbüsü əsasında ərsəyə gəlib. Dediyim kimi, birinci proqramın icrası başa çatıb və ikinci proqramın icrasına yeni başlanılıb.
Birinci dövlət proqramında daha çox bakalavr təhsili nəzərdə tutulurdusa, ikinci proqramda əsas üstünlük magistr pilləsində təhsilə verilib. Kifayət qədər nümunəvi və yüksək nəticəsi olan universitetlər müəyyənləşdirilib. Burada Almaniyanın, Böyük Britaniyanın, İsrailin, ABŞ-n, İsveçrənin, Rusiyanın, Türkiyənin və başqa ölkələrin nüfuzlu universitetləri seçilib. Bu proqram artıq 2022-2026-cı illəri əhatə edəcək. Düşünürəm ki, bu proqram nəticəsində gənclər daha çox magistr təhsili alacaq. Bu həqiqətən də çox vacibdir. Ona görə ki, birinci proqaramın məzunları bu proqramdan da bəhrələnə biləcəklər. Ali təhsilin növbəti pilləsini daha mükəmməl bitirmək imkanı əldə edəcəklər. Bu dövlət proqramlarının böyük faydası var. Əsas faydası ilk növbədə ölkədə kadr potensialını gücləndirməkdir. Ölkəmizdə həyata keçirilən yeni idarəetmə sisteminin əsas aparıcı qüvvəsi olaraq əlbəttə burada çox vacib rol oynayan insan kapitalıdır. Bu insan kapitalının formalaşmasına hədəflənmiş proqramdır. İkinci proqramdan bəhrələnən insanların böyük əksəriyyəti magistrlərdir. Onlar gələcəkdə həm də gəlib bizim universitetlərdə çalışa bilərlər. Bu da əlavə bir müsbət gösrtəricidir, bir məqamdır. Əlbəttə, bu proqramın ölkəmizin inkişafı üçün böyük əhəmiyyəti olacaq. Mən əvvəlki proqramın məzunlarının bir qisminin Azərbaycana qayıtmaması ilə bağlı faktları bilirəm. Amma baxmayaraq ki, dövlət proqramında nəzərdə tutulub ki, bu məzunlar gəlib 5 ildən az olmayaraq ölkəmizdə işləməlidirlər, ölkənin inkişafına fayda verməlidilər, onlar bu məsələdə rol oynamalıdırlar. Amma birinci proqramda məzunların bir qismi ölkəyə qayıtmaq istəmədi. Ölkə başçısı humanist bir qərar qəbul edərək dövlətin xərclədiyi vəsaiti bu məzunlara bağışladı. Bu xərclər neft fondunun vəsaitləri hesabına qarşılanırdı”.
“Bu dövlət proqramları çərçivəsində oxuyan gənclərin həm də üstünlüyü ondadır ki...”
İ.Orucovun sözlərinə görə, burada vacib məqsədlərdən biri ondan ibarətdir ki, xaricdə qalan gənclərin hesabına biz oralarda öz diasporumuzu qururuq. İ.Orucov deyir ki, azərbaycanlılar elə topumdur, dünyanın harasında yaşamalarından asılı olmayaraq öz vətəninə, elinə-obasına bağlı olur. “Biz sevinməliyik ki, dövlət proqramı xətti ilə təhsil almış bir gəncin səsi ünlü koorparasiyalardan, beynəlxalq təşkilatlardan, dünyanın nüfuzlu elmi-tədqiqat mərkəzlərindən, universitetlərindən, dünya siyasətini müəyyənləşdirən qurumlardan gəlsin. Biz bunda maraqlı olmalıyıq. Hesab edirəm, bu dövlət proqramları çərçivəsində oxuyan gənclərin həm də üstünlüyü ondadır ki, onlar dövlətin vəsaiti hesabına oxuyublar, gedib Sorosun, ABŞ Dövlət Departamentinin, hansısa donorların hesabına təhsil almayıblar, onların hanısa təşkilat qarşısında bir öhtəlikləri yoxdur. Əlbəttə, demək istəmirəm ki, fərqli donorların vəsaitləri hesabına təhsil almış gənclərin hansısa bir öhdəliyi var. Amma hər halda belə hallar da mövcuddur, biz bunları bilirik.
Söhbət ondan gedir ki, bu gənclər dövlət proqramı çərçivəsində təhsil alıblar. Yəqin ki, bu gənclər dövlətin onların təhsilində, inkişafında nə qədər rol oynadığının fərqindədirlər. Əvvəlki dövlət proqramı çərçivəsində təhsil alan gənclərlə bağlı cəmiyyətdə bəzi xoşagəlməz söhbətlər mövcuddur. Buna da toxunmaq istəyirəm. Onların Azərbaycan təhsilli insanlara bəzən yuxarıdan aşağı baxırlar. Şəxsən bu faktların şahidi olmuşam. Amma o insanlar başa düşməlidirlər ki, onlar bu ölkənin vəsaiti, bu ölkənin fəhləsinin, bu ölkədə çalışan, vergi ödəyən insanların hesabına oxuyublar. Onların xalqa yuxarıdan aşağı baxmağa haqları yoxdur. Onlar gəlib bu ölkəyə xidmət etməlidirlər”.
İ.Orucov qeyd etdi ki, müəyyən qədər bu hallar olsa da, yaxşı, müsbət məsələlər də, qəlbi, ürəyi xalqa, dövlətə bağlı olan gənclər də var, onlar xalqın, dövlətin borcunu öz əməlləri, işləri ilə qaytarırlar.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
